Faiga fa'amaopoopo i le faia o fa'afanua

Faiga Fa'amaopoopo i le Fausiaina o Fa'afanua

I le lalolagi o fa'afanua, o fa'amatalaga o le nofoaga o le fatu lea o le faagasologa atoa. Ina ia iloa tonu se tulaga i luga o le fogaeleele o le Lalolagi, e mana'omia se auala masani e fa'aalia ai le "po'o fea" o iai lea tulaga. O iinei e amata ai ona fa'atino faiga fa'amaopoopo. O faiga fa'amaopoopo e avea o se gagana lautele e mafai ai ona fatuina pea fa'afanua, faitauina, iloiloina, ma tu'ufa'atasia ma isi fa'amatalaga. A aunoa ma se faiga fa'amaopoopo manino, o le a faigata ona fa'aogaina fa'afanua aua e le mafai ona iloa tonu le tulaga o mea, aemaise lava pe a sau fa'afanua mai punaoa eseese pe fa'aaogaina mo fa'amoemoega fa'apitoa e pei o fuafuaga fa'aitulagi, folauga, ma le mata'ituina o fa'alavelave fa'afuase'i.

Malamalama i Faiga Fa'amaopoopo

O le faiga fa'amaopoopo o se metotia e fa'aalia ai le tulaga o se tulaga e fa'avae i luga o ni tau ua malilie i ai. I le fa'afanua, e masani ona fa'aalia fa'amaopoopo i ni fua se lua pe tolu: sasa'e-sisifo (x), matu-saute (y), ma o nisi taimi e maualuga ai (z). E le o iai se faiga fa'amaopoopo na'o ia. O se vaega o se fa'avae tele, o se faiga fa'asinomaga fa'afanua, lea e aofia ai se fa'ata'ita'iga o le Lalolagi (datum), fa'aaliga o fa'afanua, ma iunite o fua.

Faiga Fa'amaopoopo Fa'afanua (Latitude ma Longitude)

O le faiga fa'amaopoopo e sili ona lauiloa o le faiga fa'amaopoopo fa'afanua, lea e fa'aogaina ai le latitude ma le longitude. O nei fa'amaopoopo e fa'avae i luga o le foliga ellipsoidal o le Lalolagi. O le Latitude e fuaina ai le tulimanu mai le equator (0°) i le Pole i Matu (90° N) ma le Pole i Saute (90° S). O le Longitude e fuaina ai le tulimanu mai le Prime Meridian (0°) i Greenwich i le 180° i sasa'e po'o sisifo.

E masani ona tusia fa'amaopoopoga fa'afanua i ni fa'atulagaga eseese, mo se fa'ata'ita'iga:
1. Tikeri Minute Sekone (DMS): 7° 48' 30” Latitu i Saute, 110° 22' 15” Longitude i Sasa'e
2. Tesimale Tikeri (DD): -7.80833, 110.37083
3. Tikeri ma Minute Tesimale (DM): 7° 48.500' Latitu i Saute, 110° 22.250' Longitude i Sasa'e

FAITAU FOI  Metotia o le iloa mamao i suʻesuʻega faʻafanua

O le lelei o le faiga fa'afanua o lona natura fa'alelalolagi ma lona fa'aaogaina lautele i le GPS. Peita'i, o fa'amaopoopoga o le latitu ma le loniti o lo'o i tulimanu, ae le o iunite o le umi. O le mea lea, o le fuafuaina o le mamao po'o le eria sa'o mai fa'amaopoopoga fa'afanua e le faigofie e pei o se faiga fa'amaopoopoga e fa'avae i le mita.

Faiga Fa'amaopoopo Fa'ata'atia (Fa'amaopoopo Va'alele)

Mo fa'amoemoega o le faia o fa'afanua, aemaise lava fa'afanua tetele e pei o fa'afanua o a'ai, fa'afanua o le vateatea, po'o fa'afanua fa'ainisinia, e masani ona fa'aaogaina se faiga fa'amaopoopo fa'ata'ita'i. O lenei faiga e fa'ata'ita'i ai le fogā'ele'ele pi'o o le Lalolagi i luga o se va'alele mafolafola ina ia fa'aalia fa'amaopoopo i iunite o le umi (e masani lava mita). O fa'amaopoopo fa'ata'ita'i e masani lava o fa'amaopoopo i Sasa'e (X) ma le Matu (Y).

E matuā fesoasoani tele faiga fa'atino ata i:
– E sili atu ona aogā le fuaina o le mamao ma le lautele.
– E sili atu ona sa'o le auiliiliga o le avanoa (overlay, buffering, fuafuaina o le eria) mo nisi o itulagi.
– Tuufaatasia o faʻamaumauga i se fua faʻatatau auiliili, mo se faʻataʻitaʻiga fesoʻotaʻiga o auala, tuaoi o fanua, poʻo atinaʻe tetele.

Peita'i, o fa'aaliga uma lava e iai ona fa'aletonu, e aofia ai fa'aletonu o foliga, eria, mamao, ma le itu e aga'i i ai. O le mea lea, o le filifilia o le ituaiga fa'aaliga e taua tele ma e tatau ona fa'atatauina i le fa'amoemoega o le fa'afanua ma le nofoaga o le eria o lo'o fa'afanua.

Fa'amaumauga: O le Fa'avae o se Faiga Fa'amaopoopo

E masani ona faasino tagata i faamaopoopoga e aunoa ma le taʻua o le datum, e ui lava o le datum e fuafua ai le tulaga o faamaopoopoga e faatatau i le faataitaiga o le Lalolagi. O le datum o se parakalafa e faamatala ai le tele ma le foliga o le ellipsoid ma le auala e "fetaui" ai i le Lalolagi moni.

Faʻataʻitaʻiga o faʻamaumauga masani:
– WGS84 (World Geodetic System 1984): tulaga fa'alelalolagi e fa'aaogaina e le GPS.
– NAD83 (Amerika i Matu), ETRS89 (Europa), ma isi fa'amaumauga fa'ale-atunu'u.
– I Initonesia, o loʻo i ai faʻamaumauga e pei o le DGN95 e fesoʻotaʻi ma le WGS84, faʻapea foʻi ma isi faiga faʻasino e faʻaaogaina i faʻafanua faʻaleatunuu.

Afai e eseese fa'amaumauga, o fa'amaopoopoga e foliga tutusa e mafai ona fa'asino i nofoaga e eseese i ni nai mita pe o'o lava i le sefulu mita. I le fa'afanua sa'o, e taua tele lenei eseesega.

FAITAU FOI  Ituaiga o fa'afanua fa'apitoa i le fa'afanua

Fa'ata'ita'iga o se Faiga UTM i le Fa'afanua

O se tasi o faiga fa'amaopoopo sili ona lauiloa o lo'o fa'atinoina o le UTM (Universal Transverse Mercator). E vaevaeina e le UTM le Lalolagi i ni sone e 60, e 6° le lautele o le longitude ta'itasi. E tofu sone ma lana lava faiga fa'amaopoopo. Mo se fa'ata'ita'iga, o lo'o i ai Initonesia i ni sone se tele, e pei o sone 46, 47, 48, 49, 50, 51, ma le 54, e fuafua i le nofoaga.

Fa'amanuiaga o le UTM:
– O le faʻaaogaina o mita e fai ma iunite e faigofie ai ona faʻatusatusa.
– La'ititi le fa'aletonu i sone ta'itasi.
– E fa'aaogaina lautele i le GIS ma su'esu'ega fa'afanua.

Peita'i, o le vaivaiga, afai e sopo'ia e le eria o fa'afanua tuaoi o sone, e sili atu ona faigata le fa'agasologaina o fa'amaumauga ona o lo'o i ai fa'amaopoopoga i totonu o faiga eseese o sone.

Faiga Fa'amaopoopo Fa'alotoifale ma Fa'afanua

I le fa’aopoopoga i faiga fa’alelalolagi e pei o le geographic ma le UTM, o lo’o i ai fo’i faiga fa’amaopoopo fa’alotoifale. O nei faiga ua mamanuina mo mana’oga fa’apitoa, e pei o galuega faufale, eliina o minerale, po’o fa’afanua o vaega laiti. O faiga fa’alotoifale e masani ona faigofie ma mamanuina e fetaui ma se vaega faigaluega fa’apitoa, e fa’aitiitia ai le fa’aletonu ma fa’afaigofie ai fua.

E le gata i lea, o fa'afanua lolomi e masani ona fa'aalia ai se grid (laina siaki po'o laina latitude-longitude) e fai ma fa'asinomaga vaaia. E fesoasoani grids i tagata fa'aoga fa'afanua e faitau vave le tulaga o mea ma fa'afaigofie ai le lipotia o nofoaga, mo se fa'ata'ita'iga i fa'afanua o le topographic po'o le militeri.

Le Sootaga o Faiga Fa'amaopoopo ma le GIS ma le GPS

I le vaitaimi faʻaonaponei, o le faia o faʻafanua e fesoʻotaʻi vavalalata ma tekinolosi GIS (Geographic Information System) ma le GPS (Global Positioning System). E masani ona tuʻuina atu e le GPS ni faʻamaopoopoga i le faʻatulagaga faʻafanua ma le WGS84 datum. A faʻaaogaina faʻamatalaga GPS i le GIS e fatu ai faʻafanua, e masani ona manaʻomia faiga nei:
– Toe fa'aaliga: suia o le faiga fa'amaopoopo mai le fa'afanua i le fa'aaliga (e.g. i le UTM).
– Suiga o fa'amaumauga: fetu'una'i le fa'amaumauga ina ia fetaui ma isi fa'amaumauga na fa'aaogaina.
– Fetuuna'iga o le fua ma le sa'o: ia mautinoa o lo'o talafeagai fa'amaumauga mo le fua fa'atatau o le fa'afanua.

FAITAU FOI  O le mea ua tupu o le El Nino ma lona aafiaga i le tau

O se mea sese masani i le fa'afanua fa'atekinolosi o le fa'afefiloi lea o fa'amaumauga mai faiga fa'amaopoopo eseese e aunoa ma se suiga talafeagai. E mafai ona suia ai nofoaga o mea faitino, fa'atupuina ni feso'ota'iga sese, pe maua ai ni au'ili'iliga sese.

Sa'o ma le Filifiliga o Faiga Fa'amaopoopo

I le faia o faafanua, o le filifiliga o le faiga faamaopoopo e tatau ona amanaʻia ai mea nei:
1. Tele o le eria: mo eria tetele tele, e sili atu ona talafeagai se faiga fa'afanua fa'apitoa po'o se fa'aaliga; mo eria laiti, atonu e sili atu le sa'o o se fa'aaliga fa'alotoifale.
2. Fa'amoemoega o le fa'afanua: e mana'omia e fa'afanua o femalagaa'iga ni fa'atonuga tutusa, e ono taula'i atu fa'afanua autu i le eria po'o le tufatufaina, ae e mana'omia e fa'afanua fa'ainisinia ni fa'amaopoopoga sa'o o mita.
3. Punaoa o faʻamaumauga: afai o le tele o faʻamaumauga o loʻo i le WGS84, o le teuina o lena faʻamaumauga e mafai ona faʻafaigofie ai le tuʻufaʻatasia.
4. Fua fa'atatau o le fa'afanua: o le tele o le fua (o le sili atu ona auiliili), o le sili atu foi lea ona taua o le sa'o o fa'amaumauga ma le sa'o o le fa'aaliga.

I le tulaga o galuega fa'apolofesa, o tulaga fa'atonuina fa'ale-atunu'u po'o ofisa o fa'afanua (e pei o ofisa o fa'afanua) e masani ona tu'uina atu ni ta'iala fautuaina mo le faiga fa'amaopoopo e fa'amautinoa ai o lo'o fetaui fa'amaumauga i le va o ofisa.

Fa'ato'a

O faiga fa'amaopoopo o ni elemene taua i le faia o fa'afanua aua o le fa'avae lea mo le fuafuaina o le nofoaga ma le tu'ufa'atasia o fa'amatalaga fa'ale-atunu'u. O fa'amaopoopo fa'ale-atunu'u (latitude-longitude) e talafeagai mo fa'asinomaga fa'alelalolagi ma le fa'aaogaina lautele, e pei o le GPS, ae o fa'amaopoopo fa'atulagaina, e pei o le UTM, e fa'afaigofie ai le fuaina o le mamao ma le eria i mita. E le tatau ona galo ia fa'amaumauga ma fa'aaliga, aua e matua a'afia ai le sa'o o le tulaga. I le malamalama i faiga fa'amaopoopo—e aofia ai le auala e filifili ai ma fa'aaoga ai—o fa'afanua e maua mai ai o le a sili atu ona sa'o, tutusa, ma fa'atuatuaina mo le tele o fa'amoemoega, mai a'oa'oga i le fuafuaina o le fa'atunu'u ma le faia o fa'ai'uga.

Taofi faamatalaga