O le Sootaga i le va o le Archaeology ma le Geology ma le Stratigraphy
Pendahuluan
O le suʻesuʻega o mea anamua o le suʻesuʻega lea o aganuʻu faaletagata i aso ua mavae e ala i le suʻesuʻeina o meafaitino, fausaga, mea faʻasolopito, ma siosiomaga na ola ai tagata i vaitaimi eseese o le talafaasolopito. O se vaega taua o le malamalama i le talafaasolopito o aganuʻu faaletagata o le malamalama lea i tulaga na maua ai meafaitino. Ina ia ausia lenei sini, e masani ona faʻaaogaina e le suʻesuʻega o mea anamua le geology ma le stratigraphy. O lenei tusiga o le a faʻamatalaina ai le sootaga i le va o mea anamua, geology, ma le stratigraphy, ma le auala e fegalegaleai ai nei saienisi e tolu e faʻaalia ai le talafaasolopito o tagata.
Fa'amatalaga o le Su'esu'ega o Mea anamua, Geology, ma le Stratigraphy
Arkeologi
O le suʻesuʻega o mea anamua o le suʻesuʻega lea o le talafaasolopito o tagata soifua e ala i le suʻesuʻeina o meafaitino na tuʻua e aganuʻu anamua. O nei meafaitino e ono aofia ai meafaigaluega, fausaga o fale, toega o meaʻai, ponaivi, ma isi mea eseese e maua ai se malamalamaaga i le soifuaga o tagata soifua i le taimi ua tuanaʻi.
Geologi
O le Geology o le suʻesuʻega lea o le Lalolagi ma faiga e faʻatulaga ai. E aofia ai le suʻesuʻeina o papa, minerale, fausaga o le eleele, ma gaoioiga faʻale-geology e pei o mauga mu, mafuiʻe, ma le soloia. I se faʻamatalaga faʻasolopito, e fesoasoani le geology i tagata suʻesuʻe faʻasolopito e malamalama i siosiomaga na ola ai tagata anamua ma le auala na suia ai nei siosiomaga i le aluga o taimi.
Stratigraphy
O le Stratigraphy o se lala o le geology e suʻesuʻeina ai vaega o le lalolagi (strata) ma le auala na fausia ai ma fesootaʻi ai nei vaega. O le Stratigraphy o le faavae lea o le tele o metotia o le faʻatauina o mea anamua, aua e mafai ai e le au suʻesuʻe ona fuafua le matua o mea faitino ma isi toega e faʻavae i luga o le vaega o loʻo maua ai.
Fegalegaleaiga o le Suʻesuʻega o Mea anamua ma le Suʻesuʻega o le Eleele
Suʻesuʻega Faʻale-Siosiomaga ua Tuanaʻi
E fesoasoani le geology i mea anamua e ala i le tuʻuina atu o le malamalama e uiga i siosiomaga ua mavae. Mo se faʻataʻitaʻiga, i le malamalama i le auala na fausia ai nisi o fausaga geology, e mafai ai e le au suʻesuʻe mea anamua ona fausia se ata o tulaga o le siosiomaga i lena taimi. O faʻamaoniga geology e pei o vaega o le eleele, minerale, ma faʻailoga o gaioiga o mauga mu e mafai ona tuʻuina atu ai ni faʻamatalaga e uiga i le tau, laʻau, ma punaoa o le vai o loʻo maua. O lenei malamalama e taua tele i le malamalama i le auala na fetuʻunaʻi ai tagata anamua i lo latou siosiomaga ma atiina ae a latou aganuʻu ma tekinolosi.
Aso ma Fesootaiga
O metotia o le fa'amauina o le eleele, e pei o metotia fa'a-radiometric, e fa'aaogaina e iloa ai le matua o meafaitino patino. E aofia ai le fuaina o le matua o papa ma otaota, lea e mafai ona maua ai ni fa'atatauga o le matua o vaega eleele patino. O nei fa'amaumauga, pe a tu'ufa'atasia ma mea na maua i su'esu'ega o mea anamua, e fesoasoani i tagata su'esu'e e iloa ai le matua o meafaitino po'o nofoaga o mea anamua. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'amauina o le carbon-14 (C-14) i otaota aupito leva ua iloa e mafai ona fa'aaogaina e fa'amatalaina ai le matua o tulaga o mea anamua.
Fa'agasologa Fa'ale-geoloika e A'afia ai le Nofoaga
E fesoasoani fo'i le Geology i tagata su'esu'e mea anamua e fa'ailoa mai ai faiga masani atonu na a'afia ai le tulaga o nofoaga o mea anamua. O gaoioiga fa'ale-geology e pei o le soloia o le eleele, fa'aputuga o le eleele, po'o le gaioiga o le tectonic plate e mafai ona suia ai le tulaga ma le tulaga o se nofoaga o mea anamua. O le malamalama i nei faiga, e mafai ai e tagata su'esu'e mea anamua ona fuafua lelei le amataga ma le talaaga o mea na maua.
O le Matafaioi a le Stratigraphy i le Suʻesuʻega o Mea anamua
Mataupu Faavae o le Superposition
O se tasi o manatu autū o le stratigraphy o le mataupu faavae o le superposition, lea e taʻu mai ai i se faasologa o strata e leʻi faʻalavelaveina, o vaega tuai o loʻo i lalo o vaega laiti. O lenei mataupu faavae e mafai ai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona fuafua le faasologa faʻatatau o mea na tutupu poʻo mea totino. O lea la, e mafai ai ona latou faʻatuina se faasologa faʻatatau o se nofoaga o mea anamua.
Feso'ota'iga Fa'astratika
E mafai fo'i e le Stratigraphy ona fa'aalia ni fesoota'iga i le va o nofoaga eseese. I le fa'atusatusaina o le fa'asologa o vaega o le eleele i nofoaga eseese, e mafai ai e le au su'esu'e mea anamua ona fa'ailoa mai vaega e foliga mai e mai le vaitaimi lava e tasi. E maua ai ni malamalamaga taua i le tufatufaina fa'afanua o aganu'u ma tekinolosi fa'apitoa i aso ua mavae.
Metotia o le Fa'atulagaina o Aso Atoatoa
I le fa’aopoopoga i le fa’atatauina o aso, e masani ona tu’ufa’atasia le stratigraphy ma metotia fa’atatauina o aso e pei o le radiocarbon dating, thermoluminescence, ma le dendrochronology. O nei metotia e mafai ai e tagata su’esu’e mea anamua ona fuafua le matua moni o mea faitino po’o vaega o le eleele o lo’o i ai. O le tu’ufa’atasia o le fa’atatauina o aso ma aso e mafai ai ona fausia se fa’asologa o taimi e sili atu ona sa’o mo nofoaga fa’asolopito.
Talaaga o le Stratigraphic
E taua tele le fa'asologa o vaega o le eleele i mea anamua auā e maua ai fa'amatalaga e uiga i gaoioiga a tagata i aso ua mavae. I le malamalama i le fa'asologa o vaega o le eleele ma le tulaga o mea tuai i totonu, e mafai ai e tagata su'esu'e mea anamua ona tu'ufa'atasia se tala o le auala na fa'aaogaina ai se nofoaga i le aluga o taimi. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai ona latou fa'ailoa mai suiga i le fa'aaogaina o fanua, le fausiaina o fale fou, po'o le fa'aumatiaga o se nofoaga e ala i le su'esu'eina o vaega o le eleele.
Tulaga Suesuega: Göbekli Tepe Site
O se faʻataʻitaʻiga manino o le sootaga vavalalata i le va o le suʻesuʻega o mea anamua, geology, ma le stratigraphy o suʻesuʻega i Göbekli Tepe, o se nofoaga suʻesuʻe o mea anamua e faʻavae i Turkey e talitonuina o se tasi o fausaga papa aupito leva na maua, na fausia i le pe tusa o le 9600 T.L.M. O suʻesuʻega i lenei nofoaga e aofia ai le galulue faʻatasi i le va o tagata suʻesuʻe i mea anamua ma tagata suʻesuʻe i le geology ina ia malamalama auiliili i le tulaga o le siosiomaga o le nofoaga ma le faasologa o taimi.
Su'esu'ega Fa'afanua i Göbekli Tepe
Ua suʻesuʻeina e le au suʻesuʻe eleele le stratigraphy o loʻo siomia ai Göbekli Tepe e iloa ai le suiga o le siosiomaga i le tele o afe tausaga. Na latou iloiloina vaega o le eleele ma le oneone o loʻo siomia ai le nofoaga, ma suʻesuʻeina aafiaga o suiga o le tau i laʻau ma le maua o le vai. O lenei suʻesuʻega e maua ai ni malamalamaaga taua i le auala na ono aʻafia ai tagata na nonofo i Göbekli Tepe i suiga o le siosiomaga.
Fa'asologa o Taimi ma le Stratigraphic
Sa faʻaaogaina e le 'au suʻesuʻe ni metotia eseese e faʻatatau ai le taimi, e aofia ai le faʻatatauina o le radiocarbon, e iloa ai le matua ma le matua o le eleele i Göbekli Tepe. O lenei faʻatatauga, faʻatasi ai ma le auʻiliʻiliga o le stratigraphic, na fesoasoani i tagata suʻesuʻe i mea anamua e fausia ai se faʻasologa o le nofoaga. Sa mafai ona latou faʻailoa mai vaega o le fausiaina ma le faʻaaogaina o le nofoaga, faʻapea foʻi ma mea tetele na tutupu e pei o le tapunia poʻo le faʻaumatia o fale.
I'uga
O le sootaga i le va o le suʻesuʻega o mea anamua, geology, ma le stratigraphy o se fegalegaleaiga taua tele i le malamalama i aganuu a tagata i aso ua mavae. O le Geology e maua ai le talaaga o le siosiomaga ma meafaigaluega mo le fuafuaina o aso patino, ae o le stratigraphy e maua ai se faʻavae faʻasolosolo ma se auala e malamalama ai i le faasologa o mea na tutupu. O le tuʻufaʻatasia o nei saienisi e tolu e mafai ai ona faia se suʻesuʻega sili atu ona atoatoa ma saʻo o le talafaasolopito o tagata, mai taimi anamua i vaitaimi faʻasolopito lata mai. E ala i lenei tuʻufaʻatasia o le malamalama, tatou te maua ai se ata e le gata o meafaitino taʻitasi ae faʻapea foʻi ma le talaaga lautele o le soifuaga o tagata ma aganuʻu ua mavae.