Fa'avae o le Fisiki ma le Matematika i le Geophysics
O le Geophysics o se lala o le geology e faʻaaogaina mataupu faavae o le fisiki ma le matematika e suʻesuʻe ai le fausaga ma le feliuliuaʻiga o le Lalolagi. O lenei matāʻupu e faʻaaogaina ai metotia mo le fuaina o uiga faaletino o le Lalolagi ma le faʻamatalaina o faʻamatalaga e faʻaalia ai mea lilo e uiga i lona tuufaatasiga, fausaga, ma faiga faʻale-geology o loʻo tutupu i totonu. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai mea taua o le fisiki ma le matematika o loʻo fausia ai le faavae o le geophysics.
1. Mataupu Faavae o le Fisiki i le Geophysics
E faalagolago tele le Geophysics i mataupu faavae autu o le fisiki e malamalama ai i mea tutupu faalenatura. O nisi o mataupu faavae taua e aofia ai:
a. Kalave
O le kalave o le malosiaga tosina i le va o ni mea se lua. I le tulaga o le geophysics, o le suʻesuʻega o le kalave (gravimetry) e aofia ai le fuaina o suiga i le fanua kalave o le Lalolagi e iloa ai eseesega o le mafiafia i totonu o le Lalolagi. O lenei mataupu faavae e faʻaaogaina i suʻesuʻega o le suauʻu ma le kesi, faʻapea foʻi ma le malamalama i fausaga o le eleele e pei o vanu ma mauga.
e. Maneta
O le maneta e aofia ai le fuaina o le fanua maneta o le Lalolagi, lea e aʻafia i le aofaʻi o minerale o papa. E mafai e faʻamaumauga maneta ona faʻaalia ai ni mea e le masani ai e faʻaalia ai le i ai o minerale taua, e pei o le uʻamea. E faʻaaogaina masini faʻamaneta maaleale e iloa ai suiga i le fanua maneta ma le saʻo maualuga.
i. Fa'asalalauga o Galu Mafui'e
O galu mafui'e o galu ia e feoa'i solo i le lalolagi e mafua mai i mafui'e po'o pa e mafua mai i tagata. I le iloiloina o le saoasaoa, ala, ma le ituaiga o galu mafui'e a'o latou ui atu i vaega eseese o le Lalolagi, e mafai ai e le au su'esu'e i le eleele ona fa'ata'ita'i le fausaga i totonu o le Lalolagi. E taua tele lenei metotia mo le su'esu'eina o le hydrocarbon ma le vavaloina o mafui'e.
d. Geothermal
O le saienisi o le geothermal e aofia ai le suʻesuʻeina o le vevela o le Lalolagi. I le fuaina o suiga o le vevela e sosolo mai totonu o le Lalolagi i luga, o lenei saienisi e fesoasoani i le suʻesuʻeina o punaoa o le malosiaga o le geothermal ma le malamalama i faiga o mauga mu ma gaoioiga hydrothermal.
2. Mataupu Faavae Fa'amatematika i le Geophysics
O le matematika o se meafaigaluega autū e faʻaaogaina i le faʻataʻitaʻiga, auiliiliga o faʻamaumauga, ma le foia o faʻafitauli i le geophysics. O nisi o mataupu faavae taua o le matematika i le geophysics e aofia ai:
a. Kalkulus
E fa'aaogaina le Calculus e fa'ata'ita'i ma iloilo ai suiga fa'aletino i le taimi ma le vateatea. O fa'atusatusaga eseese e fa'amatalaina ai le sosolo o galu masifiki, le tafe o le vevela, ma le gaioiga o le tele i totonu o le Lalolagi e mana'omia uma ai le calculus. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'atusatusaga o galu masifiki (wave equation) e fa'aaogaina e vavalo ai le amioga o galu masifiki a'o latou sosolo atu i ala eseese.
e. Alekipela Laina
E fa'aaogaina le algebra laina i metotia o le fa'aliliuina o fa'amaumauga e foia ai fa'afitauli o le geophysical. E fesoasoani le fa'aliliuina o fa'amaumauga e fa'afanua ai fausaga o lo'o i lalo o le fogaeleele e ala i le foia o se faiga o fa'atusatusaga laina e fa'ata'ita'i ai fa'amaumauga ua fuaina. E taua tele lenei metotia i le tomography seismic ma le fa'agasologa o fa'amaumauga magnetic.
c. Fuainumera ma le Avanoa
E taua tele fuainumera ma le ono mafai ona tupu i le au'ili'iliga o fa'amaumauga fa'ale-geophysical, aemaise lava i le tulaga o le fuaina ma le fa'atatauina o le le mautonu. E aofia ai metotia e pei o le au'ili'iliga o le regression, su'ega o le hypothesis, ma metotia a Monte Carlo mo le fa'ata'ita'iina o le tufatufaina o fa'amaumauga fa'ale-geophysical. O nei auala e mafai ai e le au su'esu'e fa'ale-geophysicist ona faia ni fa'amatalaga sa'o o fa'amaumauga o mata'ituina.
o. Suiga o Fourier
O le Fourier transform e faʻaaogaina e iloilo ai faʻailoilo o galu i le vaega o le tele o galu, lea e taua tele i le suʻesuʻeina o mafuiʻe ma le auiliiliga o le spectral. O lenei metotia e mafai ai ona vaevaeina faʻailoilo faigata i ni vaega faigofie, ma faigofie ai ona iloa meatotino o le tele o galu o mea faʻale-geophysical.
3. Fa'aoga Fa'atino o Mataupu Fa'avae o le Fisiki ma le Matematika i le Geophysics
O meafaigaluega ma metotia eseese i le geophysics o ni faʻaoga tuusaʻo ia o mataupu faavae faaletino ma matematika o loʻo faʻamatalaina i luga. O nisi nei o faʻaoga aoga:
a. Su'esu'ega o Punaoa Faanatura
Fa'aaogaina le kalave ma fa'amaumauga fa'amaneta, e mafai ai e le au su'esu'e i le eleele ona iloa ni mea e le masani ai e fa'ailoa mai ai le i ai o puna'oa minerale e pei o le suau'u, kesi, ma minerale u'amea. O metotia o mafui'e e fa'aaoga ai galu leo e fa'afanua ai le eleele i lalo o le Lalolagi, e fesoasoani ai i le fa'ailoaina o nofoaga e ono i ai le hydrocarbon.
e. Fa'aitiitia o Fa'alavelave Fa'alenatura
E mafai ona fa'aaogaina su'esu'ega o mafui'e e iloa ai vaega vaivai ma laina fa'aletonu e ono avea ma pogai o mafui'e. E taua tele nei fa'amaumauga mo atina'e o taulaga, fuafuaina o fale e tete'e atu i mafui'e, ma taumafaiga e fa'aitiitia ai fa'alavelave fa'afuase'i.
c. Malosiaga Fa'avevela o le Lalolagi
E fa'aaogaina metotia fa'ale-geophysical e iloa ai ma pulea ai punaoa o le malosiaga fa'ale-geothermal e ala i le iloiloina o le tufatufaina o le vevela i totonu o le Lalolagi. E fesoasoani lea i le atina'eina o fale eletise fa'ale-geothermal e le afaina ai le siosiomaga.
o. Suʻesuʻega Faasaienisi
E taua tele fo'i le sao o le Geophysics i su'esu'ega fa'asaienisi e fesoasoani e malamalama ai i gaioiga i totonu o le Lalolagi, e pei o le mantle convection, plate tectonics, ma gaioiga o mauga mu. E fesoasoani lenei mea i le fa'alauteleina o le malamalama e uiga i le evolusione o lo tatou paneta.
4. Tekonolosi i le Geophysics
Ua mafai ai e le alualu i luma o tekinolosi ona faia ni fua sa'o ma ni auiliiliga faigata o fa'amaumauga i le geophysics. O nisi o tekinolosi fa'aonaponei e fa'aaogaina e aofia ai:
a. Seismometer ma Geophone
O lenei meafaigaluega e fa'aaogaina e fua ai le gatete o le lalolagi e mafua mai i gaioiga fa'ale-seismic. E mafai e seismometers fa'aonaponei ona iloa gatete ma le sa'o tele, ma mafai ai ona faia se fa'afanua sili atu ona auiliili o le fausaga i totonu o le Lalolagi.
e. Magnetometer
O lenei meafaigaluega e fa'aaogaina e fua ai le malosi ma le itu e alu i ai le fanua maneta o le Lalolagi. O fa'amaumauga e maua mai se magnetometer e mafai ona fa'aaogaina e iloa ai ni fa'aletonu fa'amagnetika e fa'ailoa mai ai le i ai o puna'oa minerale.
c. Meata o le mamafa
O lenei meafaigaluega e fa'aaogaina e fua ai suiga i le fanua kalave o le Lalolagi. E matua maaleale lava le gravimeters ma e mafai ona iloa ai eseesega i le mamafa i lalo o le fogaeleele, e fesoasoani ai i le fa'ailoaina o fausaga o le eleele.
d. Fa'agasologa o Fa'amaumauga Fa'akomepiuta
Faatasi ai ma tekinolosi faakomepiuta faaonaponei, e mafai ona faagasolo ma auilii faamatalaga faale-geofisika i se saoasaoa maualuga ma le sa'o. O le fa'ata'ita'iga, fa'ata'ita'iga, ma le fa'aliliuina o fa'amaumauga e mafai ai ona fatuina ni fa'ata'ita'iga 3D e sili atu ona auiliili ma sa'o o le fausaga o le Lalolagi.
I'uga
O le Geophysics o se matā'upu e tele ona vaega e fa'aofi ai mataupu fa'avae o le fisiki ma le matematika e su'esu'e ai le Lalolagi. Mai le su'esu'eina o puna'oa fa'alenatura i le fa'aitiitia o fa'alavelave fa'alenatura, e tele sona sao o le geophysics i lo tatou malamalama i le Lalolagi ma ona fa'agasologa. O tekinolosi fa'aonaponei ma le au'ili'iliga o fa'amaumauga ua tatalaina ai avanoa fou mo su'esu'ega ma fa'aoga aoga, ma avea ai le geophysics ma se tasi o matā'upu sili ona taua i le saienisi o le Lalolagi.