Fa'amalositino Fa'aletino mo Tagata Mama'i i le Crohn's Disease
O le fa'ama'i o Crohn o se ituaiga o fa'ama'i mumū o le manava (IBD) e mafai ona a'afia ai vaega eseese o le ala o mea'ai, e masani lava o le ga'au la'ititi ma le ga'au tele. E eseese fa'ailoga, e amata mai i le tiga o le manava ma le manava tata faifai pea i le pa'u o le mamafa ma le vaivai e fa'alavelave ai i galuega i aso ta'itasi. I le fa'aopoopoga i togafitiga fa'afoma'i ma fetu'una'iga o mea'ai, o le togafitiga fa'aletino e mafai ona avea ma vaega taua o le tausiga atoatoa e fesoasoani ai i tagata e maua i le Crohn e fa'atumauina le malosi, fa'aitiitia le tiga, fa'aleleia le tulaga, ma fa'aleleia atili le tulaga lelei o le olaga.
Peita'i, e le mafai ona fa'atusaina fa'amalositino mo ē maua i le Crohn's i se polokalame fa'amalositino lautele. O tulaga mumū, le lamatiaga o le mumū o le tino, le lava o le toto, le lava o mea'ai, tiga o so'oga, ma fa'afitauli o ponaivi (e pei o le osteopenia ona o le fa'aaogaina umi o le corticosteroid) e mana'omia ai ni fetu'una'iga saogalemu ma faasolosolo malie.
Aiseā e tāua ai le physiotherapy i le maʻi o Crohn?
O le fa'amoemoega o le physiotherapy o le fesoasoani lea i le tino e galue lelei. Mo tagata e maua i le Crohn's, o fa'amanuiaga e ono aofia ai:
1. Fa'aitiitia le vaivai ma fa'ateleina le malosi e ala i fa'amalositino fa'amalositino mama pe feololo.
2. Tausia le tele o maso e ono fa'aitiitia ona o le le lava o mea'ai po'o le le lava o gaioiga i le taimi e toe tupu ai le fa'alavelave.
3. Fa'aitiitia le tiga o so'oga ma tua, aua o nisi e maua i le IBD e maua i le tiga o musculoskeletal po'o le spondyloarthritis e feso'ota'i ma le mumū.
4. Fa'aleleia le soifua maloloina o ponaivi e ala i fa'amalositino mama ma fa'amalositino e amo ai mamafa.
5. Fesoasoani e pulea le atuatuvale, aua e mafai e le atuatuvale ona faateteleina ai faailoga i nisi tagata.
6. Faaleleia galuega masani i aso taitasi e pei o le savali mamao, a'e i luga o faasitepu, ma le tausia o le tulaga lelei.
E aogā fo'i le togafitiga fa'aletino mo gasegase e a'afia i ni fa'alavelave fa'afuase'i pe a uma le taotoga, e pei o le vaivai o maso o le manava, le fa'atapula'aina o le gaioiga, po'o le le lava o le malosi ona o se vaitaimi umi e toe malosi ai.
Mataupu faavae o le saogalemu a'o le'i amataina le faamalositino
Aʻo leʻi amataina se polokalame faamalositino, e tatau i tagata e iai le Crohn's ona mafaufau i mea nei:
– Fa'afeso'ota'i se foma'i ma se foma'i fa'apitoa i le tino, aemaise lava pe afai o lo'o e a'afia i le ma'i pipisi, maua i le fistula, abscess, fiva, anemia tuga, pe na fa'ato'a faia se taotoga.
– Amata malie ma faasolosolo malie. O le sini ia faifai pea, ae le o le soona malosi.
– Ia ua'i toto'a i le inuina o vai ma mea e iai le eletise (electrolytes), aemaise lava pe afai o lo'o masani lava ona maua i le manava tata.
– Ia iloa faailoga lapatai: tiga tele o le manava, faateteleina o le manava tata, niniva tele, tata o le fatu e le masani ai, po o le tafe toto. Afai e tutupu nei mea, taofi le faamalositino ma saili se fesoasoani faafoma'i.
– Fetuuna'i au faamalositino i ou tulaga i aso taitasi. E masani ona feagai tagata e maua i le Crohn's ma le fesuisuia'i o le malosi; o se fuafuaga faamalositino e fetuutuunai o le a sili atu ona moni.
Ituaiga fautuaina o faamalositino physiotherapy
1. Faamalositino aerobic mama-feoloolo le malosi
E fesoasoani faamalositino fa'aaerobic e fa'aleleia atili ai le malosi o le fatu, fa'aleleia atili ai lagona, ma fa'aitiitia ai le vaivai mo se taimi umi. O nisi fa'ata'ita'iga e saogalemu e aofia ai:
– Savalivali filemu i le savalivali vave
– Uila tietie uila tumau
– A'au pe togafitiga i le vai (aemaise lava pe afai e te maua i le tiga o so'oga)
– Elliptical malosi maualalo
Taiala aogā: Fai lenei mea 3–5 taimi i le vaiaso mo le 15–30 minute. Afai e te iloa e faigata, amata i le 5–10 minute ma fa'ateleina i le 1–2 minute i ta'itasi ta'aloga. Faaaoga le "suega talanoa" e fai ma fa'ailoga e 'alo 'ese ai mai le so'ona fai.
2. Fa'amalositino malosi
E mafai e tagata e maua i le fa'ama'i o le Crohn ona pa'u maso ona o le mumū tumau po'o le le lava o mea'ai e 'ai. O fa'amalositino mamafa mama i le feololo e fesoasoani e fa'atumauina ai le malosi o maso, lagolagoina le tulaga, ma puipuia ai so'oga.
Fa'ata'ita'iga faigofie o fa'amalositino:
– Fa'a'ō'ō māmā i luga o se nofoa (nofo i luga)
– Fa'amalosi i luga o le puipui po'o fa'amalosi i luga o tulivae
– Laina ma le fusi tete'e
– Oomi māmā i tau'au
– Fa'afeso'ota'i maso o le suilapalapa ma le pito i lalo o le tua
Taiala aogā: 2–3 taimi i le vaiaso, 1–3 seti, 8–12 toe fai i le faamalositino e tasi. Faaaoga se mamafa e foliga faigata ae faigofie ona pulea, e aunoa ma le taofia o lou manava.
3. Fa'amalositino o le fetuutuuna'i ma le gaoioi
E mafai ona tupu le tiga o le tua, le ma'a'a o le pelvis, po'o le tulaga punou i tagata e maua i le Crohn's, aemaise lava pe a fa'aitiitia le gaioiga faaletino i le taimi e amata ai le ma'i. E mafai e fa'amalositino e fa'agaoioi ai le tino ona fesoasoani e fa'aitiitia ai le fe'ei o maso.
Faataitaiga:
– Fa'aloaloa o le hamstring ma le tama'ivae
– Fealua’i o le tuasivi (pusi-kamela)
– Fa'aloaloa mālie o le suilapalapa
– Liliu māmā le tino a'o nofonofo
Taofi le fa'aloaloa mo le 10–30 sekone, 2–4 taimi i le vaega ta'itasi, 'aua ne'i fa'amalosia se'ia o'o i le tulaga e tiga ai.
4. Faamalositino o le manava ma le malolo
O le atuatuvale ma le fe'ei o maso e masani ona fa'ateteleina ai le lagona o le tiga ma le vaivai. O fa'amalositino o le mānava e fesoasoani e fa'ato'afilemu ai neula.
Fa'amalositino e fa'ata'ita'i:
– Manava fa'a-diaphragm: mānava i totonu i le isu se'ia o'o ina fa'alautele le manava, ona mānava malie lea i fafo i le gutu.
– Manava vave: mo se faʻataʻitaʻiga, mānava i totonu mo le 4 sekone, mānava i fafo mo le 6 sekone.
– Malolo malie: fa'amalosi ona fa'amalōlō lea o vaega o maso i lea taimi ma lea taimi.
Fai lea mo le 5–10 minute i le aso, aemaise lava pe a fa'ateteleina fa'ailoga pe a'o le'i moe.
5. Faamalositino o le fola o le pelvis
O nisi tagata e maua i le Crohn's e oo i le faanatinati, le le mafai ona taofi le mimi, po o le le pulea lelei o le manava ona o le mumū, taotoga, po o faafitauli i le vaega o le anurectal. E mafai ona fesoasoani le physiotherapy o le pelvic floor, ae e manaomia le iloiloga faapolofesa ina ia mautinoa ai ni faamalositino talafeagai ma saogalemu—aemaise lava pe a iai se fistula po o se tiga o le anurectal.
O fa'amalositino o le fola o le pelvic e masani ona aofia ai:
– Fa'apupu'eina o maso o le fola o le pelvic (e tutusa ma le taofia o se u'u) mo le umi e 3–5 sekone
- Fa'amalositino fa'amaopoopo ma le manava
– A'oa'oga i masaniga o le manava tata ma metotia saogalemu o le tulei
O lenei polokalame e sili ona taʻitaʻia e se fomaʻi faʻamalositino e faʻapitoa i le soifua maloloina o ponaivi.
Faʻataʻitaʻiga o se polokalame faʻaaʻoaʻoga faʻalevaiaso moni
O se faʻataʻitaʻiga faigofie lenei mo se tulaga mautu (leai se faʻamaʻi ogaoga). Fetuunaʻi e tusa ai ma lou malosi ma le fautuaga a lau fomaʻi:
– Aso Gafua: savaliga e 20-minute + fa'aloaloa e 10-minute
– Aso Lua: Fa'amalositino atoa mo le malosi o le tino (20–30 minute)
– Aso Lulu: Malolo malosi (10 minute o le manava fa'a-diaphragm + feoa'i māmā)
– Aso Tofi: Tietie uila tumau 20 minute
– Aso Faraile: Fa'amalositino mama mo le malosi + fa'amalositino fa'amautu o le tino (fa'asolosolo, si'itia o le mamafa ua suia)
– Aso Toʻonaʻi: savali pe aau mo le 15–30 minute
– Aso Sa: Malologa ma le toe malosi (fa'aloaloa, fa'amalieina)
Afai o lo'o e i ai i le tulaga e toe fo'i ai i le ma'i, e mafai ona sui le taula'iga i fa'amalositino mama lava: fa'amalositino manava, feoa'i mālie, ma savaliga pupuu mo ni nai minute pe a e taliaina.
Fetuunaiga faapitoa i le taimi o le taotoga pe a uma foi le taotoga
A oʻo ina mumū le afi
O le sini autū o le fa'agaoioi pea lea o le tino e aunoa ma le fa'aosofia ai o le vaivai tele:
– Fa'aitiitia le malosi ma le umi o fa'amalositino
– Fa'amuamua gaioiga mama, fa'aloaloa mālū, ma fa'amalositino mānava.
– Aloese mai faamalositino malolosi (tamoe, plyometrics) pe afai e te maua i le manava tata ma le vaivai.
A maeʻa le taotoga
E eseese le malosi e toe malosi ai pe a uma le taotoga a Crohn e fuafua i le ituaiga o togafitiga. E masani lava:
– Amata i savaliga pupuu i taimi uma e mafai ai.
– O le fa'amalositino e fa'amalosi ai le manava e faia malie ma e tusa ai ma le fa'atagaga a le foma'i.
– Ia ua'i toto'a atu i le manu'a i le taotoga: 'alo'ese mai le siiina o mea mamafa a'o le'i oo i le taimi atofaina.
O le a fesoasoani foma'i fa'aletino e fa'atulaga vaega o le toe fa'aleleia ina ia mautinoa e saogalemu ma aoga.
Fautuaga e fa'afaigofie ai fa'amalositino mo i latou e maua i le Crohn's
– Filifili se taimi e faamalositino ai pe a sili ona lelei lou malosi (e toatele tagata e lagona lelei i le taeao po o le aoauli).
– Ia ofuina ni lavalava e mafanafana ma faigofie ona alu i le faleuila.
– Mātau le tali atu a lou tino: o ā faamalositino e faʻaleleia ai pe faʻaleagaina ai ou faʻailoga.
– Faamuamua le moe ma meaʻai paleni, auā e tele sona aafiaga i le toe faaleleia.
– Aua le fa'amalosia se sini pe a le mautu lou tino.
I'uga
E mafai e fa'amalositino fa'aletino ona avea ma se fuafuaga lagolago taua mo tagata e maua i le fa'ama'i o Crohn, aemaise lava mo le tausia o le malosi o le tino, fa'aitiitia o tiga o musculoskeletal, fa'ateleina le malosi, ma le fa'amautuina o lagona. O le mea taua o le filifilia lea o fa'amalositino saogalemu, faia malie, ma fetu'una'i le malosi e fetaui ma ou mana'oga i aso ta'itasi ma le tulaga o lou fa'ama'i. Fa'atasi ai ma le ta'ita'iga a se foma'i ma se foma'i fa'aletino, o se polokalame fa'amalositino talafeagai e mafai ona fesoasoani i tagata e maua i le fa'ama'i o Crohn ia tumau le malosi, tuto'atasi, ma ausia se olaga sili atu ona lelei.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fatuina se polokalame faamalositino e sili atu ona auiliili e 4-vaiaso (umi, toe fai, ma fetuunaiga) e faavae i lou matua, tulaga o le malosi o le tino, ma pe o e i ai i le tulaga o le mapusaga pe ua faasolo ina malosi lou tino.