Sootaga i le va o le Fa'afanua ma le Talafaasolopito o Malo

Sootaga i le va o le Fa'afanua ma le Talafaasolopito o Malo

O le ie lavelave o le aganuʻu faaletagata e fesoʻotaʻi vavalalata ma le tulaga o le lalolagi. Mai le tulaʻi mai o malo anamua e oʻo atu i le tulaʻi mai o atunuʻu faʻaonaponei, o le tulaga o le lalolagi o se malosiaga taua i le faʻatulagaina o nuʻu, aganuʻu, ma sosaiete. I le iloiloina o le sootaga i le va o le tulaga o le lalolagi ma le talafaasolopito, e mafai ona tatou maua se malamalamaga loloto i le auala e aʻafia ai e le siosiomaga faalenatura le ala o le atinaʻeina o tagata. O lenei tusiga o loʻo suʻesuʻeina ai le sootaga loloto i le va o le tulaga o le lalolagi ma le talafaasolopito o aganuʻu, ma suʻesuʻeina faʻataʻitaʻiga autu mai vaitaimi ma itulagi eseese.

O Le Nofoaga Autu o Malo: Vanu o Vaitafe ma Fouvalega Fa'ato'aga

O se tasi o faʻataʻitaʻiga sili ona manino o le aʻafiaga o le tulaga o le lalolagi i le talafaasolopito o tagata o loʻo vaʻaia i le amataga o faʻatoʻaga ma le tulaʻi mai o uluaʻi aganuʻu i vanu o vaitafe. O le masina lafulemu o Mesopotamia, e masani ona taʻua o le "nofoaga autū o aganuʻu," na tulaʻi mai i le va o vaitafe o Tigris ma Euphrates. I se tulaga tutusa, o aganuʻu anamua a Aikupito na olaola i tafatafa o le Vaitafe o le Naila, o aganuʻu o le Vanu o Indus i tafatafa o le Vaitafe o Indus, ma le malo o Shang i tafatafa o le Vaitafe Samasama i Saina.

O nei vanu o vaitafe na saunia ai se tuufaatasiga tulaga ese o le eleele lafulemu, le tele o le sapalai o le vai, ma se tau lelei mo faatoaga. O taamilosaga o lologa na mafai ona vavaloina na toe faatumuina ai meaʻai i le eleele, lea na mafua ai ona tele naua meaʻai na maua. O lenei tele o faatoaga na faafaileleina ai le tuputupu aʻe o le faitau aofai o tagata, le nonofo ai i taulaga, ma le atinaeina o fausaga faigata o sosaiete, e aofia ai malo tutotonu, faatulagaga faaleagafesootai, ma fausaga matagofie.

Auala Fefa'ataua'iga ma Fetufaaiga Fa'aleaganu'u

Sa i ai fo‘i se sao tāua o le tulaga o le lalolagi i le fa‘afaigofieina o fefa‘ataua‘iga ma fesuia‘iga fa‘aleaganuu. O le Silk Road, o se feso‘ota‘iga o auala fefa‘ataua‘iga e feso‘ota‘i ai Sasa‘e ma Sisifo, o se fa‘ata‘ita‘iga sili lea. O lenei feso‘ota‘iga fefa‘ataua‘iga anamua na sopo‘ia ai laufanua eseese e aofia ai toafa, mauga, ma steppes, e feso‘ota‘i ai Saina, Asia Tutotonu, Peresia, ma le Metitirani.

tagai foi i le  Itūaiga o Ao ma lo Latou Aafiaga i le Tau

A o sopoia e tagata faatauʻoa, tagata malaga, ma tagata faimalaga nei auala, e le gata ina latou fesuiaʻi oloa e pei o silika, mea manogi, ma uʻamea taua ae faʻapea foʻi ma manatu, tekinolosi, ma faiga faʻaleaganuʻu. O le salalau atu o lotu e pei o le Buddhism, Christianity, ma le Isalama i nei auala o loʻo faʻaalia ai le auala na faʻafaigofie ai e le tulaga o le lalolagi fesuiaiga faʻalemafaufau ma faʻaleagaga, ma faʻatulagaina ai laufanua faʻaleaganuʻu ma faʻalelotu o itulagi tetele.

Pa Puipui Faanatura ma le Faatuina o Setete

O foliga vaaia fa'afanua e pei o mauga, toafa, ma vasa e masani ona avea ma pa puipui fa'alenatura, e a'afia ai le fausiaina o setete ma malo tetele. O Mauga o Himalaya, mo se fa'ata'ita'iga, sa avea ma pa puipui malosi i le va o le konetineta o Initia ma le Tibetan Plateau. O lenei vaeluaga fa'alenatura ua saofagā i atina'e fa'aleaganuu ma fa'apolokiki eseese i nei itulagi.

E fa'apena fo'i, o 'a'ai-setete Eleni (poleis) e pei o Atenai, Sparta, ma Korinito sa vavae'ese fa'ale-nofoaga mai le tasi i le isi ona o laufanua maugā. O lenei vaevaega o laufanua na ta'ita'ia ai le atina'eina o 'a'ai-setete tuto'atasi ma e masani ona tauva, e tofu ma ana faiga fa'apolokiki tulaga ese, aganu'u, ma tu ma aga fa'aagafesootai. Na fa'afaigofieina fo'i e le Aegean Sea fefa'ataua'iga i le sami ma le kolone, ma fa'amalosia atili ai le natura tulaga ese ma le malosi o aganu'u Eleni anamua.

Tau ma Fa'asologa o Femalaga'iga

O le tau o se malosiaga tele lea i le fa'atulagaina o le talafaasolopito o tagata, e a'afia ai mamanu o femalagaa'iga ma le fa'aauauina o aganu'u. O le malaga ese atu o uluai Homo sapiens mai Aferika pe tusa ma le 70,000 tausaga talu ai, na mafua mai i suiga o le tau, na fa'ata'atia ai le fa'avae mo le salalau solo o tagata i le lalolagi atoa.

Talu ai nei, o le Little Ice Age (pe tusa o le 1300-1850 TA) sa i ai ni aafiaga taua i le talafaasolopito o Europa. O le tau malulu na aafia ai faatoaga, ma iu ai ina le lava meaai, aiga, ma le vevesi lautele. E faapena foi, o le Dust Bowl o le 1930s i le Iunaite Setete, na mafua mai i le lamala tele ma faiga faatoaga le lelei, na mafua ai ona malaga mai le tele o tagata mai le Great Plains i le Talafatai i Sisifo, ma toe faatulagaina ai le faitau aofai o tagata ma le tamaoaiga o Amerika.

tagai foi i le  Fa'afanua o le Siosiomaga ma Lona A'afiaga i le Soifuaga o Tagata

Malo Fa'asao ma le Pulea o le Fua

I le talafaasolopito atoa, o le tulaga o le sami ua mafua ai ona tulaʻi mai ni malo malolosi o le sami. O le Sami Metitirani, e taʻua o le "Mare Nostrum" e tagata Roma, o se nofoaga taua mo le tulaʻi mai ma le paʻū o malo anamua e pei o tagata Foinie, Eleni, Carthaginians, ma Roma. O le puleaina o le sami na mafai ai e nei malo ona faʻalauteleina o latou teritori, faʻafaigofie fefaʻatauaʻiga, ma faʻamalosia a latou faatosinaga faʻaleaganuʻu ma faʻapolokiki i tua atu o latou matafaga.

E faapena foi, o le Vaitaimi o Suʻesuʻega i le seneturi lona 15 ma le 16 na faauigaina e malaga a le au folau Europa e pei o Christopher Columbus, Vasco da Gama, ma Ferdinand Magellan. O le sailiga mo auala fefaʻatauaʻiga fou ma le naunautaʻiga mo le faʻalauteleina o teritori na taitai atu ai i le mauaina o le Lalolagi Fou ma le faʻavaeina o malo tetele o kolone. O nei suʻesuʻega ma faʻatoʻilaloina o le gataifale sa i ai ni aafiaga tumau i fefaʻatauaʻiga i le lalolagi atoa, tagata moni o le atunuʻu, ma le salalau atu o aganuʻu ma tekinolosi a Europa.

Tulaga Taulaga ma Alamanuia

O le tulaga o aai ma nofoaga autu o pisinisi ua matuā aafia i le tulaga o le laueleele. O le Fouvalega Faapisinisi, lea na amata i le faaiuga o le seneturi lona 18, na matuā aafia i le tulaga o le laueleele o Peretania. O le tele o le malala, o vaitafe e mafai ona folau ai, ma se fesoʻotaʻiga tele o alāvai na faafaigofie ai le tuputupu aʻe o pisinisi ma le fausiaina o taulaga. O aai e pei o Manchester ma Birmingham na avea ma nofoaga autū o pisinisi ona o lo latou latalata i mea mata ma le avanoa i atinae tau felauaiga.

E le gata i lea, o mea tau le siosiomaga e pei o uafu masani ua i ai sona aafiaga i le talafaasolopito i le tulaʻi mai o taulaga tetele. O le Aai o Niu Ioka, mo se faataitaiga, na tulaʻi mai o se nofoaga taua tau fefaʻatauaʻiga ona o lona tulaga lelei i le talafatai o Atalani ma lona uafu loloto faalenatura, ma faafaigofie ai fefaatauaiga ma femalagaaiga.

tagai foi i le  Fa'afanua ma Lona A'afiaga i le Atina'eina o Malo

Faaiuga: O le Aafiaga Fa'aauau Pea o le Fa'afanua i le Malo

O le sootaga i le va o le tulaga o le lalolagi ma le talafaasolopito o aganuʻu o se molimau i le faatosinaga loloto o le siosiomaga faalenatura i sosaiete o tagata. Mai vanu lafulemu o vaitafe o aganuʻu anamua i auala tau fefaatauaiga taua ma pa pupuni faalenatura o loo mamanuina ai vaega faaupufai, o le tulaga o le lalolagi o se mea taua tele i le tulaʻi mai ma le paʻū o malo tetele, le faasalalauina o aganuu, ma le atinaeina o faiga tau tamaoaiga.

O le malamalama i lenei mafutaga e lē gata ina faʻamauoa ai lo tatou malamalama i mea tutupu i le talafaasolopito ae maua ai foʻi ni malamalamaaga taua i le faʻagasologa faʻapolokiki i aso nei ma luʻitau i le lumanaʻi. A o tatou feagai ma faigata o le seneturi lona 21, o le fesootaʻiga i le va o le laufanua ma le atinaʻeina o tagata soifua e tumau pea le taua e pei ona masani ai, ma faʻamamafaina ai le talatuu tumau o le lalolagi masani i le faʻatulagaina o le ala o le talafaasolopito o tagata.

Tuua se Faamatalaga