Fa'ata'ita'iga o Fesili e Talanoaina ai le Fa'asalalauina o Faiga Biome
Pendahuluan
O le tufatufaina o faiga o le biome o se mataupu taua i le siʻosiʻomaga ma le faʻafanua. O biomes o ni faʻalapotopotoga tetele faʻale-siʻosiʻomaga o laʻau ma manu e maua i le lalolagi atoa ma e masani ona faʻavasegaina e tusa ai ma le tau, eleele, ma laʻau. O se malamalamaga loloto i le tufatufaina o faiga o le biome e mafai ona fesoasoani ia i tatou e talisapaia le tele o meaola eseese o le Lalolagi ma malamalama pe faʻapefea ona aʻafia e suiga o le siosiomaga le tele o faiga faʻale-siʻosiʻomaga.
I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ni faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli e faʻatatau i le tufatufaina o faiga o meaola ola (biome), ua mamanuina e faʻaleleia atili ai lo tatou malamalama i le mataupu. O faʻataʻitaʻiga o loʻo tuʻuina atu iinei o le a faʻatasi foʻi ma ni talanoaga ma tali atoatoa, e maua ai se malamalamaga sili atu i le auala e faʻafetaiaʻia ai lenei fesili e uiga i siosiomaga faʻalelalolagi.
Fa'ata'ita'iga o Fesili Talanoaga
Fesili 1: Fa'ailoaina o Biomes e Fa'avae i le Fa'amatalaga o le Tau
Fesili:
Fa'amatala se biome e iloga i se tau malulu tele, kiona loloto mo le tele o le tausaga, ma la'au e aofia ai limu ma lichens. Fa'ailoa fo'i ituaiga o manu e masani ona maua i lenei biome.
Talanoaga:
O le biome e fa'ailoaina i tulaga o lo'o i luga o le tundra. O le tundra o se tasi o biome e sili ona malulu i le lalolagi, e maua i le Arctic ma vaega o Antarctica. Ona o le matua maualalo o le vevela, e na'o ni nai ituaiga la'au e mafai ona ola, o le tele lava o mosses, lichens, ma ni nai mutia pupuu. O manu e masani ona maua i le tundra e aofia ai polar bears, Arctic foxes, reindeer, ma manu felelei eseese i le taumafanafana.
Tali:
O le tundra biome, faatasi ai ma ana manu o urosa pole, alope arctic, ma tia.
Fesili 2: Fa'asalalauga o Biomes ma Mea e Fuafuaina ai
Fesili:
Ta'u mai ma fa'amatala mea taua e lua e a'afia ai le tufatufaina atu o biomes i le lalolagi atoa.
Talanoaga:
O mea taua e lua e aʻafia ai le tufatufaina atu o biomes o le tau ma le topography.
1. Tau: O se tasi lea o mea taua e fuafua ai le ituaiga o biome e atiaʻe i se eria. E aofia i le tau le vevela masani, timuga, ma le saoasaoa o le matagi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o eria e tele timuga ma vevela mafanafana i le tausaga atoa e masani ona lagolagoina le atinaʻeina o biome o vaomatua. I se isi itu, o eria e itiiti lava timuga ma maualuga le fua faatatau o le evapotranspiration e masani ona fausia ai biome o le toafa.
2. Topografia: O le topografia e faasino i foliga ma vaega o le fogaeleele, e aofia ai mauga, vanu, ma fanua laugatasi. E mafai e le maualuga ma le laueleele ona aafia ai le vevela ma le timuga, lea e aafia ai foi ituaiga o biome e mafai ona ola i se eria. Mo se faataitaiga, o mauga maualuluga e ono faamalosia ai le fausiaina o latou lava biome tundra i o latou tumutumu ona o le maualalo o le vevela, e ui lava atonu o loo i ai pea biome eseese i luga o mauga maulalo.
Tali:
O le tau ma le topography o mea taua ia e lua e fuafua ai le tufatufaina o biomes.
Fesili 3: Vaomatua o le Vaomatua ma le Eseesega o Meaola
Fesili:
Aiseā ua taʻua ai vaomatua o le biome e sili ona tele le tele o meaola eseese i le lalolagi? Tuʻu mai ni mafuaʻaga se lua ma faʻamatalaina.
Talanoaga:
O vaomatua vaomatua e manatu o loʻo i ai le tele o ituaiga eseese o meaola i le lalolagi ona:
1. Tau Mautu ma Susū: O vaomatua vaomatua e mafanafana ma susū le tau i le tausaga atoa, ma maua ai tulaga lelei mo le tele o ituaiga o meaola. O le vevela tutusa ma le tele o timuga e mafai ai e le tele o ituaiga o laʻau ona fuga ma fua mai i le tausaga atoa, ma maua ai le tele o meaʻai mo manu eseese.
2. Faigata o le Siosiomaga: E matuā faigata lava faiga o vaomatua o le teropika, faatasi ai ma le tele o vaega o laau mai le fola o le vaomatua e oo atu i le tumutumu. O lenei faigata e ofoina atu ai le tele o nofoaga ma nofoaga laiti e lagolagoina ai ituaiga eseese, ma lagolagoina ai le tele o le eseesega o ituaiga. E tele ituaiga e olaola i vaega faapitoa o le vaomatua ma ua alualu i luma e faatumu ni vaega faapitoa, e oo atu ai i le tele o ituaiga ma le tele o ituaiga.
Tali:
O le tele o le eseesega o meaola eseese i vaomatua o le teropika e mafua ona o le mautu ma le susū o le tau, faapea foi ma le lavelave o le siʻosiʻomaga e tele nofoaga e nonofo ai.
Fesili 4: Suiga o le Tau ma Lona Aafiaga i Biomes
Fesili:
Talanoaina pe faʻapefea ona aʻafia e suiga o le tau le tufatufaina o biomes i le lalolagi.
Talanoaga:
O suiga o le tau, aemaise lava le faʻavevela o le lalolagi, e mafai ona aʻafia ai le tufatufaina o biomes i auala nei:
1. Suiga o le Vevela: O le si'itia o le vevela o le lalolagi e mafai ona suia ai tuaoi fa'afanua o biomes. Mo se fa'ata'ita'iga, e ono fa'aitiitia biomes o le tundra pe a mou atu le vevela malūlū e mana'omia mo lo latou ola i nofoaga maulalo, ma tuleia ai pea pole ma isi ituaiga i matu.
2. Fa'ata'ita'iga o Timuga: O suiga i fa'ata'ita'iga o timuga e mafai ona a'afia ai le tufatufaina o biome e pei o vaomatua, laufanua mutia, ma toafa. O vaega sa masani ona timu e ono mago ma liua i laufanua mutia po'o toafa, a'o vaega o lo'o fa'ateleina timuga e ono liua i vaomatua.
3. Fa'alavelave Fa'ale-Siosiomaga Matuia: O suiga o le tau o lo'o fa'ateleina ai fo'i le tele ma le malosi o fa'alavelave tau ogaoga e pei o afa, lāmala, ma afi tetele, lea e mafai ona fa'alavelaveina ai faiga fa'alenatura ma fa'aumatia ai nofoaga masani. O se taunuuga, e ono fa'amalosia ai ituaiga meaola e siitia atu i nofoaga fou, ma suia ai le fausaga o biomes i le lalolagi atoa.
Tali:
O le tufatufaina atu o biomes e aʻafia i suiga i le vevela, mamanu o timuga, ma mea tutupu faʻale-siʻosiʻomaga ona o suiga o le tau.
I'uga
O le malamalama i le tufatufaina ma le faagasologa o meaola eseese e taua tele mo le foia o luitau o le siosiomaga i aso nei, e aofia ai suiga o le tau. O le suesueina ma le talanoaina o mataupu e fesoʻotaʻi ma le tufatufaina o meaola eseese, e mafai ai ona tatou talisapaia atili le lavelave o siosiomaga faalelalolagi ma fesoasoani i le faasaoina ma le faatumauina o le ola i le Lalolagi. O le tufatufaina o faiga o meaola eseese, e aʻafia i le tele o mea e pei o le tau ma le topography, e ofoina atu ai ni malamalamaaga loloto i le sootaga i le va o le siosiomaga ma le tele o ituaiga meaola eseese. O le faaauauina o aoaoga ma suesuega i lenei vaega e taua tele i le faasaoina o tatou siosiomaga faalelalolagi mo tupulaga o le lumanai.