Ulutala: Faʻataʻitaʻiga o Fesili e Talanoaina i le Aʻafiaga o Faʻalavelave Faʻafuaseʻi i le Olaga
O faʻalavelave faʻalenatura ma mea e mafua mai i tagata e iai sona aafiaga tele i le olaga. O faʻalavelave faʻalenatura e pei o mafuiʻe, tsunami, lologa, ma le mu o mauga mu e masani ona mafua ai ni faʻalavelave tetele, i le tino ma le soifua lautele. Ina ia malamalama ma faʻaitiitia nei aʻafiaga, e manaʻomia ona tatou suʻesuʻeina vaega eseese e aʻafia ai faʻalavelave faʻafuaseʻi. O lenei tusiga o le a faʻamatalaina auiliili ai ni suʻesuʻega ma tuʻuina atu ni faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli e mafai ona fesoasoani ia i tatou e faʻaitiitia ai le aʻafiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi.
1. Faatomuaga i Faalavelave Tutupu ma o Latou Aafiaga
O se faʻalavelave faʻafuaseʻi o se mea e tupu e mafua mai i mea faʻalenatura poʻo gaoioiga a tagata e mafua ai le leiloa o mea faaletino ma meafaitino. E mafai ona tele aafiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi, e aofia ai le leiloa o mea tau tamaoaiga, faʻaleagaina o mea tau atinaʻe, ma aafiaga faʻalemafaufau ma agafesootai i nuʻu. E le gata i lea, e mafai e faʻalavelave faʻafuaseʻi ona mafua ai le tele o femalagaaiga, faʻalavelave tau soifua maloloina, ma faʻafitauli tau siʻosiʻomaga mo se taimi umi.
2. Aafiaga Faaletino ma Faaletino
Muamua, e masani ona faaleagaina e faalavelave faalenatura ia atinae tetele e pei o auala, alalaupapa, ma fale. O nei faaleagaina o atinae tetele e faalavelaveina ai le faatupeina o fesoasoani, ma faateteleina ai le tulaga o tagata ua aafia.
Suʻesuʻega o le Mataupu: Mafuiʻe i Nepal (2015)
Na taia Nepal i se mafuiʻe e 7.8 le malosi ia Aperila 2015, ma mafua ai ona faaleagaina tele atinae tetele, e aofia ai fale nofoia ma nofoaga faaleaganuu. E toetoe lava 9,000 tagata na maliliu ma e silia ma le 22,000 na manuʻa. Na faaleagaina pe faaleagaina foi e le faalavelave le silia ma le afa miliona fale.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Fesili: O a mafuaʻaga autū o le vaivai o atinaʻe i mafuiʻe ma e faʻapefea ona faʻaitiitia?
– Talanoaga: O le vaivai o atina'e e masani ona mafua mai i le le lelei o le mamanu e tete'e atu ai i mafui'e, le fa'aaogaina o mea e le lelei le tulaga, ma le leai o ni tulafono fa'atonutonu mo le fausiaina. Ina ia fa'aitiitia le vaivai, e mana'omia le fa'atinoina o tulaga fa'atonuina o fale e tete'e atu ai i mafui'e, le fa'aaogaina o mea e lelei, ma a'oa'oga mo tagata faigaluega fau fale.
3. Aafiaga Lautele
E iai fo'i aafiaga loloto fa'aagafesootai o fa'alavelave fa'afuase'i. O le maliliu o tagata o le aiga, meatotino, ma fale e mafai ona mafua ai ni mafatiaga tumau ma a'afia ai le soifua manuia o le mafaufau o tagata.
Su'esu'ega o le Mataupu: Tsunami i Aceh (2004)
O le galulolo na taia ai Aceh i le aso 26 o Tesema, 2004, na maliliu ai le silia ma le 230,000 tagata ma tuua ai le faitau selau afe o tagata ua leai ni fale. E le gata i le mafatiaga loloto faalemafaufau, ae na faaleagaina foi e le faalavelave le tulaga lautele ma le tamaoaiga o le itulagi.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Fesili: E faʻapefea ona taulima le aafiaga faʻalemafaufau pe a uma le faʻalavelave faʻafuaseʻi i luga o le nuʻu ua aʻafia?
– Talanoaga: O le taulimaina o aafiaga fa'alemafaufau o fa'alavelave fa'afuase'i pe a uma se fa'alavelave fa'afuase'i e tatau ona aofia ai foma'i mafaufau ma faufautua e tu'uina atu le lagolago fa'alemafaufau. O auala fa'ale-nu'u, e pei o vaega lagolago ma polokalame toe fa'aleleia o le nu'u, e mafai fo'i ona fesoasoani e toe fa'afo'isia le soifua maloloina o le mafaufau o ē ua a'afia.
4. Aafiaga Tau Tamaoaiga
E mafai ona oo atu le tele o tupe leiloa mai faalavelave faalenatura i piliona tala, aafia ai le gaosiga, ma faalavelaveina ai le atinaeina o se itulagi.
Suʻesuʻega o Mataupu: Lologa i Taialani (2011)
O lologa i Taialani i le 2011 na mafua ai le leiloa o le tamaoaiga e tusa ma le US$46 piliona. E tele pisinisi na lofia i le vai, ma na taofia ai gaoioiga tau tamaoaiga. O vaega tau pisinisi maulalo na sili ona aafia.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Fesili: O a laasaga e mafai ona faia e faʻaitiitia ai le leiloa o le tamaoaiga mai lologa i le lumanaʻi?
– Talanoaga: Ina ia faʻaitiitia le gau o le tamaoaiga, e taua tele le fausiaina o ni faiga lelei e pulea ai lologa, e pei o pa ma alāvai. E manaʻomia foʻi le toe siitia o nofoaga tau alamanuia mai nofoaga e faigofie ona lologa ma le faʻatinoina o inisiua mo faʻalavelave faʻafuaseʻi. E le gata i lea, e tatau ona faʻamuamua le toe faʻaleleia ma le tausia o atinaʻe o alavai.
5. Aafiaga i le Siosiomaga
E mafai e fa'alavelave fa'afuase'i ona i'u ai i le fa'alavelaveina o le si'osi'omaga ma le fa'aleagaina mulimuli o le si'osi'omaga.
Su'esu'ega o le Tulaga: Pa o le Mauga o Merapi (2010)
O le pa o le Mauga o Merapi i le 2010 na mafua ai ni faaleagaina tetele i le siosiomaga o loo siomia ai, e aofia ai vaomatua ma punaoa o le vai. O le faaputuputuina o le lefulefu o le mauga mu na mafua ai ona faaleagaina le eleele ma aafia ai le tele o meaola eseese.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Fesili: E faʻapefea ona toe faʻafoʻisia se siʻosiʻomaga ua aʻafia i se faʻalavelave faʻafuaseʻi?
– Talanoaga: E mafai ona ausia le toe faʻaleleia o le siʻosiʻomaga pe a uma se faʻalavelave faʻafuaseʻi e ala i le toe totoina o vaomatua, faʻamamaina o vaega o mea mai mauga mu, ma le toe faʻaleleia o fanua. O le auai o tagata lautele i polokalame faʻasao o le siʻosiʻomaga e faʻalauiloa ai le faʻaauauina o le toe faʻaleleia o le siʻosiʻomaga.
6. Taumafaiga mo le Fa'aitiitia ma le Sauniuniga
O le fa'aitiitia ma le sauniuni o ni vaega taua ia o le fa'aitiitia o tulaga lamatia o fa'alavelave fa'afuase'i. O le aofia ai o pa'aga eseese i le fuafuaina ma le fa'atinoina o fuafuaga fa'aitiitia o fa'alavelave o se la'asaga taua tele lea i le fa'aitiitia o a'afiaga o fa'alavelave fa'afuase'i i le lumana'i.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Fesili: Ta’u mai ni auala lelei e fa’aitiitia ai fa’alavelave fa’alenatura.
– Talanoaga: O fuafuaga lelei mo le faʻaitiitia o faʻalavelave e aofia ai le faʻatulagaina o faiga faʻavae e faʻavae i luga o tulaga lamatia, atinaʻeina o atinaʻe e teteʻe atu i faʻalavelave faʻafuaseʻi, aʻoaʻoina o tagata lautele e uiga i le sauniuni mo faʻalavelave faʻafuaseʻi, ma le tuʻuina atu o faiga lapataʻi vave. O le galulue faʻatasi faʻavaomalo ma faʻaitulagi mo le fefaʻasoaaʻiga o faʻamatalaga ma tekinolosi e mafai foʻi ona faʻaleleia atili ai le gafatia o se atunuʻu e faʻaitiitia ai faʻalavelave.
7. Faaiuga
E lavelave le aafiaga o mala faalenatura i le olaga ma e aofia ai vaega eseese o le soifuaga o le nuu. O le malamalama i nei aafiaga ma le faaitiitia o ia aafiaga e manaomia ai se auala e tele vaega eseese ma le galulue faatasi o vaega eseese. E ala i aoaoga ma le sauniuniga, e mafai e nuu ona faaleleia atili lo latou sauniuniga mo mala faalenatura ma faaitiitia ai lo latou aafiaga. I lenei auala, e mafai ai ona tatou fausia faatasi le malosi e tetee atu ai i mala faalenatura i le lumanai.