Fa'ata'ita'iga o Fesili ma Talanoaga o Reflex Arcs
O le reflex o se tali vave ma otometi i se fa'aosofiaga e tupu e aunoa ma le pulea ma le iloa. O le auala lea e tali atu ai o tatou tino i nisi o fa'aosofiaga e puipuia ai i tatou lava mai le fa'aleagaina pe fa'atumauina le homeostasis. O se tasi o vaega taua o le faiga o le reflex o le reflex arc, o le auala lea o neura e feoa'i ai fa'aosofiaga o le reflex. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou su'esu'eina atili ai le reflex arc ma tu'uina atu ni fa'ata'ita'iga o fa'afitauli ma fofo.
Malamalama i le Reflex Arc
A o le'i o'o atu i fa'ata'ita'iga o fa'afitauli, e taua le malamalama i elemene autu o se reflex arc. O se reflex arc e masani ona aofia ai vaega autu e lima:
1. Mea e talia ai lagona: O mea e talia ai lagona o ni fausaga ia i pito o neula e iloa ai ni fa'aosofiaga. O nei fa'aosofiaga e mafai ona aofia ai le vevela, le mamafa, le tiga, ma isi mea.
2. Neuron Afferent (Sensory): O nei neurons e feavea'i fa'aosofiaga mai receptors i le faiga tutotonu o neula (CNS).
3. Nofoaga Autu mo le Tuufaatasiga: O le vaega lea i totonu o le CNS (fai'ai po'o le ua'i tuasivi) lea e fa'agasolo ai lagona ma iloa ai tali. Mo le tele o tali vave, e tupu lenei mea i le ua'i tuasivi.
4. Neuron Efferent (Motor): A maeʻa ona fuafua e le nofoaga autu o le fesoʻotaʻiga le tali talafeagai, o nei neurons e feaveaʻi ni faʻaosofiaga mai le CNS i le effectors.
5. Effector: O se maso po'o se gland lea e tali atu i fa'aosofiaga e ala i le fa'atupuina o se tali.
E mafai ona faigofie pe faigata fo'i gaioiga o tali mai, e fuafua i le ituaiga ma auala o neula e a'afia ai.
Fesili Fa'ata'ita'i o le Reflex Arc
O nisi nei o faʻataʻitaʻiga o fesili e fesoʻotaʻi ma reflex arcs, faʻatasi ai ma talanoaga:
Fesili 1: Fa'ailoaina o Vaega o le Reflex Arc
Fesili: I se tulaga e aveese fa'afuase'i ai e se tagata lona lima pe a uma ona pa'i i se mea vevela, fa'ailoa mai vaega ta'itasi o le reflex arc o lo'o a'afia ai.
Talanoaga:
– Mea e talia ai le vevela: E iloa e mea e talia ai le vevela i totonu o le pa'u ni fa'aosofiaga o le tele o le vevela.
– Neuron Afferent (Sensory): E feavea'i fa'amalosi'au mai mea e maua ai le vevela i le ua'i tuasivi.
– Nofoaga Autu mo le Tuufaatasia: E faagasolo e le uaea tuasivi faamatalaga ma fuafua ni tali vave.
– Neuron Efferent (Motor): E auina atu lagona fa'agaoioi mai le ua'i tuasivi i maso o le lima.
– E fa'agaoioi maso o le lima: E mimilo maso o le lima, ma toso ese le lima mai le mea vevela.
Fesili 2: Su'esu'ega o le Patellar Reflex Arc
Fesili: Fa'amatala le fa'agasologa o le patellar (tulivae) reflex pe a tata e se tasi le pito i lalo o lona tulivae ma agai i luma lona vae.
Talanoaga:
– Mea e tali ai le ponaivi: O mea e tali ai le ponaivi i le tendon patellar e iloa ai le tap.
– Neuron Afferent (Sensory): O fa'aosofiaga lagona e feavea'i mai receptors i le patellar tendon i le spinal cord.
– Nofoaga Autu mo le Tuufaatasia: E faagasoloina uunaiga i le ua'i tuasivi lea e vave ona iloa ai e mana'omia se tali.
– Neuron Efferent (Motor): E auina atu lagona fa'agaoioi i le maso quadriceps i le ogavae.
– Effector: E mimilo le maso o le quadriceps, ma mafua ai ona sii i luma le vae.
E faʻaaogaina i togafitiga faafomaʻi le patellar reflex e iloilo ai le galuega a neula ma le uaʻi tuasivi.
Fesili 3: Eseesega i le va o Reflexes Faigofie ma Reflexes Faigata
Fesili: O le ā le eseesega autū i le va o tali faigofie ma tali faigata?
Talanoaga:
– Fa'aaliga Faigofie: E itiiti ni auala fa'a-neula e aofia ai. O se fa'ata'ita'iga masani o le fa'aaliga o le patellar. E masani ona aofia ai le fa'agasologa i le ua'i tuasivi nai lo le fai'ai, ma i'u ai i se tali vave.
– Fa'aaliga Faigata: E mana'omia ni auala faigata o neula ma e masani ona aofia ai le fa'agasologa i le fai'ai. Mo se fa'ata'ita'iga, 'alo'ese mai se mea e lele agai i le mata. O nei tali e telegese nai lo fa'aaliga faigofie aua e mana'omia ai se fa'amatalaga loloto ma le felagolagoma'i i le va o vaega eseese o le fai'ai.
E vave lava ona gaoioi tali vave mai mea faigofie ma e lē manaʻomia ai se mafaufauga loloto, ae o tali vave mai mea faigata e manaʻomia ai le tele o le faagasologa.
Fesili 4: Fa'aaogāina o Reflexes i le Olaga i Aso Ta'itasi
Fesili: Tu'u mai se isi fa'ata'ita'iga o se fa'aaliga (reflex) i le olaga i aso faisoo ma fa'amatala lona fa'atinoga.
Talanoaga:
O se tasi o faʻataʻitaʻiga o se gaioiga masani o le lamuina o meaʻai, lea tatou te faia e aunoa ma le iloa pe a paʻi atu meaʻai i le taualuga o o tatou gutu poʻo le laulaufaiva. O le auala lenei e galue ai lenei gaioiga:
– Mea e tali ai le pa'i: O mea e tali ai le pa'i i le gutu e iloa ai le i ai o mea'ai.
– Neuron Afferent (Sensory): E feavea'i fa'aoso lagona i le ua'i tuasivi ma le fai'ai.
– Nofoaga Autu mo le Tuufaatasiga: E faagasolo e le fai'ai faamatalaga ma faagaoioia ai le gaioiga e lamu ai.
– Neuron Efferent (Motor): Auina atu faailoilo i maso o le auvae ma le gutu.
– Effector: E mimilo maso o le auvae, ma amata ai le faagasologa o le lamuina.
O lenei gaioiga e lamu ai e fesoasoani ia i tatou i le faagasologa o le fa'agase o mea'ai e ala i le fa'aleagaina o mea'ai i ni fasi vaega laiti, ma fa'afaigofie ai ona fa'afefiloi ma enzymes fa'agase.
I'uga
O le reflex arc o se vaega taua o le faiga o neula e mafai ai ona tatou tali vave atu i mea fa'aosofia mai fafo. O le malamalama i vaega autu o le reflex arc ma le auala latou te galulue ai e mafai ona fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le auala e galue ai le tino ma le auala e mafai ai ona tatou tali vave atu i tulaga matautia po'o mana'oga i aso uma.
I suʻesuʻega faafomaʻi ma neula, o le suʻeina o tali vave o se laʻasaga taua i le iloiloina o le soifua maloloina o le tino o neula. O nei faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli ma talanoaga e maua ai se malamalamaga faʻavae i le auala e galue ai tali vave ma le mafuaʻaga e taua ai i a tatou fegalegaleaiga i aso taʻitasi ma le lalolagi o siomia ai i tatou.