7 faʻataʻitaʻiga o fesili e uiga i gaioiga faʻaparabolic
1. Ua fana se pulufana i le saoasaoa o le 20 ms –1 . Afai o le tulimanu o le si'itia e 60 o ma le fa'avavevaveina ona o le kalave = 10 ms –2 , ona o'o lea o le pulufana i lona tulaga aupito maualuga pe a uma…
A. 1 sekone
B. 2 sekone
C. √3 sekone
D. 2√3 sekone
E. 3√2 sekone
Talanoaga
Ua iloa e faapea:
Saosaoa muamua o le pulufana (v o ) = 20 ms –1
Tulimanu o le maualuga (θ) = 60 o C
Fa'avavevave ona o le kalave (g) = 10 m s –2
Fesili: O le taimi e oʻo atu ai le pulu i lona tulaga aupito maualuga
Tali:
Saosaoa muamua o le pulufana i le itu faalava (x-axis):
v povi = v o cos 60 o = (20)(0,5) = 10 m/s
Saosaoa muamua o le pulufana i le itu fa'atulagaina (y-axis):
v oy = v o agasala 60 o = (20)(0,5√3) = 10√3 m/s
Ina ia fuafua le taimi e oʻo atu ai se pulu i lona maualuga aupito maualuga, iloilo le gaioiga a le pulu mai le taimi e fana ai seʻia oʻo i lona maualuga aupito maualuga. I lona tulaga aupito maualuga, e taofi le pulu mo sina taimi aʻo leʻi toe suia le itu, o lea la o lona saoasaoa i lona tulaga aupito maualuga e leai (v ty = 0).
O le vaitaimi e oʻo atu ai le pulu i lona tulaga aupito maualuga e fuafuaina e faʻaaoga ai le fua faʻatatau lenei:
v ty = v oy + gt
Fa'amatalaga:
v ty = saoasaoa mulimuli o le pulufana i le itu fa'atulagaina = saoasaoa o le pulufana i le pito maualuga = 0 m/s
v oy = saoasaoa muamua o le pulufana i le itu fa'atulagaina = 10√3 m/s
g = fa'avavevaveina ona o le kalave = 10 m/s 2
t = va o taimi
Vaitaimi e oʻo atu ai le pulu i lona tulaga aupito maualuga:
v ty = v oy + gt
0 = 10√3 – 10 t
10√3 = 10 t
t = 10√3 / 10
t = √3 sekone
O le tali sa'o o le C.
2. E fana se pulufana i le saoasaoa o le V o ma le tulimanu o le si'itia o le α. I le tulaga aupito maualuga, ona...
A. e leai se malosi fa'atino
B. malosiaga kinetic aupito maualuga
C. malosiaga maualuga e mafai ona gafatia
D. o le malosiaga atoa e sili ona maualuga
E. saoasaoa maualuga
Talanoaga
Afai e fana se pulufana i le saoasaoa muamua v o ma le tulimanu o le si'itia α, e gaoioi le pulufana i se parabola. I le maualuga aupito maualuga, o le malosi gafatia o le kalave e maualuga lona maualuga ona o le pulufana e maualuga lona maualuga. I le tulaga aupito maualuga, e faaauau pea ona gaoioi le pulufana i se itu faalava ona o le pulufana e iai le malosi kinetic, e ui lava e la'ititi lona taua. O le malosi kinetic e maualalo lona taua ona o le tele o le malosi e liua i le malosi gafatia o le kalave.
O le tali sa'o o le C.
3. O loo kiki e le tagata puipui le polo i se auala e pei ona faaalia i le ata. O le mamao X o le…. (g = 10 ms -2 ).
A. 62,5 mita
B. 31,25 √ 2 mita
C. 31,25 mita
D. 25 √ 2 mita
E. 25 mita
Talanoaga
Ua iloa e faapea:
Saosaoa muamua (v o ) = 25 m/s
Fa'avavevave ona o le kalave (g) = 10 m/s 2
Tulimanu (θ) = 45 o
Fesiligia: Mamao X
Tali:
Saosaoa muamua o le polo i le itu faalava:
v povi = v o cos θ = (25 m/s)(cos 45 o ) = (25 m/s)(0,5 √ 2 ) = 12,5 √ 2 m/s
Saosaoa muamua o le polo i le itu fa'atulagaina:
v oy = v o agasala θ = (25 m/s)(agasala 45 o ) = (25 m/s)(0,5 √ 2) = 12,5 √ 2 m/s
O le gaioiga parabolic o se tuufaatasiga o gaioiga faalava ma gaioiga tuusao. O le mea lea, o le gaioiga parabolic e iloiloina e peiseai o loo aofia ai ni gaioiga eseese se lua. O le gaioiga faalava e iloiloina o se gaioiga laina tutusa , ma o le gaioiga tuusao e iloiloina o se gaioiga tuusao agai i luga.
Vaitaimi o le polo i le ea (t):
Muamua, fuafua le taimi e gaoioi ai le polo i luga o le parabola. O le taimi e fuafuaina e faʻaaoga ai le fua mo le gaioiga faʻatulagaina i luga.
I le foiaina o faafitauli i luga o le gaioiga faatulagaina agai i luga, o le aofaiga vector o loo faasaga i luga e tuuina atu i ai se faailoga lelei, ae o le aofaiga vector o loo faasaga i lalo e tuuina atu i ai se faailoga leaga.
Ua iloa e faapea:
Saosaoa muamua (v o ) = 12,5 √ 2 m/s (lelei auā o le itu o le saosaoa muamua e agai i luga)
Fa'avavevave ona o le kalave (g) = -10 m/s 2 (leaga ona o le itu o le fa'avavevave ona o le kalave e agai i lalo)
Maualuga (h) = 0 (a toe foʻi le polo i lona tulaga muamua, o le suiga i le maualuga o le polo e leai se mea)
Fesili: O le va o taimi (t) e fealua’i ai le polo i luga o se parabola
Tali:
Tuuina atu le v o , g, h ma fesili i le t ina ia faʻaaogaina le fua faʻatatau mo le gaioiga faʻatulagaina i luga o le h = v o t + 1/2 gt 2
h = v o t + 1/2 gt 2
0 = ( 12,5 √ 2 ) t + 1/2 (-10) t 2
0 = 12,5 √ 2 t – 5 t 2
12,5 √ 2 t = 5 t 2
12,5 √ 2 = 5 t
t = 12,5 √ 2 / 5
t = 2,5 √ 2 sekone
Mamao faalava na oʻo i ai le polo (X):
O le mamao faalava e fuafuaina e faʻaaoga ai le fua faʻatatau o le gaioiga laina tutusa.
Ua iloa e faapea:
Saosaoa (v) = 12,5 √ 2 m/s
Vaitaimi va (t) = 2,5 √ 2 sekone
Fesiligia: Mamao
Tali:
s = vt = ( 12,5 √ 2 )( 2,5 √ 2 ) = ( 12,5 )( 2,5 )(2) = 62,5 mita
O le tali sa'o o le A.
4. Ua fana le pulufana i se ala e pei ona faaalia i le ata (g = 10 ms -2 )
O le maualuga aupito maualuga e oʻo i ai le pulufana o le...
A. 5 mita 
B. 10 mita
C. 20 mita
D. 25 mita
E. 30 mita
Talanoaga
Ua iloa e faapea:
Saosaoa muamua (v o ) = 20 m/s
Fa'avavevave ona o le kalave (g) = 10 m/s 2
Tulimanu (θ) = 30 o
Fesiligia: Maualuga maualuga (h max)
Tali:
Muamua fuafua le saoasaoa muamua i le itu fa'atulagaina (v oy ):
v oy = v o agasala 30 o = (20)(agasala 30 o ) = (20)(0,5) = 10 m/s
A maeʻa ona maua le tau o le saoasaoa muamua i le itu faʻatulagaina (vo oy ) , fuafua nei le maualuga maualuga e faʻaaoga ai le metotia lava e tasi e pei o le fuafuaina o le maualuga maualuga i le gaioiga faʻatulagaina i luga . I le foia o faʻafitauli o le gaioiga faʻatulagaina i luga, o le vector quantity o loʻo faʻasaga i luga e tuʻuina atu i ai se faʻailoga lelei, o le vector quantity o loʻo faʻasaga i lalo e tuʻuina atu i ai se faʻailoga leaga.
Ua iloa e faapea:
Fa'avavevave ona o le kalave (g) = -10 m/s 2 (leaga ona o le itu o le fa'avavevave ona o le kalave e agai i lalo)
Saosaoa muamua i le itu fa'atulagaina (vo oy ) = 10 m/s (lelei auā o le itu o le saosaoa e agai i luga)
Saosaoa i le maualuga aupito maualuga (v ty ) = 0
I le maualuga aupito maualuga, e tumau le mea i le malologa mo sina taimi a'o le'i toe fo'i i lalo. O lea la, i le maualuga aupito maualuga, e leai se saoasaoa o le mea.
Mana'omia: Maualuga maualuga (h)
Tali:
Ona o aofaʻiga ua iloa o le vo oy , g ma le v ty , ae o le aofaʻiga o loʻo fesiligia o le h, o le fua faʻatatau mo le gaioiga faʻatulagaina i luga o loʻo faʻaaogaina o le:
vt 2 = v o 2 + 2 gh
Fa'amatalaga: vt = saoasaoa mulimuli, vo = saoasaoa muamua, g = fa'atelevaveina o le kalave, h = maualuga maualuga.
Maualuga maualuga:
vt 2 = v o 2 + 2 gh
0 2 = 10 2 + 2 (-10) itula
0 = 100 – 20 itula
100 = 20 itula
h = 100/20
h = 5 mita
O le maualuga maualuga e 5 mita.
O le tali sa'o o le A.
5. O loo uuina e se tagata se polo i le maualuga e 20 mita ona togi lea faalava i luma i le saoasaoa muamua e 5 m/s. Fuafua:
(a) O le taimi e taunuu ai le polo i le eleele
(b) O le mamao fa'alava aupito tele na o'o i ai le polo
(c) O le saoasaoa o le polo pe a pa'ū i le eleele

Talanoaga
(a) Taimi e taunuu ai le polo i le eleele (t)
O le tali e pei o le fuafuaina o le vaitaimi mo se mea o loʻo pa'ū saʻoloto.
(b) O le mamao fa'alava aupito tele na o'o i ai le polo (s)
Ua iloa e faapea:
vox = 5 m/s (saosaoa muamua i le itu faalava)
t = 2 sekone (vaitaimi o le polo i le ea)
Fesiligia: s
Tali:
v = s / t
s = vt = (5)(2) = 10 mita
(c) O le saoasaoa o le polo pe a pa'ū i le eleele (v)t)
vox =vtx =vx = 5m/s
vty = …. ?
O le saoasaoa mulimuli i le itu sa'o e fuafuaina e pei lava o le fuafuaina o le saoasaoa mulimuli i le gaioiga pa'ū saoloto.
Ua iloa: voy = 0, kalama = 10, itula = 20
Fesiligia: vt
Tali:

6. Ua kiki le polo i le tulimanu e 30 tikerio faasaga i le fogāeleele o le fanua i le saoasaoa muamua o le 10 m/s. Fuafua:
(a) Maualuga aupito maualuga
(b) Saosaoa o le polo i le maualuga aupito maualuga
(c) O le taimi e oʻo atu ai le polo i luga o le malae taʻalo
(d) O le mamao fa'alava aupito tele na o'o i ai le polo

Talanoaga
(a) Maualuga aupito maualuga
O le fofo e pei o le fuafuaina o le maualuga maualuga i se gaioiga fa'atulagaina agai i luga.
Ua iloa e faapea:
vo = 10m/s
voy =vo sin 30 = (10)(0,5) = 5 m/s
g = -10 m/s2
vty = 0
Fesiligia: maualuga h
(b) Saosaoa o le polo i le maualuga aupito maualuga
Saosaoa i le maualuga maualuga = saoasaoa i le itu faalava = vx.
vx =vo cos 30 = (10)(0,87) = 8,7 m/s
(c) Vaitaimi va
O le fofo e pei o le fuafuaina o le taimi va mo le gaioiga fa'atulagaina agai i luga.
Ua iloa e faapea:
voy =vo sin 30 = (10)(0,5) = 5 m/s
g = -10 m/s2
l = 0
Fesiligia: t
Tali:
(d) O le mamao fa'alava pito mamao
x = vx t = (8,7)(1) = 8,7 mita
7. E togi le polo mai le pito o se fale e 10 mita le maualuga, ma fausia ai se tulimanu e 30°.o i le faalava i le saoasaoa muamua o le 10 m/s.
(a) Maualuga aupito maualuga e fuaina mai le eleele
(b) O le taimi e taunuu ai le polo i le eleele
(c) le mamao fa'alava pito mamao e fuaina mai le pito o le fale
Talanoaga
(a) Maualuga aupito maualuga e fuaina mai le eleele
O le fofo e pei o le fuafuaina o le maualuga maualuga i se gaioiga fa'atulagaina agai i luga.
Fuafua le maualuga o le polo na fuaina mai le pito o le fale o loʻo togi mai ai le polo.Toe iloilo le gaioiga o le polo mai le taimi e togi ai seia oo i lona maualuga aupito maualuga.
Ua iloa e faapea:
vo = 10m/s
voy =vo agasala 30o = (10)(0,5) = 5 m/s
vty = 0 (i le maualuga aupito maualuga, ua malolo le mea mo sina taimi)
g = -10 m/s2
Fesiligia: h
(b) O le taimi e taunuu ai le polo i le eleele
E tutusa le fofo ma le fuafuaina o le va o le taimi mo le gaioiga fa'atulagaina i luga. Mafaufau i le gaioiga o le polo mai le taimi e togi ai se'ia o'o ina taunu'u i le eleele.
Ua iloa e faapea:
vo = 10m/s
voy =vo agasala 30o = (10)(0,5) = 5 m/s
g = -10 m/s2
h = -10 m (o le tulaga mulimuli e 10 m i lalo ifo o le tulaga muamua)
Fesiligia: t
E lē mafai ona i ai se tau le lelei o le taimi, o lea la t = 2 sekone.
(c) O le mamao fa'alava pito mamao e fuaina mai le pito o le fale
vo = 10m/s
vx =vox =vo cos 30 = (10)(0,87) = 8,7 m/s
t = 2 sekone
O le mamao fa'alava pito mamao:
s = v x t = (8,7)(2) = 17,4 mita
Fesili e uiga i le gaioiga parabolic / gaioiga projectile
1. O loo uuina e se tagata se polo i le maualuga e 5 mita ona togi lea faalava i luma i le saoasaoa muamua e 2 m/s. Fuafua:
(a) O le taimi e taunuu ai le polo i le eleele
(b) O le mamao fa'alava aupito tele na o'o i ai le polo
(c) O le saoasaoa o le pulu pe a pa'ū i le eleele
Faaaoga le g = 10 m/s2
Tali:
(a) t = 1 sekone
(b) s = 2 mita
(fa'aauaut = 10,2m/s
2. Ua kiki le polo i le tulimanu e 60 tikerio faasaga i le fogāeleele o le fanua i le saoasaoa muamua o le 5 m/s. Fuafua:
(a) Maualuga aupito maualuga
(b) Saosaoa o le polo i le maualuga aupito maualuga
(c) O le taimi e oʻo atu ai le polo i luga o le malae taʻalo
(d) O le mamao fa'alava aupito tele na o'o i ai le polo
Faaaoga le g = 10 m/s2
Tali:
(a) h = 1 m (fa'ata'amilomilo)
(b) v = vx = 2,5m/s
(c) t = 0,87 sekone
(d) x = 2,175 mita
3. E togi le polo mai le pito o se fale e 5 mita le maualuga, ma fausia ai se tulimanu e 60°.o i le faalava i le saoasaoa muamua o le 5 m/s.
(a) Maualuga aupito maualuga e fuaina mai le eleele
(b) O le taimi e taunuu ai le polo i le eleele
(c) O le mamao fa'alava pito mamao e fuaina mai le pito o le fale
Faaaoga le g = 10 m/s2
Tali:
(a) h = 5,95 mita
(b) t = 1,5 sekone
(c) x = 3,75 mita
Punaoa o fesili:
Fesili o le Su'ega Fa'aleatunuu mo le Fisiki mo A'oga Maualuga Sinia/A'oga Maualuga Matata'ina