Aogā o le Physiotherapy i le Togafitiga o Fa'ama'i o le Autoimmune
O faʻamaʻi o le tino puipuia o ni tulaga e osofaʻia ai e le puipuiga o le tino—lea e tatau ona puipuia le tino mai faʻamaʻi pipisi—aemaise lava ia aano maloloina. O lenei mea e mafua ai le mumū tumau e mafai ona aʻafia ai totoga ma faiga eseese, e aofia ai soʻoga, maso, paʻu, neula, mama, ma e oʻo lava i le ala o meaʻai. O faʻataʻitaʻiga lauiloa o faʻamaʻi o le tino puipuia e aofia ai le rheumatoid arthritis (RA), systemic lupus erythematosus (lupus/SLE), ankylosing spondylitis, multiple sclerosis (MS), psoriatic arthritis, scleroderma, ma le myositis. E ui o togafitiga faʻafomaʻi e pei o immunosuppressants, vailaʻau e teteʻe i le mumū, ma vailaʻau faʻapitoa e masani ona avea ma taulaʻiga autu, ae o le physiotherapy e taua tele i le avea ai ma se togafitiga faʻaopoopo saogalemu, fuaina, ma faʻatatau i galuega.
E lē "fa'amaloloina" e le togafitiga fa'aletino le fa'ama'i o le tino, auā o le pogai autū o lo'o i le le pulea o le puipuiga o le tino. Peita'i, e matuā fesoasoani tele i le puleaina o fa'ailoga, tausia o le galuega a le tino, puipuia o le le atoatoa o le soifua maloloina, ma le fa'aleleia atili o le tulaga lelei o le olaga. E ala i polokalame fa'amalositino talafeagai, a'oa'oga, ma auala eseese o togafitiga, e fesoasoani ai le togafitiga fa'aletino i gasegase e tumau pea le malosi ma le tuto'atasi e ui lava i le fesuisuia'i o le tulaga (toe fo'i mai ma toe fa'amalieina).
1. Fa'aitiitia le tiga ma le ma'a'a o so'oga
O le tiga o le fa'asea sili ona taatele i fa'ama'i o le tino e a'afia ai le musculoskeletal system, aemaise lava le RA ma le psoriatic arthritis. O le mumū o so'oga e mafua ai le fulafula, mafanafana, ma le ma'a'a, aemaise lava i le taeao pe a uma ona le gaoioi mo se taimi umi. E fesoasoani le physiotherapy e fa'aitiitia ai le tiga e ala i ni auala eseese:
– Fa'amalositino o le Range of Motion (ROM) e fa'atumauina ai le fetu'una'i o le so'oga ma puipuia ai le ma'a'a.
– Faamalositino fa'aloaloa e fa'aitiitia ai le fe'ei o maso o lo'o siomia ai so'oga e masani ona tupu pe a tiga.
– Togafitiga fa'apitoa fa'atino lima (e pei ona fa'ailoa atu) e fa'aleleia atili ai le gaoioi o a'ano vaivai ma fa'aitiitia ai le ma'a'a.
– Faiga faaletino e pei o ni oomi vevela/malulu, TENS (fa'aosofiaga eletise), po'o le ultrasound fa'amalolo i nisi o tulaga, e fa'amoemoe e fa'aitiitia ai le tiga ma fa'ateleina ai le mafanafana.
Faatasi ai ma le tiga e sili atu ona pulea, e masani ona faigofie i gasegase ona amata se polokalame faamalositino ma toe foi i gaoioiga i aso taitasi.
2. Tausia ma faʻateleina le malosi o maso
O le mumū tumau, tiga, vaivai, ma le fa'atapula'aina o gaioiga e mafai ona o'o atu ai i le fa'aitiitia o le tele ma le malosi o maso (deconditioning). E le gata i lea, o le fa'aaogaina umi o corticosteroids e mafai ona fesoasoani i le vaivai o maso ma fa'afitauli o ponaivi i nisi tulaga. E iai le sao o le physiotherapy e ala i fa'amalositino fa'amalosi e fa'atatau i le tulaga o le ma'i, e pei o:
– Faamalositino isometric (faagaoioi e aunoa ma le gaoioi o so'oga) pe a tiga pe fulafula so'oga.
– Faamalositino tete'e mama i le feololo e fa'aaoga ai therabands, mamafa mama, po'o ni mea faigaluega faamalositino faapitoa pe a mautu lelei tulaga.
– O fa'amalositino aoga e fa'ata'ita'i ai gaoioiga i aso faisoo, e pei o fa'amalositino o le nofo ma le tu, a'e i luga o faasitepu, po'o le amoina o avega mama i ni auala saogalemu.
O le malosi lelei o maso e fesoasoani e fa'amautu ai so'oga, fa'aitiitia ai le mamafa i luga o a'ano ua mumū, ma fa'aitiitia ai le lamatiaga o manu'a.
3. Fa'aleleia le malosi o le fatu ma fa'aitiitia le vaivai
O le vaivai i faʻamaʻi o le tino e le o taimi uma e tutusa ma le gaioiga faaletino. E mafai ona mafua mai i le mumū o le tino, faʻalavelave i le moe ona o le tiga, le toto vaivai, ma aafiaga tau mafaufau. I se isi itu, o le le lava o le gaioiga e faʻaitiitia ai le malosi, ma mafua ai se taamilosaga leaga o le vaivai.
E mafai e se foma'i fa'aletino ona mamanuina ni fa'amalositino e le a'afia ai le tino e pei o le savali, tietie uila tumau, 'a'au, po'o le togafitiga i le vai. O nei fa'amalositino e fesoasoani:
– faʻaleleia atili le malosi o le fatu ma le mama,
- faʻaleleia atili le faʻaaogaina o le malosi o le tino,
- fa'aleleia le tulaga lelei o le moe,
– ma i le tele o gasegase, e faʻaitiitia ai le lagona o le vaivai.
O le autū o le mataupu faavae lea o gaoioiga fa'atulagaina: o le malosi ma le umi e fa'ateleina malie e tusa ai ma le tali atu a le tino, aemaise lava i tulaga e faigofie ona toe tupu.
4. Puipuia so'oga ma puipuia ai le fa'aletonu o foliga
I nisi faʻamaʻi o le tino e puipuia ai le tino, aemaise lava le RA, o le mumū e le pulea e mafai ona faʻaleagaina ai le cartilage ma ligaments, e oʻo atu ai i le faʻaletonu o foliga ma le faʻatapulaʻaina o le gaioiga. E fesoasoani le physiotherapy e puipuia ai lenei mea e ala i le:
– O aʻoaʻoga e puipuia ai soʻoga, mo se faʻataʻitaʻiga, tufatufaina o le avega i soʻoga tetele, ʻaloʻese mai tulaga e uu umi ai, ma le faʻaaogaina o masini fesoasoani pe a manaʻomia.
– A'oa'oga ergonomika mo gaoioiga i totonu o le aiga ma galuega, e aofia ai le auala e si'i ai mea, fa'atulaga se laulau faigaluega, po'o le fa'atulaga o taimi malolo.
– Faaaogāina o orthoses/splints i nisi tulaga e faʻamautu ai soʻoga, faʻaitiitia ai le tiga, ma puipuia ai le tulaga sese o soʻoga.
O lenei fuafuaga e umi se taimi, auā o le sini autū ia faatumauina le galuega mo se taimi umi e mafai ai ma fa’atuai ai le alualu i luma o tapula’a.
5. Fa'aleleia le tulaga, paleni, ma le felagolagoma'i
O nisi o faʻamaʻi e mafua mai i le puipuiga o le tino, e pei o le ankylosing spondylitis, e mafai ona mafua ai le faigata o le tuasivi ma suiga i le tulaga o le tino. I le taimi nei, i le MS poʻo faʻamaʻi e mafua mai i le puipuiga o le tino e aʻafia ai neula, e mafai ona iloga faʻafitauli i le paleni ma le felagolagomaʻi. E mafai ona aoga le physiotherapy e ala i:
- fa'amalositino o le tulaga ma le gaoioi o le tuasivi,
- fa'amalositino paleni tumau ma fa'agaoioi,
– fa'amalositino o le mautu ma le fa'amaopoopoina o le ogatotonu o le tino,
– aʻoaʻoga mo le savali ma le faʻaaogaina o mea e fesoasoani i le savali pe a manaʻomia.
O le sini autū o le faʻaitiitia lea o le lamatiaga o le paʻū, faʻateleina le lagona o le saogalemu pe a feoaʻi, ma faʻatumauina le tutoʻatasi.
6. Lagolagoina le galuega a le manava i le aafia o mama
O nisi faʻamaʻi e mafua mai i le puipuiga o le tino e mafai ona aʻafia ai mama, e pei o le lupus poʻo le scleroderma, lea e ono mafua ai ona faʻaitiitia le gafatia o mama poʻo le pupuʻu o le mānava. I nisi tulaga, e mafai e le physiotherapy ona fesoasoani e ala i le:
- fa'amalositino o le manava fa'a-diaphragm,
– fa'amalositino e fa'alautele ai le fatafata,
– pulega o femalagaiga ma auala e faʻasaoina ai le malosi,
– ma se polokalame faamalositino e amana’ia ai tapula’a saogalemu o le fa’atumuina o le okesene ma le onosa’i o le ma’i.
O lenei auala e masani ona faia faatasi ma se fomaʻi ina ia saogalemu, aemaise lava pe a iai ni faʻalavelave i le mama poʻo le fatu.
7. Fesoasoani i le puleaina o tiga tumau ma le soifua maloloina o le mafaufau
O tiga tumau ma ma'i e masani ona fesoota'i ma le atuatuvale, popolevale, ma le le fiafia. O togafitiga fa'aonaponei e fa'amamafa ai se auala biopsychosocial: e le gata ina a'oa'oina fa'aletino tagata mama'i ae fa'aauupegaina fo'i i ni auala mo le puleaina o gaioiga, malamalama i le tiga, ma le fausiaina o le tomai fa'apitoa. O a'oa'oga e uiga i le saoasaoa (fa'atonutonuina o le taimi o gaioiga ma le malolo) e taua tele e puipuia ai tagata mama'i mai le soona fa'amalosi pe a latou lagona lelei ona toe fo'i lea i le fa'aaogaina tele.
E le gata i lea, o faamalositino taiala e mafai ona faʻaosofia ai le faʻasaʻolotoina o endorphins, faʻaleleia ai lagona, ma tuʻuina atu ai le fausaga i se faasologa e fesoasoani ai i tagata mamaʻi ia lagona le sili atu ona pulea.
8. Polokalama taʻitoʻatasi ma polokalame fetuutuunai mo le vaega o le toe foʻi i le faʻamagaloga
O se tasi o luʻitau o le faʻamaʻi o le tino e mafua mai i le vave suia o faʻailoga. I le taimi o le faʻamaʻi, e masani ona taulaʻi le physiotherapy i:
- fa'aitiitia le tiga ma le fula,
– fa'atumauina le gaioiga o so'oga i fa'amalositino mama,
– puipuia ai le fa'aitiitia o le gaioiga ona o le le mafai ona gaoioi.
I le taimi nei, i le taimi o le fa'amagaloga po'o le tulaga mautu, e mafai ona sili atu le alualu i luma o le polokalame:
- faʻateleina le malosi ma le tumau,
– fa'aleleia atili le malosi o le tino,
– fa'ata'ita'i ni gaoioiga faigata e tusa ai ma mana'oga o le galuega ma mea e fiafia i ai.
O le a fetu'una'i e le foma'i fa'amalositino le fua o faamalositino, le malosi, ma le ituaiga o faamalositino e fa'atatau i le tulaga o le falema'i, taunu'uga o su'esu'ega o le tino, ma le tali atu a le ma'i.
9. Galulue fa'atasi ma le 'au foma'i mo ni taunu'uga sili ona lelei
O le puleaina o le autoimmune e sili ona aofia ai le galulue faatasi i le va o fomaʻi (rheumatologists/neurologists/internists), physiotherapists, occupational therapists, nutritionists, ma psychologists, pe a manaʻomia. E taua foʻi le physiotherapy i vaega aʻo leʻi faia ma le maeʻa ai o nisi o togafitiga, e pei o le maeʻa ai o taotoga o soʻoga poʻo le taimi e manaʻomia ai e gasegase le toe faʻaleleia malosi ona o tapulaʻa o le feoaʻi.
Faatasi ai ma fesootaiga lelei, e mafai e foma'i fa'amalositino ona fetu'una'i fa'amalositino i aafiaga e mafua mai i vaila'au, fa'ama'i e feso'ota'i ma le ma'i (e pei o le osteoporosis, toto maualuga), ma isi fa'atapula'aina fa'afoma'i.
I'uga
O le togafitiga fa'aletino o se vaega taua tele i le togafitia o fa'ama'i o le tino e mafua mai i le fa'ama'i o le tino, aemaise lava mo le fa'aitiitia o le tiga ma le ma'a'a, fa'ateleina le malosi ma le soifua maloloina, fa'atumauina o le gaoioi, fa'aleleia atili o le tulaga ma le paleni, ma le lagolagoina o le tuto'atasi i gaoioiga i aso ta'itasi. E ui e le o se sui mo togafitiga fa'afoma'i, ae o le togafitiga fa'aletino e fesoasoani i gasegase e feagai ma le a'afiaga umi o le mumū tumau ma fa'ailoga fesuisuia'i. O le ki i le manuia o lo'o taoto i se polokalame fa'apitoa, fa'asolosolo, ma faifai pea—ma le galulue fa'atasi vavalalata ma le 'au tausi soifua maloloina. Faatasi ai ma le auala sa'o, e mafai e gasegase e maua i le fa'ama'i ona fa'aauau pea ona ola i ni olaga toaga, fua tele, ma lelei.