Faitioina o le talitonuga fa'apitoa e ala i manatu fa'apitoa

Faitioina o le Fa'avae Fa'apitoa e Tagata Mafaufau Fa'apitoa

O le fa'ata'ita'iga fa'apitoa ma le fa'ata'ita'iga fa'apitoa o ni a'oga fa'afilosofia se lua e tu i tulaga tutotonu i le talanoaga o le epistemology—o le su'esu'ega o amataga, natura, ma taunuuga o le malamalama. O lo'o fa'amaonia e le fa'ata'ita'iga fa'apitoa e mafua mai le malamalama mai aafiaga fa'alelagona, ae o le fa'ata'ita'iga fa'apitoa e fa'amamafaina le matafaioi o le mafaufau ma le mafaufauga fa'apitoa. O nei auala e lua e masani ona mafaufauina o lo'o feteenai. O lenei tusiga o le a su'esu'eina ai le faitioga fa'apitoa o le fa'ata'ita'iga fa'apitoa, su'esu'eina finauga autu ma mafaufau i fa'auigaga fa'afilosofia o lenei finauga.

O Mataupu Faavae o le Empiricism ma le Rationalism

O le talitonuga fa'a-empiric, lea na taitaia e tagata e pei o John Locke, George Berkeley, ma David Hume, e talitonu o le malamalama uma o tagata e mafua mai i aafiaga fa'alogona. O Locke, mo se fa'ata'ita'iga, na ia fa'ailoa mai o le mafaufau o le tagata i le amataga o se "tabula rasa," po'o se papa ma'a gaogao, lea e fa'atumuina e le aafiaga. Mo tagata e talitonu i mea fa'a-empiric, o manatu ma malamalama uma e tatau ona toe su'eina i tua i aafiaga fa'alogona.

I se faatusatusaga, o le mafaufau loloto, lea e lagolagoina e faifilosofia e pei o René Descartes, Gottfried Wilhelm Leibniz, ma Baruch Spinoza, e finau mai e mafai ona maua nisi o malamalamaga e ala i le mafaufau loloto, e tutoatasi mai aafiaga o lagona. O Descartes, mo se faataitaiga, na talitonu o le tomai o le mafaufau loloto, e uiga i le cogito (“Ou te mafaufau, o lea ou te i ai”), o le faavae lea o malamalamaga uma. E vaai tagata mafaufau loloto i le mafaufau loloto o le meafaigaluega autu lea e mafai ai e tagata ona maua le upumoni.

Fa'itioga Fa'apitoa i le Fa'avae o Fa'amatalaga Fa'apitoa

O le faitioga fa'a-rationalist o le empiricism e fa'avae i luga o ni manatu autu, e aofia ai:

1. Le Mafai ona Fa'amatalaina le Malamalama Fa'amatematika ma le Malamalama Fa'alogika:
O se tasi o faitioga autū na laga e tagata mafaufau loloto, o le lē mafai e le talitonuga fa’apitoa ona fa’amatalaina le malamalama fa’amatematika ma le malamalama fa’alogika. O le matematika ma le malamalama fa’alogika e lautele ma e mana’omia, ae e tuto’atasi mai le poto masani fa’alagona. O le lua fa’aopoopo i le lua o le a tutusa lava ma le fa, e tusa lava po’o le a le poto masani a le tagata lava ia. E finau tagata mafaufau loloto e na’o le mafaufau lelei e mafai ona fa’amatalaina ai lenei ituaiga o malamalama, ae lē o le poto masani fa’alagona.

FAITAU  Sao o Socrates i le dialectics

2. Fa'afitauli o le Fa'atuatuaina ma le Fa'amaonia o Lagona:
Sa faitioina foʻi e le au mafaufau loloto le faʻatuatuaina ma le aogā o lagona o se puna o le poto. E masani ona faʻasesēina aafiaga o lagona, e pei o mea taufaʻasesē vaʻaia poʻo miti. O le mea lea, na latou finau ai o le poto e maua mai aafiaga o lagona e le faʻatuatuaina nai lo le poto e maua mai le mafaufau. Na finau Descartes, i lana 'First Meditation,' o mea uma e maua mai lagona e mafai ona masalosalo i ai, ae o upumoni e maua mai le mafaufau loloto e sili atu ona saogalemu.

3. Manatu Fa'afa'afa'afa ma Fa'aletino:
O tagata e talitonu i mea moni, e faʻavae i luga o aafiaga o lagona, e tauivi e faʻamatalaina manatu faʻapitoa ma faʻaletino e pei o le ute, mea totino, ma le Atua. O le malamalama i nei mea e le mafai ona maua saʻo mai o tatou lagona. E finau tagata mafaufau loloto e manaʻomia e nei manatu se ituaiga o sailiga faʻalemafaufau e sili atu nai lo le na o le matauina o lagona.

4. Mataupu Faavae o le Mafuaaga Lava (Mataupu Faavae o le Mafuaaga Lava):
O Leibniz, o se tasi o tagata e sili ona lauiloa i mafaufauga fa'alemafaufau, na ia tu'uina atu le Mataupu Faavae o le Mafaufauga Lava, lea e fa'apea mai ai e tatau i mea uma ona i ai se mafua'aga lava e fa'amatala ai lona i ai ma lona natura. E ala i lenei mataupu faavae, na faitioina ai e tagata e mafaufau fa'alemafaufau le fa'ata'ita'iga o mea moni aua o mea e maua mai i aafiaga fa'alogona e masani ona le maua ai se fa'amatalaga atoatoa o le mafua'aga ma le a'afiaga, ma le leai o se fa'amatalaga o tulaga fa'avae o le mea moni.

5. O Le Faafitauli o Manatu Lautele ma Tulaga Lautele:
O le talitonuga fa'apitoa e fa'apea o manatu uma e sau mai le poto masani, ae o le auala tatou te malamalama ai pe fa'atulaga ai le poto masani i ni manatu lautele e pei o le "poto" po'o le "fa'amasinotonu" o se lu'itau. E to'atele tagata mafaufau e fa'amamafa mai o le mafaufau, e le ta'ita'ia e le poto masani, e mafai ona o'o atu i nei manatu aua latou te talitonu o lo'o i ai se gafatia fa'alemafaufau e fesoasoani i tagata e fa'atulaga le poto masani i se malamalamaga tutusa ma anoa.

FAITAU  O le sao o Martin Heidegger i filosofia fa'ale-tino

Aafiaga o lenei Faitioga

Afai e mulimulita’i i faitioga o lo’o ta’ua i luga, o le a ta’ita’ia ai i tatou i le manatu o lo’o i ai ni tapula’a matuia i le auala fa’atino i le malamalama. Ua fautua mai tagata mafaufau loloto e fa’apea, ina ia maua se malamalama loloto ma atoatoa, e tatau ona tatou fa’alagolago e le gata i aafiaga fa’alelagona, ae fa’apea fo’i i le mafua’aga ma le mafaufau loloto.

O nei faʻauigaga e lē gata ina faʻatatau i manatu faʻavae ae faʻapea foʻi ona faʻatino. I le saienisi, mo se faʻataʻitaʻiga, o metotia faʻatino o le faʻavae autū lea. Peitaʻi, i le atinaʻeina o aʻoaʻoga faʻasaienisi, e masani ona manaʻomia le mafaufau faʻapitoa e faʻamatalaina ai faʻamatalaga na maua mai le mataʻituina. O Einstein, i lana aʻoaʻoga o le relativity, na faʻaaogaina ai le tele o mafaufauga faʻapitoa lea na mulimuli ane faʻamaonia e ala i le mataʻituina.

E le gata i lea, i amioga mama ma amioga tatau, o nisi o manatu fa'alemafaufau e le mafai ona fa'amatalaina atoatoa pe fa'amaonia e ala i aafiaga fa'alogona e mana'omia ai su'esu'ega loloto fa'alemafaufau. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'amasinoga tonu fa'aagafesootai, aia tatau a tagata soifua, ma isi mea fa'apena, e masani ona leai se fa'avae manino fa'apitoa, ae o se taunuuga o mafaufauga fa'alemafaufau e fa'avae i luga o mataupu fa'avae tau amio na fa'avaeina e ala i mafaufauga loloto.

I'uga

O le faitioga fa'a-rationalist o le empiricism e pa'i atu i ni vaega taua o le auala e malamalama ai tagata i le lalolagi. E ui o le empiricism e maua ai se fa'avae mautu mo le malamalama e fa'avae i luga o aafiaga fa'alogona, ae o le rationalism e ofoina atu se va'aiga e fa'asino i le matafaioi taua o le mafaufau i le fa'atulagaina ma le tu'uina atu o le uiga i na aafiaga. O le tu'ufa'atasia o nei auala e lua, e ta'ua o le epistemology fefiloi, e masani ona manatu i ai o le ogatotonu sili ona aoga i le sailiga o le malamalama moni ma loloto.

O le faaauau pea ona suʻesuʻeina nei faitioga ma le iloiloina o malosiaga ma vaivaiga o auala taʻitasi, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le lavelave o le malamalama o tagata ma le auala e mafai ai ona tatou faʻaauau pea ona faʻalauteleina lo tatou malamalama i le lalolagi.

Taofi faamatalaga