O le ā le Ta'amilosaga o Papa?
Pendahuluan
O le taamilosaga o papa o se manatu fa'ale-geolo e fa'amatalaina ai suiga faifai pea ma le feliuliua'i o papa i totonu o le lalolagi. E le tumau pea papa i le tasi ituaiga; e fa'aauau pea ona suia mai le tasi ituaiga i le isi e ala i faiga eseese, e aofia ai le pala, soloia, fa'ama'a'aina, fa'avevela, ma le fa'amālūlūina. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le fa'auigaga o le taamilosaga o papa, ituaiga autu o papa, ma faiga e suia ai mai le tasi ituaiga i le isi.
Ituaiga o Papa
A'o le'i malamalama atili e uiga i le taamilosaga o papa, e taua le iloa o ituaiga autū e tolu o papa o lo'o iai: papa igneous, papa sedimentary, ma papa metamorphic.
1. Papa Igneous
– O papa 'aisa e fausia e ala i le fa'amālūlūina ma le fa'akristalina o le magma po'o le lava. O le magma e fa'amālūlūina i lalo o le fogaeleele e maua ai papa 'aisa e ulufale mai pe plutonic, e pei o le granite. O le lava e fa'amālūlūina i luga o le fogaeleele e maua ai papa 'aisa e alu ese mai pe volcanic, e pei o le basalt.
2. Papa Sedimentary
– O papa oneone e fausia mai le faaputuputuga o oneone ua faaputuputu ma faamau i le aluga o taimi. O nei oneone e mafua mai i le pala ma le soloia o papa o loo iai. O faataitaiga o papa oneone e aofia ai le oneone, limestone, ma le shale. O papa oneone e masani ona iai ni mea tuai ma e maua ai ni faailoilo taua e uiga i siosiomaga anamua.
3. Papa Fa'aliliu
– O papa metamorphic e fausia ona o le suiga o papa o loʻo iai nei e ala i le maualuga o le mamafa, le vevela, ma vai faʻakemikolo i totonu o le lalolagi. O le faagasologa o le metamorphism e suia ai le fausaga minerale ma le foliga o le papa e aunoa ma le faʻamaluluina. O faʻataʻitaʻiga e aofia ai le maamora, lea e fausia mai le limestone, ma le geyser, lea e fausia mai le granite.
Fa'agasologa i le Ta'amilosaga o Papa
Fausiaina o Papa Igneous
E amata le taamilosaga o papa i faiga magmatic e fausia ai papa igneous. O le magma o loʻo maua i le mantle o le Lalolagi e alu aʻe i luga e ala i māvaevae ma pu o le mauga mu ona o le mamafa o le tectonic. A oʻo atu i luga, o le magma e alu aʻe e taʻua o le lava, lea e faʻamālūlūina ma faʻamaʻalili vave, ma fausia ai papa e pei o le basalt ma le andesite. I lalo ifo o le fogaeleele, e faʻagesegese le faʻamālūlūina o le magma, ma maua ai ni tioata tetele e pei o na o loʻo maua i le granite ma le diorite.
Tau ma le Eleesea
A uma ona fausia, e oo atu papa afi i luga o le fogaeleele i le palapalā ma le soloia. O le palapalā faaletino e aofia ai le malepelepe o papa ona o mea e pei o le vevela tele, le aisa ma le liusuavai o le vai, ma le gaioiga a meaola. O le palapalā fa'akemikolo e suia ai le tuufaatasiga o minerale o papa e ala i tali fa'akemikolo ma le vai, ea, ma mea ua liusuavai. O oloa o lenei palapalā o ni fasi palapala e mafai ona feavea'i e mea e palapalā e pei o le vai, matagi, ma aisa.
Fausiaina o Papa Sedimentary
O vaega palapala e mafua mai i le soloia o le eleele e feaveaʻi ma faʻaputuina i siosiomaga eseese, e aofia ai vaitafe, vaituloto, delta, ma le alititai. E ala i le faʻapipiʻiina ma le faʻapipiʻiina i le aluga o taimi o le eleele, o nei vaega e tuʻufaʻatasia e fausia ai papa palapala. Mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai e fatu oneone ona faʻapipiʻi i le oneone oneone, ae o atigi o manu o le sami e mafai ona fesoasoani i le fausiaina o le maʻa papaʻe.
Fa'aliliuga
E mafai ona fa'asusu papa oneone (po'o isi papa o lo'o iai) i totonu o le pa'u o le Lalolagi e ala i gaioiga tektonika, lea e a'afia ai i le mamafa ma le vevela maualuga. O nei tulaga e le lava e fa'amalūlūina ai le papa, ae e lava lea e suia ai le fausaga o minerale ina ia sili atu ona mautu i lalo o tulaga fou. O lenei faiga, e ta'ua o le metamorphism, e maua ai ni papa fou e metamorphic. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le limestone e suia i le ma'amora po'o le shale e suia i le phyllite ma mulimuli ane i le slate.
Fa'a'ele'eleina ma le Toe Fuata'iina
Afai e faʻaauau pea ona siʻitia le mamafa ma le vevela, e mafai e le papa metamorphic ona toe liusuavai i le magma. O le mea lea e faʻamaeʻa ai le taʻamilosaga o le papa, lea e mafai ai e le magma ona toe tulaʻi aʻe i luga e fausia ai se papa igneous fou, ma toe fai le taʻamilosaga.
O le Matafaioi a le Tektonika o Papa
O gaioiga tektonika o papa e matuā aʻafia ai le taamilosaga o papa. O papa tektonika, o se vaega o le lithosphere o le Lalolagi, e gaoioi ma fegalegaleai i tuaoi e feʻaveaʻi, e eseese, ma e fesuiaʻi. I tuaoi e feʻaveaʻi, e mafai e papa e fetoʻai ona faʻatupuina le mamafa e oʻo atu ai i le metamorphism poʻo mauga mu e faʻasaʻolotoina ai le magma. I tuaoi e eseese, o le feʻaveaʻi o papa e faʻatupuina ai le avanoa mo le magma e tulaʻi aʻe ma fausia ai ni papa igneous fou i luga o le fola o le sami. O tuaoi e fesuiaʻi, e ui e masani ona le gaosia ai le magma, ae e faʻatupuina ai ni faʻaletonu ma e mafai ona mafua ai le tele o le pala ma le soloia o papa.
I'uga
O le taamilosaga o papa o se faagasologa faifai pea e aofia ai le suiga o papa mai le tasi ituaiga i le isi e ala i le tuufaatasiga o le pala, soloia, fa'ama'a'aina, fa'avevela, ma le fa'amālūlūina. O ituaiga papa uma, pe o le igneous, sedimentary, po'o le metamorphic, e iai lona amataga ma lona i'uga i lenei taamilosaga e le gata. O gaioiga o le tectonic plates e iai sona sao taua i le fa'atinoina o le taamilosaga o papa, ma mafai ai e lo tatou Lalolagi ona suia ma fa'aauau pea ona alualu i luma.
O le malamalama i le taamilosaga o papa, e mafai ai ona tatou faʻamatalaina faiga faʻale-geoloika e faʻatulaga ai le fogaeleele o lo tatou Lalolagi, ma maua ai ni malamalamaga loloto i le talafaasolopito o le lalolagi ma suiga o le siosiomaga i le aluga o taimi. E fesoasoani foʻi ia i tatou e malamalama i le tele o punaoa faanatura taua, mai minerale ma minerale i le eleele e lagolagoina ai laau ma le ola o tagata.