Nofoaga Lauiloa o Su'esu'ega Fa'asolopito i le Lalolagi: Fa'ailoaina o Mea Lilo o Aso ua Tuana'i
O le Lalolagi o se nofoaga tele e teu ai talafaasolopo o tagata, ua vaneina i maa, omea, ma tusitusiga anamua. O nofoaga o suʻesuʻega i mea anamua i le lalolagi atoa e ofoina atu ai se avanoa e iloa ai aganuu ua leva ona mou atu, ma faʻaalia ai a latou mealilo ma faʻamautinoa ai o loʻo tumau pea a latou talatuu. O nisi ia o nofoaga sili ona lauiloa i le lalolagi, e tofu lava ma se vaaiga tulaga ese i lo tatou tofi faʻasoa.
1. Machu Picchu, Peru
O lo'o to'afilemu i luga o le Mauga o Andes i le maualuga e 7,970 futu, o Machu Picchu o se toega mata'ina o le Emepaea o Inca. Na maua i le 1911 e le tusitala faasolopito Amerika o Hiram Bingham, o lenei olo o le seneturi lona 15 e ta'uta'ua i lona fausiaina matagofie i ma'a mago, vaaiga matagofie o mauga, ma fa'asitepu lilo. Na fa'alauiloa e le UNESCO Machu Picchu o se Nofoaga Tofi o le Lalolagi i le 1983. E talitonu tagata su'esu'e mea anamua na avea o se fanua tupu po'o se nofoaga fa'alelotu mo ta'ita'i Inca, o lo'o fa'aalia ai le tomai fa'apitoa o le emepaea ma le taua loloto fa'aleagaga.
2. Giza Pyramid, Aikupito
O le Piramiti o Giza, i fafo atu o Cairo, o se faʻataʻitaʻiga o le matagofie o Aikupito anamua. O lenei nofoaga e aofia ai le Piramiti Tele o Giza faʻatasi ai ma Piramiti o Khafre ma Menkaure, e toe foʻi i tua i le pe tusa o le 2580-2560 T.L.M. O le Piramiti Tele, e taʻua foʻi o le Piramiti o Khufu, na tu o le fale aupito maualuga na faia e tagata mo le silia ma le 3,800 tausaga. O loʻo faʻaauau pea ona suʻesuʻeina e le au suʻesuʻe auala na fausia ai le piramiti, lea o loʻo tumau pea ona avea ma puna o le ofo ma le masalosalo. O loʻo faʻaopoopo atu i le mealilo o le Sphinx Tele, o se faʻatagata papaʻe tele e leoleoina nei tuugamau anamua.
3. Angkor Wat, Cambodia
O se molimau i le atamai o le Malo o Khmer, o Angkor Wat i Kemupotia o le fa'amanatuga fa'alelotu aupito tele i le lalolagi. Na fausia i le amataga o le seneturi lona 12 e le Tupu o Suryavarman II, na muai galue o se malumalu Hindu na fa'apa'iaina mo Vishnu a'o le'i liua i se nofoaga Buddhist. E silia ma le 402 eka le lautele, o Angkor Wat o se galuega mata'ina o le fausaga masani a Khmer, e mitamita i ata fa'alava matagofie, tumutumu maualuluga, ma se tuufaatasiga fealofani e atagia ai le malo o le lagi. Na toe maua i le seneturi lona 19, o lenei Nofoaga Tofi o le Lalolagi a le UNESCO o lo'o fa'aauau pea ona ofo ai tagata su'esu'e mea anamua ma tagata asiasi.
4. Pompeii, Italia
O le aai anamua a Roma o Pompeii o loʻo ofoina mai ai se ata e le mafaatusalia o le olaga i aso faisoo ua faʻamutaina i le taimi. I le 79 TA, na pa ai le Mauga o Vesuvius ma le malosi tele, ma tanumia ai Pompeii ma Herculaneum e tuaoi i lalo o se ie mafiafia o lefulefu o le mauga mu. Na amata eliina i le seneturi lona 18, ma faʻaalia ai se aai ua matuaʻi lelei ona faʻasaoina. Mai fale taugata ma faletaele faitele i maketi pisi ma ata vali matagofie, o Pompeii e maua ai ni malamalamaga taua i le taulaga a Roma, le faatulagaga faʻaagafesootai, ma le olaga faʻaleaiga. O se faʻamanatuga mataʻutia o le mana faʻaleagaina o le natura ma le vaivai o le aganuʻu a tagata.
5. Stonehenge, Egelani
O Stonehenge, o se fa'amanatuga lauiloa o aso anamua o lo'o i luga o le Salisbury Plain, Egelani, o lo'o fa'aauau pea ona lilo. Na fausia i ni vaega eseese i le va o le 3000 TLM ma le 2000 TLM, o lenei mama o ma'a tetele e tutu fa'atasi ma gaioiga a le la, ma fa'ailoa mai ai lona fa'aaogaina o se fale mata'ituina o fetu. E ui i le tele o talitonuga, e amata mai i se fanuatanu i se nofoaga e fa'amalolo ai, ae o le fa'amoemoega tonu o Stonehenge e le o iloa. O mea na maua talu ai nei i mea anamua, e aofia ai ma'a tanu lata ane ma fausaga laupapa, ua fa'ailoa mai ai o se vaega o se laufanua paia lautele.
6. Petra, Ioritana
O Petra, o se mea ofoofogia mata'ina i totonu o papa lanu mūmū o le itu i saute o Ioritana, o se mea ofoofogia mata'ina i mea anamua na avea ma laumua o le Malo o Nabataean. O le manuia o se nofoaga autu o fefa'ataua'iga i le seneturi lona 4 T.L.M. se'ia o'o i le amataga o seneturi TA, e lauiloa Petra i lona fausaga o papa ma le faiga fa'apitoa o le puleaina o le vai. O le fausaga sili ona lauiloa o le a'ai, o le Al-Khazneh (Le Ofisa o Tupe), o lo'o fa'aalia ai le tomai fa'apitoa o tagata Nabataeans. Na toe maua i le 1812 e le tagata su'esu'e Suiselani o Johann Ludwig Burckhardt, ua avea nei Petra ma se Nofoaga Tofi o le Lalolagi a le UNESCO ma o se tasi o Mea Mata'ina Fou e 7 o le Lalolagi.
7. O le 'Autau Terracotta, Saina
I le 1974, na maua ai e faifaatoʻaga i le itumalo o Shaanxi i Saina se tasi o mea taua na maua i le eleele i le seneturi lona 20: o le 'Autau Terracotta. O lenei faʻapotopotoga tele o fitafita terracotta, solofanua, ma kariota e tutusa le lapopoʻa ma le tagata moni, na faia e faʻatasi ma le Emeperoa muamua o Saina, o Qin Shi Huang, i le olaga a sau. Na tanumia i le 210–209 TLM, o le 'autau o se vaega o se fale maliu tele e atagia ai le vaʻaiga a le emeperoa i se malo e faʻavavau. O ata taʻitasi e faʻamatalaina auiliili, e ofoina atu ai se vaʻaiga mataʻina i le faatufugaga a le Qin Dynasty, faiga faʻamiliteli, ma talitonuga e uiga i le olaga a sau.
8. Chichen Itza, Mekisiko
O Chichen Itza o se nofoaga tele o mea anamua e tu o se molimau i le atamai ma le tomai faufale o le aganuʻu anamua a Maya. O loʻo i luga o le Yucatán Peninsula i Mekisiko, o lenei UNESCO World Heritage Site na olaola i le va o le 600 ma le 1200 TA. O lona fausaga sili ona lauiloa, o El Castillo (Malumalu o Kukulcan), o se piramiti e faʻaalia ai le malamalama maualuga o Maya i le vateatea ma le matematika. I le taimi o equinoxes, o le mamanu faʻasitepu o le piramiti e faʻaalia ai ata e foliga mai o se gata o loʻo alu aʻe pe alu ifo i le faasitepu, e faʻatusalia ai le atua o gata e iai fulufulu, o Kukulcan.
9. O le Acropolis, Eleni
O le Acropolis o Atenai, o loʻo i luga o se mauga papa, o se faʻailoga o le aganuʻu Eleni anamua ma ana sao i faatufugaga, filosofia, ma le faatemokalasi. O loʻo pulea e le Parthenon, o se malumalu na faʻapaʻiaina ia Athena, o loʻo aofia ai foʻi i le Acropolis isi fale taua e pei o le Erechtheion, le Malumalu o Athena Nike, ma le Propylaea. O nei faʻamanatuga, na fausia i le seneturi lona 5 T.L.M. i lalo o le taʻitaʻiga a Pericles, o loʻo faʻaalia ai le tulaga lelei o le fausaga faʻa-Eleni anamua. O le nofoaga ua matua faʻaosofia ai le aganuʻu i Sisifo ma o loʻo faʻaauau pea ona musuia tagata i lona matagofie tumau.
10. Motu o le Eseta, Chile
O le Motu o Eseta, poʻo Rapa Nui, o se tasi o motu aupito mamao e nonofo ai tagata i le lalolagi, e taʻutaʻua i ona faʻatagata moai lilo. Na vaneina i le va o le 1400 ma le 1650 TA e tagata Rapa Nui, o nei faʻatagata maʻa tetele, e averesi le 13 futu le maualuga, na feaveaʻiina mai lua eli i nofoaga eseese i le motu atoa. O le faʻamoemoega o nei faʻatagata e talitonuina e fesoʻotaʻi ma le tapuaʻiga i tuaa, ma e foliga mai na avea o ni faʻatusa o tuaa na faʻaatuaina. O le auala na feaveaʻiina ai ma mafuaʻaga na iu ai ina paʻu le motu o loʻo tumau pea ona finauina i mataupu i totonu o tagata suʻesuʻe mea anamua.
iʻuga
O nei nofoaga lauiloa o mea anamua e le gata ina ofoina atu ai ni laufanua matagofie; o ni sootaga taua ia i lo tatou taimi ua tuanai, e faaalia ai le atamai, talitonuga, ma le olaga i aso taitasi o tagata anamua. E ala i le faaauauina o suʻesuʻega ma le faasaoina, e mafai ai e le au suʻesuʻe mea anamua ma tusitala o talafaasolopito ona tuufaatasia le talafaasolopito faigata o tagata, ma ia mautinoa ai o tala o nei aganuu uiga ese e le o leiloa i le taimi. A o tatou mauaina ma faauigaina nei oa, tatou te maua ai se malamalamaga loloto i o tatou tuaa ma a latou ausia mataʻina, lea e faaauau pea ona atagia i aso nei.