O Le Mafua'aga ua Lanumoana ai le Lagi

O Le Mafua'aga ua Lanumoana ai le Lagi

O le lagi lanumoana o se vaaiga masani e masani ona tatou manatu māmā i ai. Peitaʻi, i tua atu o lenei lagi lanumoana matagofie o loʻo i ai se mea mataʻina ma lavelave faʻaletino. Aiseā ua lanumoana ai le lagi? Ina ia malamalama i lenei mea, e manaʻomia ona tatou suʻesuʻeina manatu autū o le fisiki o le ea, le faʻasalalauina o le malamalama, ma le fegalegaleaiga i le va o le susulu o le la ma le ea o lo tatou Lalolagi.

Susulu o le La ma le Ala o Lanu

E foliga paʻepaʻe le susulu o le la i o tatou mata, ae o le mea moni e tele lanu e mafai ona vaaia i le fusi o le malamalama. O lenei fusi e aofia ai lanu o le nuanua: mumu, moli, samasama, lanumeamata, lanumoana, lanu inigo, ma le violet. O lanu taʻitasi i le fusi e eseese le umi o le galu, mai le tusa ma le 700 nanometers mo le mumu i le tusa ma le 400 nanometers mo le violet.

A ulufale atu le susulu o le la i le ea o le Lalolagi, e fegalegaleai ma molela ma vaega laiti i le ea. O lenei mea e mafua ai ona suia le lanu o le lagi e fuafua i le taimi o le aso ma tulaga. O le Rayleigh scattering e taua tele i le malamalama pe aisea e foliga lanumoana ai le lagi.

Fa'asalalauina o Rayleigh

O le fa'asalalauina o Rayleigh o le mea lea e fa'asalalauina ai le malamalama e ni vaega e la'ititi ifo nai lo le galu o le malamalama lava ia. O le aafiaga ua faaigoaina ia Baron John William Strutt, e sili atu ona lauiloa o Lord Rayleigh, o se fisiki Peretania o lē na muamua fa'amatalaina le mea lea i le fa'ai'uga o le seneturi 19.

I le fa'asalalauina o Rayleigh, o le malosi o le malamalama ua fa'asalalauina e fa'atusatusa i le mana fa o le galu o le malamalama. O lona uiga o le malamalama e pu'upu'u galu (e pei o le lanumoana ma le viole) e sili atu ona fa'asalalauina nai lo le malamalama e umi atu galu (e pei o le mumu ma le moli).

E ui lava e sili atu ona salalau le malamalama violē nai lo le malamalama lanumoana, ae e sili atu ona maaleale mata o le tagata i le malamalama lanumoana ma le lanumeamata. O le mafuaʻaga lea, e ui lava e tele atu le malamalama violē o loʻo salalau solo i le lagi, ae e foliga lanumoana le lagi ia i tatou.

FAITAU  Fua fa'atatau ma le Fa'amatalaga o le Malosiaga Fa'asenetipela

Siosiomaga o le Lalolagi

O le ea o le lalolagi e aofia ai kasa eseese, e aofia ai le nitrogen (pe tusa ma le 78%) ma le okesene (pe tusa ma le 21%). E iai fo'i le argon, carbon dioxide, neon, ma isi kasa eseese i ni nai aofa'iga laiti. O nei vaega e iai le sao i le fa'asalalauina o le malamalama.

A ulufale atu le susulu o le la i le ea, e faasalalau solo ona galu pupuu i itu uma e molekiu kesi. O le malamalama lanumoana, faatasi ai ma lona galu pupuu, e sili atu ona lelei le faasalalauina nai lo le malamalama mumu, faatasi ai ma lona galu umi. O le mea lea, a tatou tepa aʻe i le lagi, tatou te vaaia se lagi o loo salalau solo i le malamalama lanumoana mai itu uma.

Peita'i, a i luga o le tafailagi le la, e pei o le oso a'e o le la po'o le goto o le la, e tatau ona ui atu lona malamalama i se vaega mafiafia o le ea. E vave ona fa'asalalauina le malamalama lanumoana i itu uma ma e le o'o atu i o tatou mata. I se isi itu, o le malamalama e umi atu galu, e pei o le mumu ma le moli, e le fa'asalalauina malosi e pei o le malamalama lanumoana ma e o'o atu i o tatou mata, o lea tatou te va'aia ai le la o se moli po'o se mumu.

Fa'aleagaina o le Lagi ma Lona A'afiaga i Lanu o le Lagi

I le faaopoopo atu i vaega kesi masani i le ea, e mafai foi e le tele o mea leaga ona aafia ai le lanu o le lagi. O mea leaga e pei o le asu, efuefu, ma vaega o le ea e mafai ona mafua ai le Mie scattering, lea e ese mai le Rayleigh scattering aua e aofia ai vaega e tutusa le lapopoa ma le galu o le malamalama ua salalau solo.

E leai se fa'alagolago malosi o le Mie scattering i le wavelength, o lea e tutusa uma ai lanu. E mafai ona foliga pa'epa'e pe efuefu le lagi. I totonu o 'a'ai e maualuga le tulaga o le filogia o le ea, e masani ona tatou va'aia le lagi e foliga mai e le o manino ma e le lanumoana nai lo o nu'u i tua e mama.

FAITAU  Sootaga i le va o le Momentum ma le Malosi

E le gata i lea, e mafai foʻi e le faʻaleagaina o le ea ona mafua ai isi mea e pei o le timu ʻaisa ma le smog photochemical, lea e le gata ina aʻafia ai le lanu o le lagi ae faʻapea foʻi le lelei o le ea ma le soifua maloloina o le tagata.

Suiga o Vaitau ma le Tulaga Fa'afanua

E aʻafia foʻi e suiga o le vaitau le lanu o le lagi. I le taumafanafana, e masani ona mama ma mago le ea, ma avea ai le Rayleigh scattering ma mea e sili atu ona lelei ma e foliga lanumoana susulu le lagi. Ae i le taimi o timuga poʻo le taumalulu, o le maualuga o le susū ma ao e masani ona ufitia ai le lagi, ma foliga mai ai e fai si pogisa pe efuefu.

E aʻafia foʻi le lanu o le lagi e le tulaga faʻafanua. I itulagi pole, o matagi malolosi ma le ea mamā e masani ona foliga lanumoana ma manino ai lagi pole. I se isi itu, i nofoaga e lata ane i le ekueta, e ono foliga paʻepaʻe pe efuefu le lagi ona o le maualuga o le susū ma le tele o ao.

I'uga

O le lagi tatou te vaʻaia i aso uma e foliga lanumoana ona o le faʻasalalauina o Rayleigh, o se mea faʻaletino lea e faʻasalalauina ai le malamalama e pupuu galu, e pei o le lanumoana, e ni vaega laiti i le ea. E sili atu ona maaleale o tatou mata i le malamalama lanumoana nai lo le malamalama violē, o lea e foliga lanumoana ai le lagi e ui lava e sili atu ona faʻasalalauina le malamalama violē.

E le gata i lea, o isi mea eseese e pei o le faʻaleagaina o le ea, vaitau, ma le tulaga faʻafanua e iai foʻi sona sao i le fuafuaina o le lanu o le lagi. O le malamalama i nei mea, e mafai ai ona tatou talisapaia atili le matagofie o le natura e foliga mai e faigofie ae matua lavelave lava.

O lea la, a e tilotilo i le lagi lanumoana i se aso manino, ia manatua o loo i ai le saienisi mataʻina i tua atu o lena matagofie vaaia. E tumu le atulaulau i mea lilo, ma o le lagi lanumoana ua na o se tasi o le tele o mea ofoofogia o loo faatalitali e suesue ma malamalama i ai.

Taofi faamatalaga