Mea e A'afia ai le Saosaoa o le Tali Atu
O se tali atu fa'akemikolo o se faiga lea e liua ai mea fa'akemikolo i ni oloa fou se tasi pe sili atu. O se tasi o vaega e sili ona manaia ma taua i le su'esu'eina o tali atu fa'akemikolo o le saoasaoa o le tali atu. O le saoasaoa o le tali atu e fa'aalia ai le vave o le tupu o se tali atu, ma o le malamalama i mea e a'afia ai e taua tele i vaega eseese e pei o alamanuia, vaila'au, paiolo, ma le siosiomaga. O lenei tusiga o le a talanoaina auiliili ai mea autu e a'afia ai le saoasaoa o le tali atu.
1. Fa'aputuga o Mea e Fa'atino ai Gaoioiga
O se tasi o mea taua e aʻafia ai le saoasaoa o le tali atu o le tele o mea e tali atu ai. O le tele o mea e tali atu ai e faasino i le aofaʻi o se mea i le voluma o le iunite. I se tulaga lautele, a o faateleina le tele o mea e tali atu ai, e faateleina foi le avanoa e fetoʻai ai i le va o mole mole o mea e tali atu ai, ma iu ai ina vave le tali atu.
E tusa ai ma le talitonuga o le feto'ai, e tupu ni fa'agaioiga fa'akemikolo pe a feto'ai ni vaega o le reactant ma le malosi e lava. O le fa'ateleina o le tele o reactants o lona uiga o le tele o vaega i se voluma tu'uina atu, e fa'ateleina ai le avanoa e feto'ai ai, lea e iu ai ina fa'ateleina le fua faatatau o le fa'agaioiga.
Faataitaiga
Mo se faʻataʻitaʻiga, i le tali atu i le va o molelaʻau haitorosene (H₂) ma molelaʻau okesene (O₂) e fausia ai le vai (H₂O), o le faʻateleina o le tele o le haitorosene poʻo le okesene o le a faʻavavevaveina ai le saoasaoa o le fausiaina o le vai.
2. Vevela
O le vevela o le isi mea taua e aʻafia ai le saoasaoa o le tali atu. A o faʻateleina le vevela, e faʻateleina foʻi le malosi o le gaioi o vaega o le reactant. O lenei mea e mafua ai ona vave gaoioi vaega ma fetoʻai soo ma le malosi tele.
A fa'ateleina le vevela, e tele atu vaega e sili atu lo latou malosi nai lo le malosi fa'agaoioia, o le malosi maualalo lea e mana'omia mo se tali atu. O le mea lea, o le fa'ateleina o le vevela e masani ona fa'avavevaveina ai le saoasaoa o le tali atu.
Faataitaiga
O se faʻataʻitaʻiga faigofie i le tali atu i le va o le hydrochloric acid (HCl) ma le magnesium (Mg) e faʻaalia ai o le faʻateleina o le vevela o le vailaʻau 'acid e mafua ai ona vave fausia le kasa haitorosene (H₂).
3. Omiga
E aʻafia tele e le mamafa le saoasaoa o le tali atu i totonu o faiga kesi. O le faʻateleina o le mamafa i totonu o se faiga kesi e faʻaitiitia ai le voluma, lea e faʻateleina ai le malosi o le kesi. E tutusa lea ma le aafiaga o le malosi tele i tali atu o vai, e mafua ai ona tele fetoʻai i le va o molelaʻau kesi ma faʻavavevave ai le saoasaoa o le tali atu.
Faataitaiga
I le fa'agasologa o le ammonia (NH₃) mai le nitrogen (N₂) ma le hydrogen (H₂) e fa'aaoga ai le faiga o Haber, e fa'aaogaina ai le mamafa maualuga e fa'avavevave ai le saoasaoa o le tali atu. O le mamafa maualuga e fa'alatalata atili ai molela'au o le kesi, ma fa'ateleina ai le ono tupu o feto'ai.
4. Mea Fa'agaoioi
O mea fa'aolaola o mea ia e fa'avavevaveina ai tali fa'akemikolo e aunoa ma le faia o ni suiga tumau i le faagasologa. Latou te galulue e ala i le sauniaina o se isi auala tali atu ma se malosi fa'agaoioiga maualalo. O lenei mea e mafai ai e le tele o vaega o le reactant ona maua le malosi e tali atu ai i se vevela maualalo.
Faataitaiga
O enzymes o ni mea fa'aolaola e matuā aogā tele. Mo se fa'ata'ita'iga, o le enzyme amylase e fa'avavevave ai le fa'aleagaina o le masoa i le suka i le gutu ma le manava la'ititi.
5. Eria o le Laueleele
O le lautele o le fogāeleele o vaega mautu o le reactant e aʻafia ai foʻi le saoasaoa o le tali atu. O le faʻateleina o le lautele o le fogāeleele o se vaega mautu e maua ai le tele o nofoaga mo fetoʻai ma isi molekula o le reactant. O le mea lea, o tali e aofia ai mea mautu o le a vave ona faʻagasolo pe afai o le mea mautu o loʻo i le tulaga o se pauta manifinifi poʻo ni vaega laiti nai lo le tulaga o ni fasi lapopoʻa.
Faataitaiga
E vave atu le susunuina o le pauta magnesium nai lo le susunuina o le magnesium rod ona e tele atu le lautele o le fogaeleele o le pauta lea e faʻateleina ai le tele ma le taimi e faʻafesoʻotaʻi ai ma le okesene.
6. Uiga o Mea e Fa'atino ai Mea
O meatotino faaletino ma kemikolo o mea e tali atu ai e iai foʻi se sao taua i le fuafuaina o le saoasaoa o le tali atu. O molelaʻau faigofie e vaivai sootaga e masani ona vave tali atu nai lo molelaʻau faigata e malolosi sootaga. E le gata i lea, o le polarity ma le fausaga o molelaʻau e mafai foʻi ona aʻafia ai le saoasaoa o le tali atu.
Faataitaiga
E masani ona vave tali atu i le va o ions i totonu o le vailaʻau ona o le eletise e mafua ai ona vave fegalegaleaiga. I se faatusatusaga, o tali atu i le va o molelaʻau tetele ma faigata, e pei o i latou i le gaosiga o porotini, e masani ona telegese ona o le tele o laasaga vaeluaga e aofia ai.
7. Taofi
O mea e taofia ai (inhibitors) o ni mea e fa'agesegese pe taofia ai le saoasaoa o se tali fa'akemikolo. Latou te galulue i auala eseese, e pei o le fusifusia i mea e tali ai (reactants) po'o mea e fa'atupu ai le gaioi (catalysts), ma fa'aitiitia ai le avanoa e tupu ai se feto'ai lelei. E masani ona fa'aaogaina mea e taofia ai (inhibitors) i pisinisi e pulea ai tali e vave tele.
Faataitaiga
I le faagasologa o le faasaoina o mea'ai, e galue mea faasao o ni mea e taofia ai le tuputupu a'e o meaola ninii ma tali atu i le faaleagaina, ma faagesegese ai le faaleagaina o mea'ai.
8. Vai fa'amama
O le ituaiga o solvent e faʻaaogaina i se tali e mafai foi ona aʻafia ai le saoasaoa o le tali, aemaise lava i tali faʻalenatura. E mafai e solvent polar ona fesoasoani e tufatufa atu avega ma faʻamautu ai ions, ae o solvents e le polar atonu e le faʻateleina le saoasaoa o le tali.
Faataitaiga
O vaila'au fa'amama e pei o le vai po'o le ethanol e masani ona fa'avavevaveina ai tali fa'aion nai lo vaila'au fa'amama e lē o ni polar e pei o le hexane ona o le mafai e le vai po'o le ethanol ona fa'amautu fa'aeletoronika ia ions.
I'uga
O le malamalama ma le puleaina o mea e aʻafia ai le saoasaoa o tali atu e taua tele i le tele o faʻaoga i le kemisi ma alamanuia. Mai le atinaʻeina o vailaʻau i le gaosiga o meaʻai ma meafaitino, o lenei malamalama e mafai ai ona faʻaleleia atili le faagasologa ma ausia ai taunuuga manaʻomia i se auala e sili atu ona lelei ma taugofie. I le faʻaauau pea ona faʻalauteleina lo tatou malamalama i fegalegaleaiga e aofia ai i tali atu o vailaʻau, e mafai ai ona tatou faʻaauau pea ona suʻesuʻeina auala e faʻaaoga ai nei mea mo le alualu i luma o tekinolosi ma le soifua manuia o tagata.