Immanuel Kant ma le Fa'atonuga Fa'avasega
O Immanuel Kant, o se faifilosofia Siamani o le seneturi lona 18, ua manatu o se tasi o tagata mafaufau sili ona tāua i le talafaasolopito o filosofia i Sisifo. O lana faatosinaga sa aofia ai matāʻupu e pei o le epistemology, amioga tatau, ma le matagofie. Peitaʻi, o se tasi o ana manatu e sili ona manatua ma talanoaina i le taimi nei o le "categorical imperative," lea e taua tele i ona manatu i amioga tatau.
Talaaga o le Filosofia a Kant
Na fanau Kant i Königsberg, East Prussia (o Kaliningrad, Rusia i le taimi nei) i le 1724 ma sa faaaluina ai le tele o lona olaga iina. E ui ina sa galue puupuu o ia o se faiaoga tumaoti, ae na mulimuli ane avea o ia ma polofesa i le Iunivesite o Königsberg, lea na ia aoao atu ai le tele o mataupu, mai le matematika i le filosofia.
O se tasi o galuega sili ona lauiloa a Kant o le "Critique of Pure Reason" (Kritik der reinen Vernunft), na lolomiina i le 1781. O lenei galuega e taumafai e foia le feeseeseaiga i le va o le empiricism ma le rationalism. Peitaʻi, o lana galuega autū i amioga mama o le "Groundwork for the Metaphysics of Morals" (Grundlegung zur Metaphysik der Sitten), na lolomiina i le 1785, lea na ia tuʻuina atu ai le manatu o le categorical imperative.
Folasaga i le Fa'atonuga Fa'avasega
O le faaupuga o le fa'atonuga fa'avasega e fa'atatau i se mataupu fa'avae tau amio lea na talitonu Kant e tatau ona avea ma fa'avae mo gaioiga tau amio uma e mafaufau lelei i ai. I le manatu o Kant, e le fa'alagolago le amio i tulaga ta'ito'atasi po'o le i'uga o se gaioiga, ae o mataupu fa'avae lautele e mafai ona fa'aaogaina i se tulaga lautele. O fa'atonuga fa'avasega e le o ni mataupu fa'avae fa'atatau po'o ni mataupu fa'apitoa, ae o poloaiga fa'amaoni e tatau ona mulimulita'i e tusa lava po'o a ni taunuuga.
Fa'atulagaga Fa'atonu Fa'avasegaga
Na tuʻuina mai e Kant ni faʻatulagaga mo le faʻatonuga faʻavasega, o le sili ona lauiloa o ia mea:
1. Mataupu Faavae o le Lautele: “Ia galue e tusa ai ma se mataupu faavae e mafai ai ona e finagalo i le taimi e tasi e avea ma tulafono lautele.” O lona uiga a’o le’i faia se gaioiga, e tatau ona mafaufau pe mafai ona taliaina le mataupu faavae o lo’o i tua atu o le gaioiga o se tulafono e fa’atatau i tagata uma i le tulaga e tasi.
2. O le Mataupu Faavae o le Saolotoga: “Galue e peiseaī o le fa’amoemoega o au gaioiga e ala i lou loto e mafai ona avea ma tulafono fa’alenatura lautele.” E feso’ota’i lea ma le mataupu faavae muamua, ae fa’amamafa le itu o le loto o le tagata i le fa’atuina o le tulafono tau amio.
3. O le Mataupu Faavae o le Feavea’i: “Ia faia i se auala e te taulimaina ai tagata soifua, i lou lava tagata ma le tagata o isi tagata, i taimi uma lava e tasi o se sini ae le na o se auala.” I le manatu o Kant, e tatau ona taulimaina tagata soifua o le sini autu o gaioiga uma tau amio, ae le o se auala e oo atu ai i se isi lava sini.
4. Mataupu Faavae o le Tutoatasi: “Ia e galue e peiseai o mataupu faavae o au gaioiga e tatau ona faatuina ai se tulafono tau amio tutoatasi mo tagata uma.” O lenei mataupu faavae e faamamafa mai ai e tatau ona sau le tulafono tau amio mai le mafaufau tutoatasi o le tagata, ae le o mai pulega mai fafo e pei o lotu po o le malo.
Fa'atinoga ma Fa'itioga
O le faʻaaogaina o le faʻatonuga faʻavasega i le olaga i aso faisoo e lē faigofie. Mo se faʻataʻitaʻiga, afai o loʻo mafaufau se tasi e pepelo, e tatau ona latou fesili ifo ia i latou lava pe mafai ona taliaina le mataupu faavae i tua atu o le pepelo (e pei o le pepelo e ʻalofia ai le faʻasalaga) o se tulafono lautele. Afai e taliaina lenei mea o se tulafono lautele, o le a leai se talitonuga i fesootaʻiga a tagata, lea o le a iʻu ai i se sosaiete e le lelei. O le mea lea, e faʻavae i luga o le faʻatonuga faʻavasega, e le mafai ona faʻamaonia le pepelo.
Peita’i, e le’i aunoa ma ni faitioga i le manatu tau amio a Kant. O nisi o faitioga, e pei o Friedrich Nietzsche, e finau mai o amioga tau amio a Kant e matua faigata tele ma e le fa’atagaina ai ni fa’amatalaga tau amio e mana’omia i tulaga moni o le olaga. E finau Nietzsche o le Kantianism e i’u lava ina o’o atu ai i le sauā tau amio ma fa’alavelaveina ai le lototele tau amio a le tagata e faia ai fa’amasinoga tau amio i ni tulaga faigata.
O isi, e pei o John Stuart Mill ma ē e fiafia i mea fa'aoga, ua latou faitioina Kant i le le lava o le gauai atu i taunuuga o amioga. E tusa ai ma mataupu faavae fa'aoga, e fa'amasinoina amioga pe sa'o pe sese e fa'atatau i le ogaoga o latou taunuuga mo le manuia lautele. I lenei fa'auigaga, e ui o le pepelo e sese i le manatu o Kant, ae e mafai ona fa'amaonia pe afai e i'u i se lelei tele.
Le Tāua o le Fa'atonuga Fa'avasega i Taimi Fa'aonaponei
E ui i le tele o faitioga, ae o le tāua o le fa’atonuga fa’avasega e tumau pea lona tāua i ona po nei. O le mataupu faavae o le lautele e mafai ona va’aia i totonu o le tala’aga o aia tatau a tagata ma tulafono fa’ava-o-malo, lea e fa’aaogaina ai nisi o tulafono i le lalolagi atoa e tusa lava po’o le a le fa’asinomaga po’o le a le aganu’u. Mo se fa’ata’ita’iga, o le Folafolaga Lautele o Aia Tatau a Tagata o se fa’ata’ita’iga lea o le auala e mafai ai ona fa’aaogaina mataupu faavae tau amio lautele i le lalolagi atoa.
E fa'apena fo'i, o le mataupu fa'avae o le agaalofa o lo'o fa'atinoina i totonu o fa'alapotopotoga eseese fa'aagafesootai i aso nei. O fa'alapotopotoga e pei o le Black Lives Matter po'o le tauvaga mo le tutusa o ali'i ma tama'ita'i e fa'avae i luga o le folafolaga e tatau ona taulimaina tagata uma i le mamalu ma le faaaloalo tutusa, o se fa'ata'ita'iga tuusa'o o le mataupu fa'avae fa'apitoa e taulimaina ai le tagata soifua o se sini i totonu ia te ia lava.
E le gata i lea, o le manatu o le tutoatasi o le tagata lava ia i totonu o le tulafono tau amio o se poutū taua lea e fausia ai le tele o faiga faatemokalasi. O le saolotoga o le tagata lava ia e fai ai faaiuga tau amio e aunoa ma le faamalosia mai fafo, pe mai le malo po o isi vaega, e taua tele i le faatumauina o se sosaiete e tele ituaiga tagata ma faapalepale.
I'uga
O le manatu o Immanuel Kant i le fa'atonuga fa'avasega ua ofoina mai ai se va'aiga loloto ma lu'itau o amioga mama. I le fa'alauiloaina o se fa'atonuga e le fa'atuaoia ma fa'avaomalo, na saunia ai e Kant se auala fou i le malamalama ma le fa'aogaina o amioga mama. E ui i le tele o faitioga, o vaega o mataupu fa'avae tau amio mama a Kant o lo'o tumau pea le taua ma maua le fa'aogaina i le tele o mataupu fa'aonaponei. I le avea ai o se mafaufauga mulimuli, o le fa'atonuga fa'avasega e fa'amalosia ai i tatou e mafaufau i taunuuga lautele o a tatou amioga ma fa'amalosia ai le fausiaina o se sosaiete e sili atu ona amio mama ma tonu.