Teori o le Tufatufaina o Tupe Maua: O se Su'esu'ega Loloto
O le tufatufaina o tupe maua o se tasi lea o mataupu e sili ona tāua ma e masani ona finauina i le tamaoaiga. O le auala e tufatufa ai tupe maua i tagata taʻitoʻatasi ma vaega i totonu o se sosaiete e iai ni aafiaga tāua i le tele o vaega o le olaga, e aofia ai le mautu faʻaagafesootai, le soifua manuia tau tamaoaiga, ma le tutusa. O lenei tusiga o le a tuʻuina atu ai se iloiloga loloto o aʻoaʻoga eseese o le tufatufaina o tupe maua, o mea e aʻafia ai, ma taunuuga o le tufatufaina lē tutusa o tupe maua.
Pendahuluan
O le tufatufaina o tupe maua o se faaupuga e faʻaaogaina e faʻamatalaina ai le vaevaeina o tupe maua atoa i totonu o se tamaoaiga i tagata taʻitoʻatasi poʻo ni vaega. E mafai ona fuaina lenei tufatufaina e faʻaaoga ai meafaigaluega ma faʻailoga eseese, e aofia ai le Gini coefficient, le Lorenz curve, ma le Theil index. Ua atiaʻe e le au atamamai tau tamaoaiga le tele o aʻoaʻoga ma auala e malamalama ai ma auʻiliʻili ai le tufatufaina o tupe maua, e amata mai i aʻoaʻoga masani i aʻoaʻoga faʻaonaponei.
Teori Fa'a-Masani o le Tufatufaina o Tupe Maua
O le A'oa'oga a Tavita Ricardo
O se tasi o aʻoaʻoga lauiloa masani e uiga i le tufatufaina o tupe maua o le aʻoaʻoga lea a David Ricardo, o se tagata poto faapitoa i le tamaoaiga Peretania i le seneturi lona 19. E tusa ai ma le tala a Ricardo, o le tufatufaina o tupe maua e faʻaosofia muamua lava e mea e tolu o le gaosiga: fanua, galuega, ma tupe faavae. Na ia faʻamamafaina le taua o le "lisi o fanua," o se totogi lea i ē e ona fanua ona o lona le lava. I lona manatu, o le lisi o se vaega o tupe maua o le a faʻaauau pea ona faʻateleina faʻatasi ai ma le faʻatupulaia o le faitau aofaʻi ma le manaʻoga mo fanua.
O le A'oa'oga a Karl Marx
O Karl Marx, o se faifilosofia ma se tagata tomai faapitoa i le tamaoaiga o le seneturi lona 19, sa ia faia foi ni sao taua i le malamalama i le tufatufaina atu o tupe maua. I le manatu o Marx, o le tufatufaina atu o tupe maua e faavae i luga o feeseeseaiga faalevasega i le va o tagata faapisinisi ma tagata faigaluega. Na finau Marx e faapea, o tagata faapisinisi e masani ona faaaogaina tagata faigaluega e faateleina ai tupe mama, ma iu ai ina iu ai i le tufatufaina atu o tupe maua e matua le tutusa lava. E tusa ai ma lenei talitonuga, o le faiga faapisinisi e mafua ai le le tutusa o le tamaoaiga ma le va fealoai.
Teoria Neoclassical o le Tufatufaina o Tupe Maua
Teori o le Gaosiga Fa'atapula'a
O se tasi o aʻoaʻoga sili ona taatele i le tamaoaiga laiti i aso nei o le aʻoaʻoga o le gaosiga faʻatapulaʻa. O lenei aʻoaʻoga o loʻo taʻua ai o mea taua o le gaosiga (e pei o le galuega ma le tupe faavae) e totogiina e tusa ai ma la latou sao i le aofaʻi o le gaosiga. I se isi faaupuga, o totogi o le aufaigaluega e tutusa ma le tau faʻatapulaʻa o la latou oloa, ma e faʻapea foʻi le toe foʻi mai poʻo le tului i luga o tupe faavae. E ui o lenei aʻoaʻoga e ofoina atu se faʻavae manino mo le malamalama i le tufatufaina atu o tupe maua, ae o loʻo i ai ni faitioga i ona manatu autu, e aofia ai le manatu o maketi atoatoa ma faʻamatalaga tutusa.
Teori o Tupe Fa'aletagata
O le aʻoaʻoga o le tamaoaiga faaletagata, lea na atiina ae e tagata atamamai tau tamaoaiga e pei o Gary Becker ma Theodore Schultz, e faamamafaina ai le taua o tupe teufaafaigaluega i aʻoaʻoga ma toleniga o se mea taua e aafia ai le tufatufaina atu o tupe maua. E tusa ai ma lenei aʻoaʻoga, o tagata taʻitoʻatasi e sili atu le "tupe faaletagata" (e pei o aʻoaʻoga ma tomai) e masani ona maua ni totogi maualuga. O lenei aʻoaʻoga e lauiloa tele ona e faamatala ai eseesega o tupe maua e faavae i luga o mea taʻitoʻatasi, e pei o le tulaga o aʻoaʻoga ma le poto masani i galuega.
A'oa'oga Fa'aonaponei o le Tufatufaina o Tupe Maua
Le A'oa'oga o le Lē Tutusa Fa'atekinolosi
O se tasi o talitonuga lauiloa i aso nei o le talitonuga o le lē tutusa o tekinolosi. O lenei talitonuga o loʻo taʻua ai o atinaʻe faʻatekonolosi, aemaise lava tekinolosi faʻamatalaga ma fesootaʻiga, ua iʻu ai i le lē tutusa o tupe maua. E masani ona faʻateleina e tekinolosi le gaosiga o nisi galuega ae suia isi, ma fausia ai se vā i tupe maua i le va o galuega "e maualuga le tomai" ma galuega "e lē lelei le tomai".
Le A'oa'oga o le Lē Mautū o le Maketi o Galuega
O le isi talitonuga e talafeagai ma le tulaga o le tufatufaina atu o tupe maua i aso nei o le talitonuga o le lē mautu o le maketi o galuega. E tusa ai ma lenei talitonuga, e masani ona lē mautu maketi o galuega ma e masani ona mafua ai ni suiga tetele i tupe maua a tagata taʻitoʻatasi. O mea e pei o le lē mautu o galuega, konekarate lē tumau, ma le fetuutuunaʻi o le maketi o galuega e fai mai e aʻafia ai le tufatufaina atu o tupe maua i ni auala e lē mafai ona vavaloina ma e masani ona faʻaletonu ai tagata faigaluega e le lava tomai.
Mea e A'afia ai le Tufatufaina o Tupe Maua
Fa'avaomalo
O le lalolagi atoa o se mea taua tele lea e aʻafia ai le tufatufaina atu o tupe maua i tausaga talu ai nei. O le faʻateleina o fefaʻatauaʻiga faʻavaomalo ma le tafe mai o tupe faʻafaigaluega i le lalolagi e masani ona aoga mo nisi atunuu ma tagata taʻitoʻatasi ae faʻaleagaina ai isi. I le isi itu, e mafai e le lalolagi atoa ona faʻaosofia le tuputupu aʻe o le tamaoaiga ma faʻatupuina ni galuega fou. I le isi itu, e mafai foʻi ona oʻo atu ai i le maualalo o totogi ma le leai o ni galuega i nisi o vaega e le mafai ona tauva ma oloa taugofie mai fafo.
Faiga faavae a le malo
O faiga fa'avae a le malo, e aofia ai faiga fa'avae tau tupe ma tupe, e iai sona aafiaga tele i le tufatufaina atu o tupe maua. O faiga fa'avae tau lafoga ma le toe tufatufaina atu o tupe maua e ala i fesoasoani lautele ma fesoasoani tau tupe o ni meafaigaluega e masani ona fa'aaogaina e malo e fa'aitiitia ai le le tutusa. Peita'i, o le aoga o nei faiga fa'avae e masani ona finauina ma e fa'alagolago i lo latou mamanuina ma le fa'atinoina lelei.
Suiga o le Fa'afanua
E aʻafia foʻi e suiga o le faitau aofaʻi le tufatufaina o tupe maua. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le matua o le faitau aofaʻi e mafai ona faʻateleina ai le manaʻoga mo le soifua maloloina ma le tausiga, lea e mafai ona aʻafia ai le tufatufaina o tupe maua i se taimi umi. E le gata i lea, o femalagaaʻiga i totonu ma fafo e aʻafia ai le sapalai o galuega ma, o le iʻuga, le tufatufaina o tupe maua.
Taunuuga o le Lē Tutusa o Tupe Maua
Aafiaga tau Tamaoaiga
E mafai e le lē tutusa o tupe maua maualuga ona aʻafia ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga. O le talitonuga o le lē tutusa o tupe maua e mafua mai i le natura e faapea, e mafai e le lē tutusa tele ona faʻaitiitia ai le manaʻoga atoa, auā o le tele o tupe maua e faʻaputu i lima o ni nai tagata e masani ona toe faʻafaigaluega a latou tupe maua nai lo le faʻaaluina. E mafai ona oʻo atu ai i le faʻagesegese o le tamaoaiga ma le lē mautu tau tupe.
Aafiaga Lautele
E tutusa lava le tāua o aafiaga fa'aagafesootai o le lē tutusa o tupe maua. O le maualuga o le lē tutusa e mafai ona o'o atu ai i le fa'ateleina o feeseeseaiga fa'aagafesootai ma fa'apolokiki ma fa'aitiitia ai le lotogatasi fa'aagafesootai. E mafai fo'i ona a'afia ai le soifua maloloina ma le manuia o tagata ta'ito'atasi, aua e masani ona lē tutusa le maua o le tausiga o le soifua maloloina, a'oa'oga, ma isi auaunaga.
Aafiaga Faaupufai
E mafai fo'i e le lē tutusa o tupe maua ona a'afia ai le mautu fa'apolokiki. O atunu'u e maualuga le tulaga o le lē tutusa e masani ona feagai ma feeseesea'iga fa'aagafesootai ma fa'apolokiki ma fa'aitiitia ai le fa'atuatuaga i fa'alapotopotoga fa'atemokalasi. E ono i'u ai i ni faiga fa'avae a le malo e sili atu ona lauiloa e le o fa'atatau i le atina'e mo se taimi umi.
I'uga
O le tufatufaina o tupe maua o se mataupu faigata ma tele ona itu e aofia ai le tele o aʻoaʻoga ma mea taua. Mai vaaiga masani i vaaiga faʻaonaponei, e tele aʻoaʻoga ua atiaʻe e malamalama ai i le auala e tufatufa ai tupe maua ma mea taua e aʻafia ai. O le lalolagi atoa, tekinolosi, faiga faʻavae a le malo, ma suiga o le faitau aofaʻi o tagata ua naʻo ni nai mea taua ia e aʻafia ai le auala e tufatufa ai tupe maua i totonu o se sosaiete.
O le ausiaina o se tufatufaina atu o tupe maua e sili atu ona tutusa ma gafataulimaina e manaʻomia ai se tuʻufaʻatasiga o auala, e aofia ai faiga faʻavae a le malo lelei, atinaʻeina o tekonolosi e aofia ai tagata uma, ma le faʻaleleia atili o aʻoaʻoga ma tomai o le aufaigaluega. O le auala tatou te foia ai nei mataupu o le a i ai ni aafiaga loloto i le lumanaʻi mo lo tatou soifua manuia tau tamaoaiga ma le soifua manuia lautele.