O le A'oa'oga a Alfred Wegener i le Fausiaina o le Konetineta
O Alfred Wegener o se tagata suʻesuʻe tau ma se tagata suʻesuʻe eleele na fanau i Siamani, o lē na lauiloa i lana aʻoaʻoga fou o le fausiaina o le konetineta. I le amataga o le seneturi lona 20, na fautuaina ai e Wegener se manatu e faapea o konetineta o aso nei sa tuufaatasia muamua i se konetineta e tasi na ia faaigoaina o Pangea. O lenei aʻoaʻoga na mulimuli ane lauiloa o le Aʻoaʻoga o le Feʻaveaʻi o le Konetineta.
Amataga ma Tala'aga o le A'oa'oga
Na soifua mai Alfred Wegener i le aso 1 o Novema, 1880, i Perelini, Siamani. Mai le amataga o lana galuega, sa faaalia e Wegener se naunau tele i saienisi faalenatura, aemaise lava le tau ma le geophysics. I le 1912, na muai tuuina atu ai e Wegener ona manatu i le continental drift e ala i se faasologa o lomiga faasaienisi ma lauga. Peitai, o ona manatu e lei taliaina lautele seia oo i le tele o tausaga mulimuli ane.
O manatu o Wegener sa faʻavae i luga o ni matauga se tele sa faigata ona faʻamatalaina e faʻaaoga ai ni aʻoaʻoga sa iai i le taimi lea. O se tasi o matauga sili ona taua o le tutusa o talafatai i le va o konetineta o le Vasa Atalani, aemaise lava i le va o le talafatai i sisifo o Aferika ma le talafatai i sasaʻe o Amerika i Saute. O lenei tutusa sa matua ofoofogia lava e le mafai ona taʻua o se mea na tupu fua.
Fa'amaoniga e lagolago ai le talitonuga a Wegener
Na fa'avae e Wegener lana a'oa'oga i le tele o fa'amaoniga. O nisi nei o fa'amaoniga autu e lagolagoina ai le a'oa'oga o le continental drift:
1. O le Ōgatasi o Foliga o le Konetineta:
O talafatai o konetineta e pei o Aferika ma Amerika i Saute e foliga mai e fetaui lelei e pei o ni fasi paso eseese. O lenei mea e faʻaalia ai atonu na soʻo faʻatasi konetineta ona vaeluaina lea.
2. Mea Fa'asolo Tutusa i Konetineta Eseese:
Ua maua i Aferika ma Amerika i Saute ni toega tutusa o meaola, e pei o le manu fetolofi o Mesosaurus. O lenei mea e faʻaalia ai sa iai muamua ni konetineta sa vavalalata le tasi i le isi aʻo leʻi siitia atu i o latou tulaga o iai nei.
3. Tutusa o le Fausaga Fa'ale-Geological:
E i ai ni mea e tutusa ai fausaga o papa ma fausaga o le eleele i konetineta mamao. Mo se faʻataʻitaʻiga, o Mauga o Appalachian i Amerika i Matu e tutusa ma mauga i Sikotilani ma Greenland.
4. Paleoclimatology:
O faʻamaoniga mai suʻesuʻega o tau anamua ua faʻaalia ai o nofoaga malulu nei (e pei o Antarctica) sa i ai muamua tau vevela, lea e mafai ona faʻamatalaina i lo latou tulaga e latalata i le ekueta i le taimi ua tuanaʻi.
Faitioga Muamua ma le Teena
E ui i faʻamaoniga malolosi, ae sa feagai le aʻoaʻoga a Wegener ma faitioga tetele i le taimi muamua. O saienitisi i le taimi lea sa le mafai ona taliaina lona manatu ona sa leai se auala manino e faamatala ai pe faapefea ona fealuaʻi konetineta. O Wegener lava ia na fautuaina ni auala se tele na mulimuli ane faamaonia e le lava, e pei o le manatu o le malosi o le centrifugal ma le tosoina o le kalave o le Masina na mafua ai le fealuaʻi o le konetineta.
Ona o le leai o se auala taliaina ma nisi faʻamaoniga, e toʻatele tagata suʻesuʻe eleele faʻasao i lona vaitaimi na teena manatu o Wegener. Na tumau pea le malosi o lenei tetee seʻia oʻo i le ogatotonu o le seneturi lona 20, ina ua amata ona aliaʻe mai ni faʻamaoniga fou e lagolago ai le feʻaveaʻi o le konetineta.
Fouvalega Faasaienisi: Lagolago mo le A'oa'oga o Tektonika o Papa
Na amata ona taliaina lautele le aʻoaʻoga a Wegener ina ua maeʻa le atinaʻeina o le geology o le sami ma le mauaina o plate tectonics i le vaitau o le 1960. O lenei mauaina na maua ai se auala talafeagai ma mafai ona faʻamaonia e faʻamatalaina ai le auala e fealuaʻi ai konetineta.
O le aʻoaʻoga o le plate tectonics o loʻo faʻapea mai o le paʻu o le Lalolagi e aofia ai ni nai papa tetele o loʻo opeopea i luga o se vaega e fai si vai e taʻua o le asthenosphere. O nei papa e fealuaʻi ona o tafega o le convection i le mantle o loʻo i lalo. O nei tuaoi o papa o nofoaga ia o gaioiga tetele o le eleele, e aofia ai mafuiʻe, mauga mu, ma le fausiaina o mauga.
O nisi o faʻamaoniga taua e lagolagoina ai le aʻoaʻoga o le plate tectonics e aofia ai:
1. Maneta i le Fola o le Vasa:
O fa'aletonu fa'amagnetika i luga o le fola o le sami e fa'aalia ai se mamanu laina tutusa i itu uma e lua o le tumutumuga o le ogatotonu o le sami. O lenei mea e lagolagoina ai le talitonuga e fa'afouina pea le fola o le sami e ala i le fa'agasologa o le salalau o le fola o le sami.
2. Fa'asalalauga o Mafui'e:
E tele lava ina tutupu mafui'e i tuaoi o papa, ma e maua ai ni fa'ailoilo e uiga i gaoioiga ma le gaoioi o na papa.
3. Fa'ata'ita'iga o le Fa'asalalauina o le Mauga Mu:
O le tele o mauga mu e maua i tafatafa o tuaoi o papa, e pei o le "Ring of Fire" e siomia ai le Vasa Pasefika, lea e faʻaalia ai le fegalegaleaiga o papa tektonika.
Le Tofi o Alfred Wegener
E ui ina maliu Wegener i le 1930 e aunoa ma le taliaina o lana aʻoaʻoga, ae e lē mafai ona faafitia ana sao i le suʻesuʻega o le eleele. O Wegener o se paionia o ana manatu na muamua atu i lona taimi. O le taliaina ma le iloaina o le aʻoaʻoga o le continental drift na maua ai se faavae mautu mo le atinaʻeina o se aʻoaʻoga sili atu ona atoatoa o le plate tectonics.
O le tāua o le galuega a Wegener ua iloa e lē gata i le geology ae faapea foi i le auala tatou te malamalama ai i le talafaasolopito ma le faagasologa o lo tatou paneta. E lē gata ina faamatala e Pangea le tufatufaina atu o konetineta i le taimi nei ae fesoasoani foi ia i tatou e malamalama ai i suiga o le tau i le taimi ua tuanai, le alualu i luma o le ola, ma mea eseese o le lalolagi i le geology.
I le iuga, na aʻoaʻoina i tatou e Alfred Wegener i le taua o le tausisi i mataupu faavae faasaienisi e suʻesuʻe ai ni manatu eseese ma malolosi, e tusa lava pe foliga mai e feteenai ma talitonuga masani i le taimi muamua. O lenei mea fou e mafaufau i ai i le lumanaʻi e atagia mai ai le uiga moni o le alualu i luma faasaienisi ma le faʻafouina o le malamalama o tagata i lo tatou lalolagi.
I'uga
O le aʻoaʻoga a Alfred Wegener i le fausiaina o le konetineta o se tasi lea o faavae autū o le geology faʻaonaponei. E ui ina teena i le taimi muamua, o faʻamaoniga na ia tuʻuina mai, faʻatasi ai ma le aʻoaʻoga mulimuli ane o le plate tectonics, na suia ai le auala tatou te malamalama ai i le gaioiga o le fogaeleele o le Lalolagi. O le continental drift e le gata o se faʻamaoniga o le elasticity ma le evolusione o le Lalolagi, ae o se faʻailoga foʻi o le natura o mafaufauga faasaienisi e faʻaauau pea ona suia ma fetuʻunaʻi. O sao o Wegener o loʻo tumau pea i le talafaasolopito o le saienisi ma faʻaauau pea ona faʻaosofia le suʻesuʻega o le geology ma le geophysics e oʻo mai i le aso.