Fa'alapotopotoga pisinisi fa'atau mea

Alamanuia o Mea e Fa'a'esea: Su'esu'eina o Punaoa, Puleaina o Lu'itau

Pendahuluan

O pisinisi eliina mai le eleele o se ituaiga pisinisi e taulaʻi i le suʻesuʻeina, aveeseina, ma le puleaina o punaoa faanatura e le toe faʻafouina, e pei o le suauʻu, kesi faanatura, minerale, ma isi mea eliina ai le eleele. O lenei gaoioiga tau tamaoaiga e iai sona aafiaga tele i le tamaoaiga ma le siosiomaga o se atunuu. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai le matafaioi, luitau, ma aafiaga o pisinisi eliina mai le eleele, faapea foi ma fuafuaga mo le puleaina o nei punaoa faanatura i se auala gafataulimaina.

O le Matafaioi a Pisinisi Fa'atau'oa i le Tamaoaiga

E taua tele le sao o pisinisi eliina le ea i le tamaoaiga, i le lotoifale ma le lalolagi atoa. I le tulaga faaleatunuu, o le vaega eliina le ea e masani ona avea ma poutū autū i le faateleina o tupe maua a le setete. Mo se faataitaiga, o tupe maua mai vaega o minerale ma le suauu e mafai ona fesoasoani tele i le paketi a le setete e ala i lafoga, totogi faaopoopo, ma tufatufaga.

E le gata i lea, e iai fo'i le sao o le vaega o le eliina o minerale i le fa'atupuina o galuega. O lenei pisinisi e mana'omia ai se 'aufaigaluega tele mo su'esu'ega, eliina o minerale, fa'agasologa, ma le tufatufaina atu. O lona iai e mafai ona fa'aosofia ai le atina'eina o atina'e tetele, e pei o auala, uafu, ma isi nofoaga, lea e fa'aleleia atili ai le faigofie ona maua ma le tamaoaiga i nofoaga maotua.

I le lalolagi atoa, o punaoa e maua mai pisinisi eliina le eliina o minerale o ni oloa taua i fefaatauaiga faavaomalo. O le suauu mata, mo se faataitaiga, o se oloa e fefaatauaiga i le lalolagi atoa ma e aafia ai tau o le malosiaga i le lalolagi atoa. I se tulaga tutusa, o metala e pei o le nickel, kopa, ma le auro e taua tele i le tele o pisinisi i le lalolagi atoa.

FAITAU FOI  O le Matafaioi a le BUMD i le Tamaoaiga

Lu'itau o lo'o Feagai ma Fa'alapotopotoga Pisinisi Fa'atau'oa

E ui o le vaega o le eliina o mea mai fafo e ofoina atu ni faʻamanuiaga tau tamaoaiga tetele, ae o loʻo feagai foʻi ma le tele o luʻitau faigata. O se tasi o luʻitau tetele o le faʻasaoina o le siosiomaga. O galuega eliina ai mea mai fafo e masani ona mafua ai le faʻaleagaina o le siosiomaga, e pei o le faʻaleagaina o vaomatua, faʻaleagaina o le vai ma le eleele, ma le leiloa o le tele o meaola eseese. O se taunuuga, o nei pisinisi e masani ona faitioina ona o le le faʻaeteete i le puleaina o latou aʻafiaga i le siosiomaga.

O mataupu tau i le va fealoai o se popolega tele foi lea. E toatele nuu i le lotoifale e nonofo latalata i galuega faatino o le eliina o eleele e lagona e le o latou mauaina le latou vaega talafeagai o faamanuiaga mai le faaaogaina o punaoa faalenatura i o latou eria. E masani ona tula’i mai feeseeseaiga i fanua, solia o aia tatau a tagata, ma isi aafiaga tau tamaoaiga ma agafesootai, ma mafua ai ona tetee nuu i le lotoifale.

O le isi luʻitau o le fesuisuiaʻi o tau o oloa i le maketi o le lalolagi. E mafai ona vave fesuisuiaʻi tau o le suauʻu, minerale, ma le kesi masani, e aʻafia i mea e pei o le manaʻoga o maketi, faiga faʻapolokiki i le lalolagi, ma faiga faʻavae tau tamaoaiga. O nei suiga e mafua ai le le mautonu o tupe maua mo kamupani eliina le ea ma atunuu o loʻo gaosia nei punaoa.

A'afiaga i le Siosiomaga ma Agafesootai

E pei ona taʻua, o gaoioiga e eliina ai mea e mafai ona i ai ni aafiaga tetele i le siosiomaga. O le faʻaumatia o vaomatua e faʻataga ai galuega eliina ai minerale e mafai ona oʻo atu ai i le faʻaumatia o vaomatua ma faʻaitiitia ai le teuina o le kaponi i le vaomatua. E le gata i lea, o otaota mai faiga o le eliina o minerale e masani ona faʻaleagaina ai vaitafe ma isi punaoa o le vai, faʻaumatia ai nofoaga i le vai ma faʻalavelaveina ai nuʻu o loʻo faʻalagolago i nei punaoa o le vai.

FAITAU FOI  Fa'alapotopotoga mo le Galulue Fa'atasi Fa'ava-o-malo mo le Tamaoaiga

O lenei faʻaleagaina o le siosiomaga e iai foʻi ona aʻafiaga i suiga o le tau. O le aveeseina ma le faʻagasoloina o punaoa faanatura e masani ona maua ai le tele o kasa faʻavevela, lea e fesoasoani i le faʻavevela o le lalolagi.

Mai se vaaiga lautele, e masani ona feagai pisinisi e faʻatau mai le eliina o minerale ma faitioga ona o le le tuʻuina atu o faʻamanuiaga talafeagai i nuʻu. E ui e mafai e nei pisinisi ona faʻatupuina galuega, ae e le o taimi uma e maua ai e nuʻu nei avanoa. E mafai ona faʻalauteleina le eseesega faʻaagafesootai ma le tamaoaiga, ma faʻatupuina ai feeseeseaiga ma feteʻenaʻiga.

Fuafuaga Tau Pulega Fa'aauau

Ina ia foia luitau ma faaitiitia aafiaga leaga, e manaomia e pisinisi eliina le suauu ona faatino ni fuafuaga tau pulega gafataulimaina. O nisi nei o auala e ono mafai ona faia:

1. Fa'atinoina o Tekonolosi e Fa'alelei i le Siosiomaga: E mafai e le fa'afouga fa'atekonolosi ona fesoasoani e fa'aitiitia ai le a'afiaga i le siosiomaga o galuega fa'a'ese'ese. E mafai e tekinolosi fou o le eliina o minerale ona fa'aitiitia ai otaota ma le fa'aleagaina o le siosiomaga, ae mafai ona fa'aleleia atili le fa'aogaina o le malosi e fa'aitiitia ai le fa'asa'olotoina o kasa e mafua ai le fa'avevela.

2. Manino ma le Tali Atu: O le faʻamautinoaina o loʻo faʻatinoina galuega faʻatau mai le ea ma le manino ma le tali atu o se mea taua tele lea i le fausiaina o le faʻatuatuaga a le lautele ma le malo. O le faʻatinoina o tulaga faʻavaomalo e pei o le Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) e mafai ona fesoasoani e faʻamautinoa le manino ma le pulega lelei i pisinisi faʻatau mai le ea.

FAITAU FOI  Fefa'ataua'iga tau tupe

3. Auai o le Nu'u i le Lotoifale: O le aofia ai o nu'u i le lotoifale i fa'ai'uga e a'afia ai o latou olaga e mafai ona fesoasoani e fa'aitiitia ai le tete'e fa'aagafesootai. E mafai ona faia lenei mea e ala i feutagaiga fa'alaua'itele, faiga fa'apa'aga fa'alenu'u, ma le tu'uina atu o fa'amanuiaga tu'usa'o i nu'u.

4. Fa'alauteleina o le Tamaoaiga: O le fa'alagolago atoatoa i punaoa fa'alenatura e mafai ona fa'ateleina ai le vaivai o le tamaoaiga o se atunu'u i suiga o tau o oloa. O le fa'alauteleina o le tamaoaiga e ala i le atina'eina o isi vaega, e pei o turisi po'o fa'ato'aga, e mafai ona fa'aitiitia ai lenei fa'alagolago.

5. Fa'amalosia o Tulafono Fa'atonutonu ma Faiga Fa'avae: E taua tele le sao o le malo i le fa'atuina o tulafono fa'atonutonu ma faiga fa'avae e fa'amalosia ai faiga fa'atino gafataulimaina o le eliina o le ea. E tatau ona fa'amalosia tulafono fa'atonutonu malolosi e fa'atatau i aafiaga tau si'osi'omaga, agafesootai, ma le tamaoaiga ina ia mautinoa o lo'o maua e le alamanuia ni fa'amanuiaga tutusa ma gafataulimaina.

I'uga

E taua tele le sao o pisinisi eliina mai mea i tamaoaiga o le lalolagi ma le lotoifale, ae e aumaia ai foi luitau ma aafiaga leaga e tatau ona pulea ma le faaeteete. I le faatinoina o faiga masani gafataulimaina, faateleina o le manino, ma le galulue faatasi ma nuu i le lotoifale, e mafai ai e nei pisinisi ona faaitiitia lo latou aafiaga i le siosiomaga ma le sosaiete, ae faaauau pea ona maua ai ni faamanuiaga taua tau tamaoaiga. O le pulega poto ma le gafataulimaina o punaoa faalenatura e taua tele i le faamautinoaina o le a mafai ona fiafia i ai tupulaga o le lumanai le tamaoaiga faalenatura o se atunuu.

Taofi faamatalaga