Su'esu'ega o Mea'ai Anamua ma le Saienisi o Mea'ai Anamua
Ua alualu i luma le agafesootai o tagata i le faitau afe o tausaga, ma o a tatou ausia i matāʻupu e pei o tekinolosi, faatufugaga, ma le saienisi e masani ona atagia mai ai ni mea fou ma ni fetuunaiga tulaga ese na tutupu i le taimi ua tuanaʻi. O se tasi o autu mataʻina ma e masani ona le amanaʻiaina i le suʻesuʻeina o le talafaasolopito o le agafesootai o tagata o meaʻai ma faiga kuka i aso anamua. E taua tele le sao o suʻesuʻega o mea anamua i le faʻaalia o le auala na gaosia ai, faʻagasoloina, ma 'aina ai e o tatou tuaa meaʻai, ma maua ai ni malamalamaaga taua i o latou olaga i aso faisoo, tamaoaiga, ma aganuʻu.
Le Taua o Suʻesuʻega Taumafa i le Suʻesuʻega o Meaʻai
O le suʻesuʻeina o meaʻai anamua o se galuega atoatoa e aofia ai le tele o matāʻupu eseese, mai le archaeobotany ma le zooarchaeology i le kemisi ma le genetics. O meaʻai e lē na o se manaʻoga faʻaletino; ae o se oloa faʻaleaganuu foʻi, e aʻafia i le siosiomaga, tomai faʻapitoa, talitonuga faʻalelotu, ma mafutaga faʻaagafesootai. O le malamalama i meaʻai anamua, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le faʻagasologa o le olaga i sosaiete ua mavae.
O suʻesuʻega i meaʻai anamua e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i mamanu o femalagaaiga, pe na faʻapefea ona faʻafeiloaʻi laʻau ma manu i itulagi eseese, ma le aʻafiaga o suiga o le tau ma tau faʻapolokiki i le saogalemu o meaʻai. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le suʻesuʻeina o meaʻai i nofoaga o mea anamua e mafai ai e saienitisi ona faʻailoa mai ni faʻailoga o faʻatoʻaga anamua ma vaʻai pe faʻapefea ona salalau atu nei faiga mai le tasi aganuʻu i le isi.
Metotia ma Tomai i Suʻesuʻega o Meaʻai Anamua
1. Su'esu'ega o Mea Totoe Fa'alenatura
O le su'esu'ega o toega o mea ola o le faiga lea o le fa'ailoaina o toega o mea ola o lo'o maua i totonu o mea kuka anamua, e pei o mea fai ipu omea. I le fa'aaogaina o metotia e pei o le gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS), e mafai ai e saienitisi ona fa'ailoa mea na kuka pe teuina i totonu o nei ipu. Mo se fa'ata'ita'iga, i nisi o nofoaga o le Neolithic, ua fa'ailoaina toega o quinoa ma isi saito, o lo'o fa'ailoa mai ai fa'amaoniga muamua o fa'ato'aga.
2. Su'esu'ega o Mea Taua i le Eleele
O le Archaeobotany o le suʻesuʻega lea o laʻau na maua i nofoaga o mea anamua. O fatu, poleni, ma isi toega o laʻau e mafai ona tuʻuina atu ai ni faʻamatalaga e uiga i mea na totoina ma 'ai e tagata anamua. E masani ona faʻaaogaina auala e faʻaʻauʻau ai e vavaeʻese ai nei microfossils mai le eleele. E ala i suʻesuʻega a le archaeobotanical, ua tatou aʻoaʻoina ai le sao taua o saito e pei o le saito, karite, ma le millet i meaʻai anamua.
3. Su'esu'ega o Meaola o Manu
O le Zooarchaeology e aofia ai le suʻesuʻeina o toega o manu i nofoaga o mea anamua. O ponaivi, nifo, ma isi toega e suʻesuʻeina ina ia malamalama ai i le sootaga i le va o tagata ma manu. E aofia ai le faʻafaileleina o manu, mamanu o le tuli manu, ma le taumafaina o aano o manu, susu, ma isi oloa mai manu. O le mauaina o toega o ponaivi o maile mai le vaitaimi o Paleolithic e lagolagoina ai le talitonuga na faʻafaileleina maile e fesoasoani i le tuli manu ma le leoleoina.
4. Su'esu'ega o Isotope Mausali
O le su'esu'ega o isotope mautu e fesoasoani e malamalama ai i mamanu o mea'ai a tagata ma manu anamua. O isotopes o le kaponi ma le naitorosene i ponaivi ma nifo e mafai ona tu'uina atu ai fa'amatalaga e uiga i ituaiga mea'ai e 'ai e se tagata i lona olaga atoa. Mo se fa'ata'ita'iga, o suiga i fua fa'atatau o isotope o le naitorosene e mafai ona fa'aalia ai se suiga mai se mea'ai e fa'avae i la'au i se mea'ai e fa'avae i le sami, po'o le fa'afeagai.
5. Suʻesuʻega o le Archaeogenetic
O le Archaeogenetics e aofia ai le suʻesuʻeina o le DNA anamua mai toega o laʻau ma manu na maua i nofoaga o suʻesuʻega anamua. E mafai ona faʻaalia ai faʻamatalaga e uiga i ituaiga o faʻatoʻaga na totoina ma ituaiga o manu na faʻafaileleina. E ala i le archaeogenetics, ua maua ai e saienitisi ni faʻailoga o ituaiga vine na faʻaaogaina e fai ai le uaina i Roma anamua ma ituaiga saito ua suia lona kenera i aso ua mavae.
Mauaina Autū mai Suʻesuʻega o Meaʻai Anamua
Aikupito Anamua
Ua lauiloa Aikupito Anamua i ana faamaumauga faasolopito mauoa, e aofia ai tusitusiga auiliili ma ata vali o loo faaalia ai vaega eseese o le olaga i aso taitasi. Mai le tusitusiga a Ebers Papyrus ma le tusitusiga a Maksmar, ua tatou iloa ai le taua o meaʻai e pei o saito, karite, ma fualaau faisua ma fualaau aina eseese. O falaoa ma pia o meaʻai autū ia e lua i Aikupito Anamua, ma na atiina ae e tagata o le atunuu ituaiga eseese o falaoa e faaaoga ai metotia faigata o le faʻafefeteina.
Saina Anamua
I Saina, o faʻamaoniga o mea anamua e faʻaalia ai o le araisa ma le millet o laʻau autū ia na totoina ma 'aina. O mea na maua i nofoaga o Hemudu ma Pengtoushan ua faʻaalia ai faʻamaoniga o le faʻatoʻaga araisa i le amataga, o nisi e silia ma le 7000 tausaga. E le gata i lea, o toega o le ofe ma laʻau ua faʻaalia ai le faʻaaogaina o mea faigaluega umukuka ma metotia kuka ua matuaʻi atinaʻe.
Nofoaga o Pompeii
O eliina o mea i Pompeii, le aai Roma na faaleagaina e le pa o le Mauga o Vesuvius i le 79 TA, ua maua ai ni malamalamaaga mataʻina i meaʻai a Roma. O nisi o mea taua na maua o ipu o loʻo i ai iʻa faʻafefete, suāuu olive, uaina, ma mea manogi. O ata vali i puipui o fale o loʻo faʻaalia ai foʻi taumafataga eseese ma tausamiga, ma maua ai ni malamalamaaga i meaʻai e fiafia i ai tagata Roma.
Mesoamerica
I Mesoamerica, o fatu koko na maua i nofoaga o Olmec ma Mayan ua faʻaalia ai o le sukalati o se vaega taua o la latou aganuʻu mo le faitau afe o tausaga. O le suʻesuʻega o mea na totoe ua faʻaalia ai o le koko na muamua faʻaaogaina i le tulaga vai, e masani ona palu faʻatasi ma mea manogi e pei o le chili ma le vanilla. O le sana foʻi o se faʻatoʻaga taua tele, ma o le tele o sauniga faʻalelotu ma le olaga i aso faisoo na taulaʻi i lona faʻaaogaina ma le gaosiga.
Mea'ai o se Fa'ailoga Lautele ma Aganu'u
E masani ona sili atu meaʻai nai lo na o le taumafaina; e mafai ona avea ma faailoga o le tulaga faʻaagafesootai, faasinomaga faaleaganuu, ma le faaleagaga. I le tele o malo anamua, o tausamiga ma sauniga taumafa na atagia ai tulaga faʻaagafesootai ma faʻapolokiki. I Aikupito anamua, mo se faʻataʻitaʻiga, o le ituaiga meaʻai ma meainu na tautua i se tuugamau na atagia ai le tulaga faʻaagafesootai o le ua maliu. I Saina, o tausamiga ma tausamiga i le maota na faʻaalia ai se faʻatulagaga faigata faʻaagafesootai ma faʻapolokiki.
O le iai o mataupu faavae o le taofia o le 'ai i le tele o aganu'u anamua o lo'o atagia mai ai talitonuga fa'alelotu ma ni va'aiga fa'alelalolagi patino. Mo se fa'ata'ita'iga, o le lotu Hindu anamua sa i ai se fa'asa e fa'asaga i le 'ai o povi, lea o lo'o tumau pea i le aso, ae o le tele o aganu'u anamua i Sasa'e Tutotonu sa fa'asa ai nisi o mea'ai e fa'atatau i tulafono tau amio ma fa'alelotu.
Faaiuga: Suʻesuʻega o Meaʻai anamua ma le Lumanai o Suʻesuʻega o Meaʻai Anamua
O le suʻesuʻega o meaʻai o se matāʻupu e tamaoaiga ma folafolaina, e ofoina atu ai ni manatu taua i le auala na alualu ai i luma ma atiina ae ai tagata i le itu tau le tino ma le aganuʻu. Faatasi ai ma mea fou taitasi e maua, tatou te latalata atili ai i le malamalama i olaga, mea fou faatekinolosi, ma fegalegaleaiga faaagafesootai a o tatou tuaa.
O le suʻesuʻeina o meaʻai anamua e lē gata ina fesoasoani ia i tatou e vaʻai manino ai i le taimi ua tuanaʻi, ae ofoina atu ai foʻi ni lesona taua mo le lumanaʻi, aemaise lava i tulaga o le saogalemu o meaʻai ma le faʻasaoina. O metotia faʻatoʻaga anamua ma faiga masani o kuka e mafai ona musuia ai metotia faʻaonaponei mo le faʻafetaiaʻia o luʻitau o le lalolagi i aso nei.
E ala i le galulue faʻatasi i le va o suʻesuʻega o mea anamua ma isi saienisi, e mafai ai ona tatou faʻaauau pea ona suʻesuʻeina le tofi o meaʻai o aganuʻu ua mavae, ma aumaia faʻatasi ai le malamalama e faʻamauoa ai lo tatou malamalama i le eseesega ma le fou o meaʻai i le lalolagi atoa.