Su'esu'ega o Mea anamua i le Tala'aga o Faiga Fa'apolokiki Fa'alelalolagi
O le suʻesuʻega o mea anamua, o se matāʻupu e suʻesuʻeina ai mea ua tuanaʻi e ala i mea na totoe na tuʻua e tagata, e leʻi tu na o ia. I se tulaga faʻalelalolagi, o le suʻesuʻega o mea anamua e fesoʻotaʻi ma faiga faʻapolokiki, faiga faʻavae, ma le pule. O suʻesuʻega o mea anamua, lea e foliga mai e le faaituau ma e le faʻaituau i le taimi muamua, e mafai moni ona faʻaaogaina o se meafaigaluega faʻapolokiki, pe faʻamalosia ai le faasinomaga o le atunuʻu, faʻamaonia ai tagi faʻaitumalo, pe toe faʻatulagaina foʻi tala faʻasolopito tetele.
Su'esu'ega o Mea Tau i le Eleele ma le Faasinomaga Faaleatunuu
O se tasi o auala sili ona manino e fesootaʻi ai le suʻesuʻega o mea anamua ma faiga faʻapolokiki i le lalolagi atoa, o le fausiaina lea o le faasinomaga faaleatunuu. E tele atunuu e faʻaaogaina mea na maua mai mea anamua e faʻatulaga ai ni tala e uiga i le maoae ma le tulaga ese o lo latou atunuu. Mo se faʻataʻitaʻiga, ua leva ona faʻaaogaina e Aikupito mea na maua mai le vaitaimi o Farao e faʻamalosia ai lona faasinomaga faaleatunuu ma tosina mai ai tagata tafafao maimoa. O Piramiti o Kiza, le Sphinx, ma isi mea na totoe o le malo e le gata o ni faʻailoga faasolopito ae o ni faʻailoga faʻaleaganuu foʻi e fesoasoani i le faasinomaga faaleatunuu o Aikupito.
E fa'apena fo'i i Eleni, o toega tuai masani e pei o le Parthenon e le gata ina taua i le tala faasolopito ae avea fo'i ma fa'ailoga o le mana ma le mamalu o le atunu'u Eleni. I le fa'amamafaina o le feso'ota'iga tuusa'o i le va o aganu'u fa'aonaponei ma aganu'u anamua, e mafai ai e Eleni ona fai mai o latou fa'asinomaga e fa'avae i luga o se tofi fa'aleaganu'u malosi ma le le mafaatusalia.
Peita’i, o le fa’aaogaina o su’esu’ega o mea anamua e fa’amalosia ai le fa’asinomaga o le atunu’u e lē o taimi uma e aunoa ma ni finauga. O nisi taimi, e mafai e fa’amatalaga o mea anamua ona fa’atupuina ai feeseesea’iga fa’ale-aganu’u po’o fa’alelotu. O feeseesea’iga i fa’amatalaga o tala fa’asolopito i atunu’u e eseese tagata e masani ona afīfī i ni vaega o mea anamua, ma aumaia ai ni feeseesea’iga fa’apolokiki e mafai ona mafua ai ni feeseesea’iga i totonu o le atunu’u ma atunu’u tuaoi.
Su'esu'ega o Mea anamua ma Aia Tatau o le Teritori
E masani fo'i ona fa'aaogaina su'esu'ega o mea anamua i tagi fa'ale-teritori. A fefinaua'i atunu'u i tuaoi fa'afanua po'o le umiaina o se eria patino, e mafai ona fa'aaogaina fa'amaoniga o mea anamua e fa'amalosia ai a latou finauga. E mafai e se nofoaga o mea anamua ona avea o se fa'amaoniga "pepa" e fa'amautu ai se tagi fa'aletulafono po'o se tala fa'asolopito i se teritori.
Mo se faʻataʻitaʻiga, i le feeseeseaiga i le va o Isaraelu ma Palesitina, o faʻamaoniga o mea anamua mai nofoaga eseese i Ierusalema e masani ona faʻaaogaina e itu uma e lua e lagolago ai a latou tagi i le aai paia. E mafai ona faʻamatalaina mea na maua i meafaitino i ni auala eseese, ma e faʻaaogaina e itu taʻitasi ni tala eseese e faʻamalosia ai a latou tagi faʻapolokiki ma faʻaletulafono.
I se tulaga lautele, i le Sami Saina i Saute, o atunuu e pei o Saina, Viatename, Filipaina, ma Malasia e faʻaaogaina mea na maua i lalo o le sami e lagolago ai a latou aia tatau i teritori i luga o motu ma sone tau tamaoaiga faapitoa. O le mauaina o omea anamua, vaa malepelepe, ma isi meafaitino e mafai ona vaaia o ni faamaoniga o le i ai i talafaasolopito na faaaogaina e lagolago ai aia tatau i teritori i nei ogasami taua.
Su'esu'ega o Mea Tau i le Eleele o se Malosiaga Malū
I le tulaga o faiga faapolokiki faalelalolagi, e mafai foi e le suʻesuʻega o mea anamua ona avea o se meafaigaluega o le malosiaga vaivai. E faʻaaogaina e atunuu nofoaga faaleaganuu ma mea na maua mai mea anamua e faatosina mai ai tagata tafafao maimoa, talimalo i faaaliga faavaomalo, poʻo le talimalo i fonotaga faaleaoaoga, o mea uma ia e faaleleia atili ai lo latou igoa ma le faatosinaga i le lalolagi.
Mo se faʻataʻitaʻiga, ua tele tupe faʻaalu a Saina i le eliina ma le puipuiga o nofoaga anamua, e pei o le Terracotta Warriors i Xi'an. O le faʻalauiloaina o lenei tofi faʻaleaganuʻu, e le gata ina tosina mai ai e Saina le fiafia o le lalolagi i lona talafaasolopito ma le aganuʻu, ae faʻamalosia ai foʻi lona tulaga faʻapolokiki ma le tamaoaiga o se malo faʻaonaponei ae faʻaaloalo i tū ma agaifanua.
E mafai fo'i ona fa'aaogā le su'esu'ega o mea anamua i faiga fa'ava-o-malo fa'aleaganuu. E mafai e atunu'u ona nonō atu a latou mea taua mo fa'aaliga i isi atunu'u o se fa'ailoga o le faigauo ma le galulue fa'atasi. E le gata ina fa'alauiloa ai le aganu'u ae fa'atupuina ai fo'i ni sootaga fa'apolokiki loloto i le va o atunu'u. Mo se fa'ata'ita'iga, e masani ona nonō atu e Aikupito ana mea taua mo fa'aaliga i falemata'aga tetele i le lalolagi atoa, lea e le gata ina fa'amalosia ai le tulaga o Aikupito o le nofoaga na fanau mai ai aganu'u ae fa'atutuina ai fo'i le ala mo le galulue fa'atasi fa'aleaganuu ma fa'apolokiki.
Kolone ma le Postcolonialism i le Archaeology
E lē sao mai le suʻesuʻega o mea anamua mai le talatuu o le pulega faakolone. I le vaitaimi o pulega faakolone, e tele meafaitino taua na aveina mai kolone i falemataʻaga i Europa ma Amerika i Matu. O lenei mea e tulaʻi mai ai ni mataupu faigata tau amio e uiga i le umiaina ma le toe faafoiina atu o nei meafaitino. O atunuu sa avea muamua ma kolone ua latou talosagaina nei le toe faafoiina mai o meafaitino latou te manatu o se vaega o latou tofi faaleaganuu na gaoia e tagata faakolone.
O le mataupu o le toe faafoiina mai o meafaitino tuai e tumu i ni aafiaga faapolokiki. A manaʻomia e se atunuu le toe faafoi mai o ana meafaitino tuai, e mafai ona vaaia o se tetee i le tofi faakolone ma se faamaoniga o lona pule silisili ese faaleaganuu. Ae o atunuu o loo faakolone, i le isi itu, e masani ona finau faapea ua latou faasaoina ma faasaoina nei meafaitino tuai mai le faaleagaina, ma e masani ona fai mai e sili atu le saogalemu ma le faasaoina lelei i falemataaga i Sisifo.
O se tasi o faʻataʻitaʻiga sili ona lauiloa o lenei mataupu o le mataupu lea i le Elgin Marbles, na ave mai le Parthenon i Eleni ma o loʻo teuina nei i le British Museum. Ua leva ona manaʻo Eleni e toe faʻafoʻi mai nei maʻa, ae o loʻo finau pea Peretania o nei mea na maua faʻaletulafono ma o loʻo tausia lelei i Peretania.
Amioga Mama ma Faiga Faaupufai i Suʻesuʻega o Mea Tau Eleele i Ona Po Nei
I se lalolagi ua faʻalauteleina le fesoʻotaʻiga lautele ma le lalolagi atoa, o loʻo feagai foʻi suʻesuʻega o mea anamua i aso nei ma le tele o fesili tau amio. O se tasi o ia mataupu e aofia ai le faʻaaogaina o nofoaga o mea anamua i le tulaga o feteʻenaʻiga faʻaauupegaina. I itulagi e pei o Sasaʻe Tutotonu, o le tele o nofoaga faasolopito ua faʻaleagaina pe faoa e vaega faʻaauupegaina. O lenei faʻaleagaina e le gata o se gau tele o aganuʻu ae o loʻo i ai foʻi ni aafiaga taua faʻapolokiki.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻaumatiaga o nofoaga anamua i Suria ma Iraq e ISIS e le gata na mafua ai le leiloa o aganuʻu ae na faʻaaogaina foʻi e le vaega faatupu faalavelave o se meafaigaluega faʻasalalauga e faʻaalia ai lona malosi ma le sauā. O taumafaiga faʻavaomalo e puipuia nei nofoaga e masani ona faʻalavelaveina e feteʻenaʻiga faʻapolokiki ma militeri o loʻo faʻaauau pea.
I le faaiuga, o le suʻesuʻeina o mea anamua i le tulaga o faiga faapolotiki i le lalolagi atoa o se matata e matua lavelave ma fesoʻotaʻi. Mai le fausiaina o faasinomaga faaleatunuu ma tagi faaleteritori, i le pule vaivai ma luʻitau tau amio i le lalolagi i ona po nei, e taua tele le sao o suʻesuʻega o mea anamua i le faagaoioiga o le pule ma faiga faapolotiki i lo tatou lalolagi. E tatau i tagata suʻesuʻe mea anamua ma tagata faia tulafono ona galulue faatasi e faamautinoa o le tofi faaleaganuu a le lalolagi e le gata ina faasaoina ma faaaloalogia, ae faaaogaina foi e faalauiloa ai le filemu, galulue faatasi, ma le femalamalamaai i le va o atunuu.