O a Tulafono Autu e Fa o le Kemisi?

O le kemisi o le saienisi e suʻesuʻeina meatotino, tuufaatasiga, ma suiga o meafaitino. I le avea ai o se saienisi faavae i le olaga i aso faisoo, o le kemisi e iai ni tulafono faavae e tele e avea ma faavae autu mo le malamalama i meafaitino ma ana tali atu. O lenei tusiga o le a toe iloiloina ai tulafono faavae e fa o le kemisi: o le Tulafono o le Faasaoina o le Tele, o le Tulafono o Fua Faatatau Maoti, o le Tulafono o Fua Faatatau Tele, ma le Tulafono a Gay-Lussac.

1. Tulafono o le Faasaoina o le Tele

O le Tulafono o le Faasaoina o le Mamafa, na muamua faʻalauiloa e Antoine Lavoisier i le 1789, o loʻo faʻapea mai ai o le mamafa atoa o se mea aʻo leʻi faia ma ina ua maeʻa se tali faʻakemikolo e tutusa. I se isi faaupuga, e le mafai ona faia pe faʻaumatia le mamafa i se tali faʻakemikolo. E taua tele lenei mataupu faavae i le fuafuaina o le stoichiometry o tali faʻakemikolo.

Faataitaiga:
Faapea la ua i ai sa tatou tali faigofie o le kemikolo:
\[ 2H_2 + O_2 \taumatau 2H_2O \]

Afai tatou te amata i le 4 kalama o le haitorosene (H₂) ma le 32 kalama o le okesene (O₂), o lona uiga o le mamafa atoa o mea a’o le’i faia le tali atu e 36 kalama. A mae’a le tali atu, o le a maua le 36 kalama o le vai (H₂O), o lona uiga o lo’o tumau pea le mamafa atoa.

O lenei tulafono e aʻoaʻo mai ai ia i tatou i soʻo se tali faʻakemikolo, e tatau ona tutusa le mamafa o mea e tali atu ai ma mea e maua mai ai. O le mea lea, pe a faia se fua faʻatatau faʻakemikolo, e tatau ona tatou faʻamautinoa o loʻo paleni le fua faʻatatau.

FAITAU FOI  Fa'avae 'Aseta Arrhenius

2. Tulafono o Fua Fa'atatau Tumau

O le Tulafono o Fua Fa'atatau Mautinoa, po'o le Tulafono a Proust, ua faaigoaina i lona tagata na mauaina, o Joseph Proust, o lē na fautuaina i le 1797. O lo'o ta'ua ai o se vaila'au e faia i taimi uma i elemene tutusa i se fua fa'atatau o le mamafa mautu. O lona uiga o so'o se fa'ata'ita'iga o le vai (H₂O), mo se fa'ata'ita'iga, e aofia ai pea le haitorosene ma le okesene i le fua fa'atatau o le mamafa tutusa, pe tusa ma le 1:8.

Faataitaiga:
Afai tatou te fa'aaogaina le vai mai so'o se puna, o le a tatou iloa ai o le fua fa'atatau o le haitorosene i le okesene e 1:8 i taimi uma. E fa'atatau lea i le vai mai le sami, vaituloto, po'o le vai timu.

E taua tele lenei tulafono auā e fesoasoani ia i tatou ia malamalama o vailaʻau faʻakemikolo e iai se tuufaatasiga tumau, e tusa lava po o le a lo latou amataga po o le auala na saunia ai. E avea foʻi ma faʻavae mo le fuafuaina o fua faʻakemikolo o vailaʻau eseese.

3. Tulafono o le Tele o Fua Faatatau

O le Tulafono o Fua Faatatau Tele, na maua e John Dalton i le amataga o le seneturi lona 19, o loʻo faʻapea mai afai e mafai e elemene e lua ona fausia ai le sili atu ma le tasi le faʻaputuga, o lona uiga o le mamafa o le tasi elemene faʻatasi ma le mamafa tuʻuina atu o le isi elemene o le a iai i le fua faatatau o numera atoa faigofie.

FAITAU FOI  Fa'ata'ita'iga o fesili e talanoaina ai le fausaga o le atomika

Faataitaiga:
Mafaufau i le kaponi ma le okesene, lea e mafai ona fausia ai ni vaega se lua eseese: kaponi monoksisa (CO) ma le kaponi taiokesaite (CO₂). I le kaponi monoksisaite, o le fua faatatau o le kaponi i le okesene i le mamafa e tusa ma le 3:4, ae i le kaponi taiokesaite, o le fua faatatau o le kaponi i le okesene i le mamafa e tusa ma le 3:8. O lenei fua faatatau e faailoa mai ai i le CO ma le CO₂, o le aofaiga o le okesene ua tuufaatasia ma se mamafa o le kaponi e iai i le fua faatatau o le 4:8, po o le 1:2.

O lenei tulafono e maua ai ni malamalamaaga taua i le auala e tuufaatasi ai atomu i ni vaega eseese e fausia ai ni tuufaatasiga eseese, ma lagolagoina ai le talitonuga atomu a Dalton e faapea, o mea faitino e aofia ai atomu e le mafai ona vaevaeina.

4. Tulafono a Gay-Lussac

O le tulafono a Gay-Lussac, na fautuaina e Joseph Louis Gay-Lussac i le 1808, o loʻo faʻapea mai i se tali faʻakemikolo, o le aofaʻi o kasa tali atu ma le aofaʻi o a latou oloa, pe a fuaina i le vevela ma le mamafa tutusa, e tutusa le fua faatatau o numera atoa faigofie. O lenei tulafono e masani ona manatu o se faʻaopoopoga o le tulafono o fua faʻatatau mautinoa mo tali atu o kasa.

Faataitaiga:
Afai e iai se tali i le va o le haitorosene ma le okesene e fausia ai le vai, e pei o:
\[ 2H_2 (g) + O_2 (g) \taumatau 2H_2O (g) \]

FAITAU FOI  O le Manatu o le Fausaga Atomika i Meafaitino Nano

O lea la, e lua voluma o le kesi haitorosene e fegalegalea'i ma le tasi voluma o le kesi okesene e maua ai ni voluma se lua o le kesi vai (ausa). O lenei mea e fa'aalia ai o le fua fa'atatau o voluma o kesi e fegalegalea'i o se numera atoa faigofie (2:1:2).

E matuā tāua tele lenei tulafono i le kemisi o kasa ma e fesoasoani e faʻamatala ai le auala e fegalegaleai ai kasa i tali faʻakemikolo. E fesoasoani foʻi i le fuafuaina o le molar volume o se kasa ma le manatu o le mole i le kemisi.

I'uga

O nei tulafono faavae e fa o le kemisi—o le Tulafono o le Faasaoina o le Tele, o le Tulafono o Fua Faatatau Maoti, o le Tulafono o Fua Faatatau Tele, ma le Tulafono a Gay-Lussac—o poutū autū ia i lo tatou malamalama i tali atu o vailaʻau ma le tuufaatasiga o mea. E lē gata ina latou saunia se faʻavae mo le vavaloina o le iʻuga o tali atu o vailaʻau ae fesoasoani foʻi i le saʻo o faʻatusatusaga faʻatatau i le fale suʻesuʻe o le kemisi.

O le malamalama ma le faʻaaogaina o nei tulafono, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le lalolagi o siomia ai i tatou, mai faiga tetele tau alamanuia e oʻo atu i mea masani o le natura i aso uma. O le faavae lea o le tele o sailiga ma mea fou i le kemisi, lea e faaauau pea ona tuleia tuaoi o le malamalama o tagata.