Ulutala: Faʻataʻitaʻiga o Fesili e Talanoaina ai le Aʻoaʻoga a Lamarck i le Evolusi
Pendahuluan
O le aʻoaʻoga o le evolusione o se manatu autū i lo tatou malamalama i le auala na atiina ae ai le ola i le Lalolagi. I totonu o aʻoaʻoga eseese na fautuaina, o le aʻoaʻoga a Lamarck i le evolusione o se tasi o aʻoaʻoga muamua ma sili ona tāua. Na fautuaina e Lamarck, o se tagata suʻesuʻe natura Falani, e suia ituaiga meaola i le aluga o taimi e ala i le faʻaaogaina ma le le faʻaaogaina o totoga ma le mautofi o uiga na suia e aafiaga o le olaga. E ui ina ua suia manatu o Lamarck e le aʻoaʻoga faʻaonaponei o le evolusione, ae o ana malamalamaga e tumau pea le tāua i le talafaasolopito o le saienisi. O lenei tusiga o le a suʻesuʻeina ai le aʻoaʻoga a Lamarck i le evolusione e ala i ni faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli ma talanoaga e fesoʻotaʻi i ai.
Mataupu o le Mataupu
Le A'oa'oga a Lamarck i le Evolusi
A o le’i tatou su’esu’eina le talanoaga, e taua muamua ona tatou malamalama i le fa’avae o le a’oa’oga a Lamarck e uiga i le evolusione. O mataupu faavae autū e lua o le a’oa’oga a Lamarck o:
1. O le Mataupu Faavae o le Faaaogaina ma le Le Faaaogaina: Na finau Lamarck o totoga e masani ona faaaogaina e meaola o le a atiina ae ma sili atu ona atoatoa, ae o totoga e seasea faaaogaina o le a vaivai pe mou atu foi.
2. Tofi o Uiga ua Maua: Sa talitonu foi Lamarck o uiga po o uiga ua maua pe suia i le taimi o le olaga o se meaola e mafai ona tuufaasolo atu i ana fanau.
Su'esu'ega o le Tulaga: Ua o le Serafa
O se tasi o faʻataʻitaʻiga e masani ona faʻaaogaina e faʻamatala ai le aʻoaʻoga a Lamarck o le evolusione o le ua o le serafa. Na faia e Lamarck se manatu e puʻupuʻu muamua ua o serafa, ae i le aluga o taimi, sa faʻaauau pea ona latou faʻaloaloa o latou ua e oʻo atu i laulaau maualuluga i luga o laau. O lenei taumafaiga faifai pea na iʻu ai i suiga i le umi o le ua, lea na tuʻufaʻasolo atu i a latou fanau.
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
Ina ia malamalama atili i le auala e faʻaaogaina ma faʻamatalaina ai le aʻoaʻoga a Lamarck, o nisi nei o faʻataʻitaʻiga o fesili ma a latou talanoaga:
Fesili 1: Fa'aaogaina ma le Le Fa'aaogaina
Fesili: O se tagata aau e faia toleniga i aso taitasi o le a sili atu ona malolosi maso o lona lima nai lo se tasi e seasea aau. E tusa ai ma le talitonuga o Lamarck, e faapefea ona aafia lana fanau i lenei suiga?
Talanoaga: E tusa ai ma le talitonuga a Lamarck, o maso malolosi o le lima o le tagata aau o le taunuuga lea o faamalositino malolosi. Ana faapea e sa'o Lamarck, o lenei uiga—o maso malolosi ona o faamalositino faifai pea—o le a tuufaasolo atu i fanau. Peitai, o le talitonuga a Lamarck e le lagolagoina lo tatou malamalamaga i le taimi nei, aua o uiga na maua i le olaga o se tagata (e pei o maso malolosi mai faamalositino) e le tuufaasolo atu i fanau.
Fesili 2: Fetuunaiga ma le Tofi
Fesili: Va'ai faalemafaufau i se manulele o lo'o nofo i se motu e tumu i iniseti laiti. I le aluga o taimi, e atia'e e le manulele se gutu ma'ai ma umi e pu'e ai iniseti ma le sili atu ona lelei. E fa'apefea ona fa'amatalaina e le a'oa'oga a Lamarck lenei suiga?
Talanoaga: O le a faamatala e Lamarck, ona o le manaʻomia e le manu ona puʻeina ni iniseti laiti, na ia atiina ae ai se gutu e sili atu ona maai ma umi. O lenei suiga, ona o le taunuuga o le faʻaaogaina soo, o le a tuʻufaʻatasia i ana fanau. Peitaʻi, e pei o le talanoaga muamua, o lo tatou iloa i le taimi nei e faʻaalia ai o ia suiga faʻaletino e le o tuʻufaʻatasia tuusaʻo e ala i kenera seʻi vagana ua i ai se suiga faʻale-kenera o loʻo i lalo.
Fesili 3: Leiloa o Totoga
Fesili: O se ituaiga manu sa i ai muamua ni mata aoga na ola i se siosiomaga pogisa o ana mo le tele o augatupulaga, ma iu ai ina le toe aoga mata ma iu ai ina mou atu. E faapefea ona faamatala e Lamarck lenei mea?
Talanoaga: O le a faʻaaogaina e Lamarck le mataupu faavae o le lē faʻaaogaina e faʻamatalaina ai lenei mea. Ona o le nofo i se siosiomaga pogisa, ua lē toe faʻaaogaina ai mata ma o lea la, i le aluga o augatupulaga, e lē atoatoa ona atinaʻe mata ma e oʻo lava ina mou atu. I le manatu o Lamarck, o lenei uiga e maua mai i le tofi, o lea e leai ai ni mata e aogā mo fanau.
Faitioina o le Aʻoaʻoga a Lamarck
E ui o le aʻoaʻoga a Lamarck na ofoina mai ai se malamalamaaga vave i le evolusione, ae sa i ai ni vaivaiga taua. O le faitioga autu o le aʻoaʻoga o uiga tuufaasolo e leʻi lagolagoina e faʻamaoniga tau kenera. O suʻesuʻega tau kenera faʻaonaponei ua faʻaalia ai o faʻamatalaga tau kenera ua tuʻufaasolo atu i fanau e le afaina i suiga faʻaletino e tutupu i tagata taʻitoʻatasi i le taimi o latou olaga.
I suʻesuʻega atili, o le aʻoaʻoga a Darwin ma le faʻasologa o le evolusione faʻaonaponei e aofia ai kenera na maua ai le taliaina faʻasaienisi, aua na latou faʻamatalaina ai le auala e mafai ai e le suiga o kenera i totonu o faitau aofaʻi ona oʻo atu ai i suiga o le evolusione e ala i le filifiliga faʻanatura.
I'uga
E ui e le o atoatoa ona sa'o e tusa ai ma tulaga faasaienisi o aso nei, ae o le a'oa'oga a Lamarck i le evolusione sa i ai sona sao taua i le amataga o le atina'eina o mafaufauga fa'a-evolusi. E ala i mataupu faavae o le fa'aaogaina ma le le fa'aaogaina ma le tofi o uiga na maua, sa taumafai Lamarck e fa'amatala pe fa'apefea ona suia ituaiga i le aluga o taimi. E ui lava ua fa'asa'oina nei manatu ma suia i se malamalamaga sili atu i kenera, o le su'esu'eina o le a'oa'oga a Lamarck e maua ai ni malamalamaga taua i le talafaasolopito i le atina'eina o le biology fa'a-evolusi.