O le talitonuga o le upu moni e uiga i fesootaʻiga

A'oa'oga Fesoota'iga o le Upumoni

O le aʻoaʻoga o le upumoni o se mataupu faavae i filosofia, e taulaʻi i le auala e mafai ai ona manatu o ni tagi ma ni faʻamatalaga e moni pe sese. I totonu o aʻoaʻoga eseese ua fautuaina e malamalama ai i le manatu o le upumoni, o le aʻoaʻoga fesoʻotaʻi o le upumoni o se tasi lea o aʻoaʻoga tuai ma sili ona tāua. O lenei aʻoaʻoga e faʻavae lona faʻamatalaga i le fesoʻotaʻiga poʻo le fesoʻotaʻiga i le va o faʻamatalaga poʻo ni manatu ma mea moni poʻo mea moni i fafo. O lenei tusiga o le a suʻesuʻeina le talafaasolopito, manatu faavae, faitioga, ma faʻamatalaga o le aʻoaʻoga fesoʻotaʻi o le upumoni i se taumafaiga e tuʻuina atu se malamalamaga atoatoa i lenei aʻoaʻoga.

Talafaasolopito o le A'oa'oga o Fesootaiga

O le aʻoaʻoga o le upu moni e fesootaʻi ua iloa talu mai Eleni anamua ma e masani ona fesootaʻi ma faifilosofia e pei o Plato ma Aristotle. Na faʻamamafa e Plato, i ana talanoaga, le manatu e faʻapea o le upu moni e fesootaʻi ma le moni o le lalolagi o manatu. Na taʻua e Aristotle, i lana Metaphysics, e moni se faʻamatalaga pe afai e fetaui ma le moni. Na ia taʻua, "O le fai atu o le mea o loʻo iai e leai, pe o le mea e le o iai, e sese; ae o le fai atu o le mea o loʻo iai, ma le mea e le o iai, e moni."

I le vaitaimi o le Vaitau Tutotonu, na aumaia ai e Thomas Aquinas lenei aʻoaʻoga i le lalolagi o le teolosia e ala i le faapea mai o le upumoni o le fesootaiga lea i le va o le mafaufau o le Atua ma le mea moni na foafoaina. I le vaitaimi o aso nei, na faamalosia atili ai lenei aʻoaʻoga e mafaufauga o faifilosofia suʻesuʻe e pei o Bertrand Russell ma G.E. Moore, o ē na faamamafaina le taua o le sootaga i le va o manatu ma tulaga moni o le lalolagi.

Manatu Autū o le A'oa'oga Fesoota'iga

O le uiga autū o le aʻoaʻoga o le upu moni e faʻapea o le moni o se manatu e fuafua i lona fesootaʻiga ma le lalolagi moni. I se faaupuga faigofie, o le faʻamatalaga "E paʻepaʻe le kiona" e moni pe afai ma naʻo le paʻepaʻe o le kiona i le lalolagi moni. I se isi faaupuga, o lenei aʻoaʻoga e faʻamaonia ai o se faʻamatalaga poʻo se mafaufauga e moni pe afai e fetaui ma mea moni poʻo le mea moni i fafo.

FAITAU  O le manatu o le faamasinotonu i filosofia faaupufai

Peita'i, o le uiga o le 'mea moni' po'o le 'mea moni' e mana'omia ai nisi fa'amatalaga. O se mea moni i lenei tulaga o se mea po'o se tulaga o le olaga o lo'o iai i le lalolagi, lea e mafai ona avea ma se mea faitino e pei o le 'laulau' po'o se tulaga fa'apitoa o le olaga e pei o le 'o lo'o iai le laulau i totonu o le potu'. E le tatau ona fa'aletino i taimi uma mea moni; e mafai fo'i ona avea ma ni mafutaga fa'alilolilo po'o ni tulaga o le olaga, e pei o le 'o le numera lua e sili atu nai lo le tasi'.

Fa'atulagaga Fa'ata'ita'i

E mafai ona iloiloina fa'atulagaina le a'oa'oga o le feso'ota'iga o le upu moni i ni vaega autu se tele:
1. Mataupu ma Fa'amatalaga: I le fa'amatalaga "E pa'epa'e le kiona," o le 'kiona' o le mataupu ma le 'pa'epa'e' o le fa'amatalaga.
2. Manatu Fa'atatau: O le tu'ufa'atasiga o le mataupu ma le fa'amatala e fausia ai se manatu fa'atatau e fa'amatala ai se manatu e uiga i le lalolagi.
3. Mea Moni: O mea moni o tulaga po o tulaga i le lalolagi moni lea e faamoemoe e fetaui ma se manatu.
4. Fesootaiga: O fesootaiga o se sootaga e tupu i le va o se manatu ma se mea moni pe afai e moni le manatu.

O le moni o se manatu e faʻalagolago i le i ai o se fesootaʻiga talafeagai i le va o le manatu ma mea moni e pei ona faʻaalia i le fausaga i totonu o le manatu.

Faitioga o le Aʻoaʻoga o Fesootaiga

E ui o le aʻoaʻoga o le fesootaʻiga o le upumoni ua taliaina lautele i le talafaasolopito o filosofia, ae e lē aunoa ma ni faitioga. O nisi o faitioga autū o lenei aʻoaʻoga e aofia ai:

1. O Le Fa'afitauli o le Fa'amatalaina o Mea Moni: O se tasi o faitioga autū, o le lē mafai e mea moni ona faia i taimi uma se fa'amatalaga manino ma le tasi. E masani ona lavelave ma lē mautinoa le mea moni, o lea o le fuafuaina o le fesoota'iga i le va o manatu ma mea moni e mafai ona avea ma se faiga faigata.

2. O Le Faafitauli o le Mauaina o le Mea Moni: O se isi faitioga e faatatau i le auala e mafai ai ona tatou maua le mea moni po o mea moni mai fafo. O nisi o faifilosofia, aemaise lava i tu ma aga masani o le masalosalo ma le manatu faapito, e masalosalo i le mafai e tagata ona maua le malamalama tuusao po o le malamalama moni i le lalolagi i fafo.

FAITAU  O le manatu o amioga mama i amioga fa'ale-deontological

3. Le Upu Moni o Manatu Leaga: O le auala e taulima ai e le aʻoaʻoga o fesootaʻiga manatu le lelei poʻo le leai o ni mea moni o se fesili foʻi lea. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻamatalaga "E leai ni iunikōne i lenei paka" e moni, ae e faigata ona faʻaalia se mea moni e fetaui ma le tagi o le leai.

4. Le Matafaioi a le Gagana ma Manatu: O nisi o faifilosofia i le agaifanua o le liliu gagana e faamamafaina ai o la tatou gagana ma manatu e taua tele i le mamanuina o lo tatou tulaga moni. O le mea lea, o le fesootaiga i le va o le gagana ma le tulaga moni e le o se mea faigofie e pei ona fautuaina e lenei aʻoaʻoga.

Aafiaga o le Teori o Fesootaiga

E ui i ana faitioga, o le aʻoaʻoga o le fesootaʻiga o le upumoni o loʻo faʻaauau pea ona i ai sona aafiaga taua i vaega eseese. O nisi ia o ia mea e aofia ai:

1. Saienisi: I le saienisi, o le manatu o le fesootaʻiga e taua tele i le faʻamaonia ma le faʻaseseina o manatu faʻavae. E taʻua o se aʻoaʻoga poʻo se manatu faʻavae e moni pe afai e tutusa taunuʻuga o faʻataʻitaʻiga ma valoʻaga o le aʻoaʻoga.

2. Tulafono ma Amioga Mama: I le tulafono, e faʻaaogaina le upu moni e fetaui e tofotofo ai tagi poʻo molimau e faʻasaga i mea moni. I amioga mama, e fesoasoani lenei aʻoaʻoga i le taulimaina o tagi faʻatonutonu e ala i le faʻafesoʻotaʻiina i latou i le mea moni tau amio poʻo le tulaga o le lalolagi.

3. Fesootaiga: I fesootaiga ma ala o faasalalauga, e fesoasoani lenei talitonuga i le iloiloina o le sa'o o faamatalaga ma tala fou o loo tuuina atu, ma ia mautinoa o loo fetaui lipoti o tala fou ma mea moni na tutupu.

A'oa'oga Fesoota'iga ma Isi A'oa'oga o le Upumoni

E masani ona faʻatusatusa le aʻoaʻoga o le fesootaʻiga o le upumoni ma isi aʻoaʻoga o le upumoni, e pei o le aʻoaʻoga o le felagolagomaʻi, le aʻoaʻoga o le pragmatic, ma le aʻoaʻoga o le consensus. O loʻo taʻua i le aʻoaʻoga o le coherence o le upumoni o le felagolagomaʻi i le va o faʻamatalaga i totonu o se faiga. O le aʻoaʻoga pragmatic e iloilo le upumoni e faʻavae i luga o taunuuga faʻatino o se manatu poʻo se tagi. Ae o le aʻoaʻoga o le consensus, o loʻo taʻua ai o le upumoni o le taunuuga o le maliliega faʻatasi.

O le aʻoaʻoga o fesootaʻiga e ofoina atu ai se vaaiga faʻamaoni ma moni, e ui lava e le faʻateʻaina ai le avanoa e ono fesoasoani ai elemene o isi aʻoaʻoga i nisi o tulaga. O nei aʻoaʻoga uma faʻatasi e fausia ai se vaaiga sili atu ona tamaoaiga i le faʻafitauli o le mea moni.

FAITAU  O le faatosinaga a Rene Descartes i filosofia faaonaponei

I'uga

O le aʻoaʻoga fesoʻotaʻiga o le upumoni e ofoina atu ai se tasi o auala faigofie ma sili ona malamalama i ai e malamalama ai i le upumoni: o se manatu e moni pe afai e fetaui ma le mea moni. Peitaʻi, o lenei aʻoaʻoga e leʻi sao mai faitioga ma luʻitau, aemaise lava e uiga i le faʻamatalaina, avanoa i le mea moni, ma le matafaioi a le gagana. Peitaʻi, o lona faatosinaga i le tele o vaega—mai le saienisi i le tulafono—e faʻaalia ai le taua o le manatu o le fesoʻotaʻiga i le malamalama ma le faʻataʻitaʻiina o tagi o le mea moni. O le mea lea, o le aʻoaʻoga fesoʻotaʻiga o le mea moni o loʻo tumau pea o se tasi o aʻoaʻoga sili ona taua i talanoaga faʻafilosofia o le mea moni.

Taofi faamatalaga