Su'esu'ega o mea anamua ma talitonuga taupulepulega lauiloa

Su'esu'ega o Mea anamua ma A'oa'oga Taupulepule Lauiloa

O le suʻesuʻega o mea anamua o se taumafaiga faasaienisi e malamalama ai i le talafaasolopito o tagata e ala i ni faʻailoga faaletino: mea tuai, fausaga, toega o meaʻai, ponaivi, laufanua, ma e oʻo lava i tusitusiga anamua. O ana metotia e faʻalagolago i eliina faʻatonutonuina, faʻatulagaina o aso (e pei o le faʻatulagaina o aso o le radiocarbon), suʻesuʻega i fale suʻesuʻe, faʻafanua, ma faʻamatalaga e toe faʻataʻitaʻiina pea e ala i mea fou na maua. Peitaʻi, ona o le taimi ua tuanaʻi e masani ona foliga lilo ma le le atoatoa, e masani ona avea le suʻesuʻega o mea anamua ma eleele lafulemu mo talitonuga taupulepulega lauiloa. O tala o aganuʻu "natia", tekinolosi anamua "na faoa e malo," poʻo mea tuai "e le fetaui ma le saienisi" e faigofie ona salalau atu—aemaise lava i le vaitaimi o ala o faasalalauga lautele.

O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le mafuaʻaga e matuā talitonuina ai talitonuga taupulepulega faalilolilo i mea anamua, o ituaiga o tagi e masani ona tulaʻi mai, faʻataʻitaʻiga lauiloa, ma le auala e iloa ai le eseesega o le malamalama faasaienisi mai tala faʻataulāitu.

Aiseā e Faigofie ai ona Fa'asolitulafono i Su'esu'ega o Mea Taulima?

E tele mafuaʻaga e avea ai le suʻesuʻega o mea anamua ma mea e tosina mai ai le tele o tagata e mafaufau loloto i ai. Muamua, o faʻamaoniga o mea anamua e le atoatoa. E seasea ona tatou maua le "tala atoa"; ae, tatou te maua ni vaega e tatau ona faʻapipiʻi faʻatasi ma le faʻaeteete. O nei avanoa faʻamatalaga e masani ona faʻatumuina e le mafaufau. Lua, o mea na maua i mea anamua e masani ona lavelave ma manaʻomia ai se faʻamatalaga. A aunoa ma se faʻamatalaga, e mafai ona foliga mai o se mea tuai e "ese" pe "le mafai" pe a iai se faʻamatalaga faigofie.

Tolu, o suʻesuʻega o mea anamua e paʻi atu i le faasinomaga ma le mitamita: o le amataga o se malo, lotu, poʻo se vaega faapitoa. I lenei tulaga, o le tala o le "upu moni ua ufiufi" e matua faatosina lava ona e ofoina atu ni tali manino ma mataʻina. Fa, o ala o faasalalauga lauiloa e masani ona fiafia i tala mataʻina. O ulutala e pei o le "tekinolosi sili atu ona anamua" poʻo le "faamaoniga o tagata ese" e vave ona salalau atu nai lo lipoti o eliina o mea ua uma ona fuafuaina.

Fa'ata'ita'iga Lautele o A'oa'oga Taupulepulega Fa'asolopito o Mea anamua

E ui e tele fesuiaiga, o talitonuga taupulepulega faalilolilo i mea anamua e masani ona mulimulitaʻi i mamanu nei:

1. O loʻo i ai ni mea na maua e "luluina ai le talafaasolopito", ae o loʻo "nana" e tagata aʻoga, falemataʻaga, poʻo le malo.
2. O le saienisi autū e manatu i ai o se faiga fa'avae, e teena ai fa'amaoniga ona e le fetaui ma a'oa'oga ua fa'avaeina.
3. O se mea faitino po o se nofoaga e aveeseina mai lona anotusi ona faauigaina lea ma le saoloto.
4. Fa'alagolago i "mea e le masani ai" e aunoa ma se fa'amaoniga, e pei o ata e le manino, upusii e leai ni fa'amatalaga mai ai, po'o ni fa'amatalaga o mea na maua e aunoa ma ni lipoti fa'asaienisi.
5. Fa'amoemoega autū: fa'atumauina o le pule, ufiufiina o le amataga o tagata, natia o tekinolosi saoloto, ma isi mea fa'apena.

FAITAU  Metotia o le su'esu'eina o meafaitino o mea na maua i mea anamua

E aogā nei mamanu i le mafaufau auā e foliga mai o le tagata faitau o se vaega o se vaega e “iloa le mea lilo.”

Faʻataʻitaʻiga o Aʻoaʻoga Taupulepule Lauiloa i Suʻesuʻega o Mea anamua

1. Atlantis ma Malo Fa'alelalolagi ua Leiloa
O Atlantis o se tasi o tala sili ona lauiloa, e mafua mai i talanoaga a Plato. E tele talitonuga taupulepulega faalilolilo e talitonu o Atlantis o se malo alualu i luma moni lea na leiloa ona o se mala. O lomiga faʻaonaponei e masani ona faʻaopoopoina ai ni faʻamatalaga e faʻapea na tuʻua e Atlantis tekinolosi alualu i luma pe salalau atu i le lalolagi atoa.

O le faʻafitauli autū e lē o le avanoa e iai se aʻai poʻo se aganuʻu ua goto—e mautinoa lava e mafai ona tupu na mea i le tele o nofoaga—ae o le faʻamatalaga patino e faʻapea o Atlantis o le totonugalemu lea o se aganuʻu faʻalelalolagi e mafai ona faʻamatalaina tutusa ai piramiti, megaliths, ma le malamalama anamua i le vateatea. Ae o suʻesuʻega i mea anamua, ua faʻaalia ai e tele mea fou na tulaʻi mai tutoʻatasi i itulagi eseese, e aʻafia i siosiomaga faʻalotoifale, manaʻoga faʻaagafesootai, ma fesoʻotaʻiga fefaʻatauaʻiga ua faʻavaeina.

2. Na fausia e tagata ese ia Piramiti
O le tala i le "au faimalaga i le vateatea anamua" o loʻo fai mai ai e le mafai e tagata anamua ona fausia ni piramiti poʻo ni faʻamanatuga tetele e aunoa ma le fesoasoani a tagata mai fafo. O lenei tagi e masani ona faʻavae i luga o le manatu e faʻapea o tekinolosi anamua sa matua faʻatapulaʻaina. Peitaʻi, o suʻesuʻega o mea anamua ma inisinia faʻataʻitaʻi ua faʻaalia ai le tele o metotia talafeagai: faiga o ala faʻaseʻe, galuega faʻatulagaina, meafaigaluega faigofie ae aoga, ma le pulega tele o mea tau lokisi.

E le gata i lea, e masani ona le amanaʻia e mataupu faavae o tagata ese faʻamaoniga lautele: faʻamaumauga a tagata faigaluega, toega o nofoaga, faʻailoga o meafaigaluega, tusitusiga i luga o laupapa, ma sapalai o meafaitino. O le mea e ofo ai, o nei tagi e faʻaitiitia ai foʻi le gafatia o sosaiete anamua, e peiseaʻī o mea ofoofogia na ausia e tagata soifua na "nonoina" i tagata ese.

3. “Mea Fa'atino e Le o Sa'o i le Nofoaga” (OOPArt)
O le OOPArt o se faaupuga lauiloa mo meafaitino ua manatu o ni mea ua "matua alualu i luma" pe "ua tuai," e pei o tala e uiga i maa tuai, afi faʻaonaponei o loʻo faʻaaogaina le malala anamua, poʻo faʻafanua o loʻo faʻaalia ai se Antarctica e leai se aisa. O nisi o tagi e mafua mai i le faʻauigaga sese, pepelo, poʻo se tala faʻasolopito le talafeagai o le eleele. E iai foʻi meafaitino moni e faigata ona malamalama i ai, ae o le fenumiai muamua e le o lona uiga o le taupulepulega faalilolilo; o le mea tonu lava lea e manaʻomia ai suʻesuʻega.

FAITAU  Su'esu'ega o Mea anamua i Asia i Sautesasa'e ma mea taua na maua

I le saienisi, e lē o ni fili ia mea e lē masani ai. O i latou ia o le mea e fa'aosofia ai su'esu'ega. O le eseesega, e mana'omia e le saienisi ni fa'amaumauga: nofoaga o mea na maua, vaega o le eleele, auala e fa'amaumau ai aso, ma lomiga e mafai ona fa'amaonia. E tele OOPArts lauiloa e lē ausia nei mana'oga fa'avae.

4. O Nazca Lines o se “Tulaga o le UFO”
E masani ona ta'ua o laina Nazca i Peru o ni nofoaga e tulaueleele ai UFO ona e tetele ma e na'o le va'aia manino mai le ea. Peita'i, o su'esu'ega e fa'aalia ai e mafai e tagata ona fatuina nei mamanu tetele e fa'aaoga ai ni metotia faigofie e fuaina ai, pou, ma maea. O laina e feso'ota'i ma faiga fa'alelotu, fa'atusa, ma laufanua paia, ae le o mana'oga fa'apitoa o vaalele.

O le faʻateleina o le malamalama i le aganuʻu a Nazca—e aofia ai mea e faia i omea, faʻailoga, ma mamanu o nofoaga—e maua ai se tala e faʻapea o geoglyphs o se vaega o se talitonuga, ae le o se faʻamatalaga i asiasiga a tagata mai fafo.

5. Ulupoo ma Pepelo o le Kilisitala e Avea ma “Faamaoniga”
O nisi o meafaitino lauiloa, e pei o “ulupo’o tioata,” sa fa’alauiloaina muamua o ni mea tuai lilo anamua. O le tele o nei mea na mulimuli ane fa’amaonia na faia i le vaitaimi fa’aonaponei (e pei o le seneturi 19/20), na iloa e ala i le su’esu’eina o maosi o meafaigaluega, le tuufaatasiga o meafaitino, ma fa’ailoga o le gaosiga. O mataupu fa’apenei e fa’amamafa ai le taua o su’ega i totonu o le fale su’esu’e ma le amataga. O meafaitino e leai se amataga manino e matua’i vaivai lava i le fa’aseseina, aemaise lava pe a tu’uina atu e maketi a le au aoina ma falemata’aga ni fa’amalosi’au tau tamaoaiga.

6. O le Fuafuaga Fa'alilolilo "Na Fa'afilemuina e le Su'esu'ega o Mea Anamua"
O loʻo i ai ni faʻamatalaga e faʻapea o loʻo natia ma le loto i ai e le au suʻesuʻe mea anamua ni mea na maua e puipui ai le "tala aloaia." O le mea moni, o le talafaasolopito o le saienisi ua faʻalavelaveina e le faʻaituau, faiga faʻapolokiki, ma e oʻo lava i le faʻaleagaina—e leai se matata e leai se aoga. Peitaʻi, o faiga faʻatonutonu i mea anamua faʻaonaponei e faʻamalosia ai le manino: lomiga, konafesi, toe faia o metotia, ma iloiloga i totonu o fale suʻesuʻe. O le natia o se mea na maua tele i le lalolagi atoa o le a matua faigata lava, ona o le natura fesoʻotaʻi o le au suʻesuʻe, faʻalapotopotoga, ma faʻamaumauga o loʻo aʻafia ai.

E masani lava, o se mea e manatu i ai e "lē o iloa" o se mea e maua e le'i fa'amaoniaina, leai se fa'amatalaga malosi o le stratigraphic, pe le'i toe iloiloina e ni tupulaga talavou.

FAITAU  A'oa'oga o mea anamua mo tamaiti

O le Aafiaga Leaga o A'oa'oga Taufaasese i Su'esu'ega o Mea anamua

E lē na o se "fa'afiafiaga" i taimi uma lava ia talitonuga fa'alilolilo. E mafai ona moni o latou a'afiaga. Muamua, e mafai ona latou fa'amalosia le sailia o 'oa ma le faoa o nofoaga, ma fa'aleagaina ai tulaga o mea anamua e le toe fa'aleleia. Lua, e mafai ona latou fa'aitiitia le sao o nu'u ma fa'ailogaina le talafa'asolopito o se mea lilo, ae le o se galuega a tagata. Tolu, e mafai ona fa'aaogaina talitonuga fa'alilolilo mo mataupu fa'apolokiki: fai mai "aia tatau" i le teritori po'o le fa'asinomaga e ala i le fa'api'opi'oina o fa'amaoniga.

I le isi itu, o le fiafia o le lautele i mea lilo o aso ua mavae e mafai ona avea ma se avanoa faaleaoaoga—pe afai e faasino tonu i metotia ma faamaoniga, ae le o ni mea e faateia ai.

Auala e Iloilo ai Talosaga Fa'asolopito e 'Alo'ese ai Mailei Taupulepulega Fa'alilolilo

O nisi fesili aogā e mafai ona fesoasoani:

1. E i ai ni lipoti faasaienisi po o ni lomiga e mafai ona siakiina?
E lē na'o vitio po'o blogs, ae o punaoa fo'i e aofia ai fa'amaumauga ma auala e fa'atino ai.

2. Ua manino ea le talaaga o faʻamaumauga?
O fea na maua ai, i le fea vaega, faatasi ai ma a pepa o le eliina?

3. E iai se aso ua fa'amaonia?
O a metotia na faʻaaogaina, ma pe o ogatasi ma isi faʻamaoniga?

4. E manaʻomia ea e le tagi se "osofaʻiga" e le masani ai?
O tagi uiga ese e manaʻomia ai faʻamaoniga uiga ese, ae le naʻo le ofo ai.

5. Pe ua lē amana’ia ea e le tala ni fa’amatalaga faigofie?
E tele "mea lilo" e iai ni faʻamatalaga talafeagai faʻapitoa, faʻaagafesootai, poʻo faʻaleaganuʻu.

Fa'ato'a

O le suʻesuʻega o mea anamua o se faʻamalama lea i le eseesega o tagata ma le fatufatuga i le tele o afe tausaga. Ona o le mea moni e matuā tosina mai ai le taimi ua tuanaʻi, e masani ona "faoa" e ni talitonuga taupulepulega e ofoina atu ni tali vave ma mataʻina. O le luʻitau o le iloa lea o le mea e fiafia i ai mai tala e faʻaaogaina ai le le iloa ma le va o faʻamatalaga.

A tatou malamalama i le auala e galue ai suʻesuʻega o mea anamua—le taua o le talaaga, faʻamaoniga faʻaputu, ma le faʻasaʻoga faʻasaienisi—e le galo ia i tatou le ofoofogia o le taimi ua tuanaʻi. Nai lo lena, tatou te maua se lagona malosi o le ofo: o tagata, faʻatasi ai ma tekinolosi faigofie, na mafai ona fausia, fetuʻunaʻi, mafaufau, ma tuʻua ni faʻailoga e mafai lava ona tatou faitauina i aso nei.

Taofi faamatalaga