Ulutala: Faʻataʻitaʻiga o Fesili Talanoaina i le Faʻasalalauina o Laʻau ma Manu i le Lalolagi
O le tufatufaina o la'au ma manu i le lalolagi atoa o le taunuuga lea o se faagasologa umi o le evolusione ma le aafiaga o mea eseese tau le laueleele ma le tau. O lenei tufatufaina e le o se mea faafuasei ae e aafia i mea eseese, e aofia ai le talafaasolopito o le eleele, le tau, ma le fetuunaiga o meaola i lo latou siosiomaga. Ina ia malamalama atili i le tufatufaina o la'au ma manu, o nisi nei o faataitaiga aoga o fesili e talanoaina.
Pendahuluan
O le malamalama i le tufatufaina atu o la'au ma manu i le lalolagi atoa e le gata ina taua mo su'esu'ega fa'ale-biogeography ae fa'apea fo'i mo le puipuiga o meaola, aua o le iloa po'o fea e maua ai nisi o ituaiga meaola e mafai ona fesoasoani i taumafaiga e puipuia ai meaola. I totonu o lenei tusiga, o le a matou talanoaina ni fa'ata'ita'iga o fesili e feso'ota'i ma le tufatufaina atu o la'au ma manu, fa'atasi ai ma fa'amatalaga auiliili mo tali ta'itasi.
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
Fesili 1: Fa'amatala mai mea autū e a'afia ai le salalau o la'au ma manu i se eria.
Talanoaga:
O mea taua e aʻafia ai le tufatufaina atu o laʻau ma manu e aofia ai:
– Tau: O le vevela, timuga, ma vaitau e fuafua tele ai ituaiga o laau ma manu e mafai ona ola i se eria. Mo se faʻataʻitaʻiga, o cacti, e masani ona maua i toafa, ua fetuʻunaʻi e teu le vai.
– Tulaga o le eleele: O le maualuga, le malifa, ma le fa'atulagaina o le laueleele e mafai ona a'afia ai le timuga ma le vevela. O vaega maugā e masani ona eseese la'au ma manu nai lo vaega maulalo.
– Ituaiga Eleele: O le tuufaatasiga ma le lafulemu o le eleele e mafai ona fuafua ai ituaiga o laau e ola i le eria, lea e aʻafia ai foi ituaiga o manu e mafai ona maua.
– Talafaasolopito o le Siosiomaga: O le gaoioi o papatusi tektonika, le fausiaina o mauga, ma le talafaasolopito o aisa ma le lalolagi atoa ua maua ai ni faailoilo taua e uiga i le tufatufaina atu o meaola.
– Gaoioiga a Tagata: O le fa'aleagaina o vaomatua, fa'atupula'ia o taulaga, ma fa'ato'aga e mafai ona suia ai nofoaga masani ma le tufatufaina atu o la'au ma manu.
Fesili 2: Aiseā e maualuga ai le tutusa o ituaiga o la'au ma manu o Asia i Sautesasa'e ma Ausetalia?
Talanoaga:
E tutusa lelei lava ituaiga o meaola i Sautesasae Asia ma Ausetalia ona o fesoota’iga i laueleele i aso ua mavae. I le taimi o le Pleistocene, o le maualalo o le sami na mafai ai ona faia ni fesoota’iga i laueleele, ma mafai ai ona feoa’i solo ituaiga meaola i le va o itulagi e lua. E le gata i lea, o Wallacea, le itulagi o meaola o lo’o i le va o Asia ma Ausetalia, o lo’o i ai se fa’atasiga o le tele o ituaiga meaola eseese ma uiga tulaga ese mai konetineta uma e lua. O suiga o le tau ma gaioiga fa’atekonika e a’afia ai fo’i le evolusione ma le femalagaa’i o ituaiga meaola.
Fesili 3: E faʻapefea ona faʻaaogaina le manatu o itulagi faʻale-biogeographic e malamalama ai i le tufatufaina o laʻau ma manu?
Talanoaga:
O se itulagi biogeographic o se eria e tutusa ai la'au ma manu e fa'avae i luga o lo latou tala'aga o le evolusione ma le fa'avasegaga o le si'osi'omaga. E taua tele lenei manatu mo le fa'atulagaina ma le malamalama i le tufatufaina atu o le tele o meaola eseese o le Lalolagi. O itulagi autu e fitu o le biogeographic o:
– Palearctic: E aofia ai le tele o Europa, Aferika i matū, ma Asia i matū. O ona uiga e aofia ai vaomatua mafanafana ma le tundra.
– Nearctic: E aofia ai Amerika i Matu i Mekisiko tutotonu. O manu fe'ai masani e aofia ai urosa grizzly ma le bison Amerika.
– Neotropics: E aofia ai Amerika i Saute ma le itu i saute o Amerika Tutotonu. O lenei itulagi e ta'uta'ua i lona vaomatua o le Amasone, lea e matua'i tamaoaiga i le tele o ituaiga eseese.
– Afrotropics: E aofia ai Aferika i saute o Sahara. E lauiloa i manu tetele e pei o elefane ma leona.
– Indomalaya: E aofia ai Asia i Saute ma Sautesasae. E tele le eseesega o meaola eseese faatasi ai ma ituaiga tulaga ese e pei o taika ma orangutans.
– Australasia: E aofia ai Ausetalia, Niu Sila, ma motu o loʻo siomia ai. E lauiloa i ona manu feʻai tulaga ese ma manu felelei e pei o le kiwi.
– Vasa: E aofia ai motu i le Vasa Pasefika. O manu masani o manu felelei i le sami ma ā'au 'amu.
Fesili 4: Talanoaina le aafiaga o suiga o le tau i le tufatufaina o laau ma manu.
Talanoaga:
O suiga o le tau i le lalolagi atoa ua i ai se aafiaga tele i le tufatufaina o laau ma manu. O le fa'avevela o le lalolagi ua mafua ai ona suia nofoaga ma agai atu ituaiga meaola i pole po'o nofoaga maualuluga. E mafai ona o'o atu ai i ni fa'amata'u se tele, e pei o:
– Suiga i le Ituaiga ma le Aofaʻi o Laʻau: E mafai e suiga o le tau ona suia le tau i le lotoifale, ma aʻafia ai ituaiga o laʻau e mafai ona ola i le eria.
– Fa'aumatia o Meaola: O ituaiga meaola e le mafai ona fetu'una'i i suiga vave e ono feagai ma le lamatiaga o le fa'aumatia.
– Suiga i Fegalegaleaiga i le Siosiomaga: Faatasi ai ma le gaoioi o laau ma manu, e mafai foi ona faalavelaveina fegalegaleaiga o le siosiomaga o loʻo iai nei, ma aʻafia ai le filifili o meaʻai ma le paleni o le siosiomaga.
– Osofa'iga a ituaiga manu: O suiga o le tau e mafai ai e ituaiga manu fa'alafua ona olaola i nofoaga fou, ma lamatia ai ituaiga manu fa'alafua i le lotoifale.
Fesili 5: E faapefea ona aʻafia e gaoioiga a tagata le tufatufaina atu o ituaiga eseese o meaola i se eria?
Talanoaga:
O gaoioiga a tagata e pei o le fa'aleagaina o vaomatua, fa'ateleina o taulaga, fa'aleagaina o le siosiomaga, ma le suiga o le fa'aaogaina o fanua e i ai sona a'afiaga tele i le tufatufaina atu o ituaiga meaola:
– Vaevaeina o Nofoaga: O le fa'amamāina ma le atina'eina o vaomatua e mafua ai ona vaevaeina nofoaga, ma faigata ai mo ituaiga ona maua ni mea'ai ma toe fanafanau.
– Fa'aleagaina o le ea: O le fa'aleagaina o le ea ma le vai e masani ona a'afia tuusa'o ai la'au ma manu e ala i le fa'a'onaina po'o le suia fo'i o nofoaga e nonofo ai.
– Fa'afeiloa'iga o Meaola Ese: O meaola e ese mai le atunu'u ua fa'afeiloa'i mai e masani ona avea ma mea fa'alavelave, e lamatia ai meaola i le lotoifale ma fa'aleagaina ai siosiomaga o lo'o iai.
– Fa'avavevaveina o Suiga o le Tau: O gaoioiga a tagata e pei o le susunuina o suau'u fa'alenatura e fa'avavevaveina ai suiga o le tau, lea e a'afia tuusa'o ai le tufatufaina ma le ola o nisi ituaiga o meaola.
I'uga
O le malamalama i le tufatufaina o la'au ma manu o le lalolagi e mana'omia ai se auala tu'ufa'atasi e aofia ai le si'osi'omaga, biogeography, ma le puipuiga. O le malamalama i mea taua ma le fa'agasologa e a'afia ai le tufatufaina o ituaiga meaola, e mafai ona tatou atia'e ni fuafuaga sili atu e puipuia ai le tele o meaola eseese o le Lalolagi. O nei fa'afitauli e maua ai se malamalamaga i vaega taua o le su'esu'eina o le biogeography ma fegalegaleaiga faigata i le va o meaola ma o latou siosiomaga.