O le manatu o le mafutaga i le antropology

O le Manatu o le Fegalegaleaiga i le Anthropology

Pendahuluan

O le aiga o se manatu autū i le anthropology, e suʻesuʻeina ai le auala e faʻatulaga ai e sootaga i le toto, faaipoipoga, ma le vaetamaina le faʻatulagaga lautele. O nei sootaga e fausia ai le faavae o le tele o vaega o le soifuaga lautele, faaleaganuu, ma le tamaoaiga i sosaiete i le lalolagi atoa. E mafai ai e le aiga ona malamalama tagata taʻitoʻatasi i lo latou faasinomaga i totonu o le sosaiete, faʻatuina aia tatau ma matafaioi faʻaagafesootai, ma fausia ni fesoʻotaʻiga lagolago ma le galulue faʻatasi.

Malamalama ma le Taua o le Fegalegaleaiga

O le upu aiga e masani ona faaliliuina o le "aiga" i le gagana Initonesia. O lenei manatu e faasino i sootaga e mafai ona maua mai i gafa toto, e pei o sootaga i le va o matua ma fanau, po o sootaga e mafua mai i le faaipoipoga, e pei o le va o le tane ma le ava. E mafai foi ona aofia ai sootaga faaleagafesootai ua taliaina ma aloaia e le sosaiete, e pei o uso ma tuafafine tausi.

I le suʻesuʻega o tagata ma tagata, o le suʻesuʻeina o le aiga e taua tele mo le malamalama i fausaga faʻaagafesootai ma faʻaleaganuu o sosaiete. O le aiga e maua ai se faʻavae mo fegalegaleaiga, fefaʻasoaaʻiga o punaoa, ma le fausiaina o le faasinomaga faʻatasi. I le tele o sosaiete, o tulafono faʻamalosia o aiga e faʻamautuina ai vaega o le olaga e pei o le tofi o meatotino, tulafono faʻaipoipoga, tiutetauave faʻaagafesootai, ma le tufatufaina o le pule.

Ituaiga o Fegalegaleaiga

I suʻesuʻega faʻa-antropolo, e tele ituaiga o aiga e faʻavae i luga o le gafa, e pei o:

1. Fa'avae i le Aiga:
I se faiga fa'ale-tama, e su'eina le gafa e ala i le gafa o le tamā. O igoa fa'ai'u, meatotino, ma tulaga fa'aagafesootai e masani ona tu'ufa'asolo mai le tamā i le atali'i. O se fa'ata'ita'iga o se sosaiete e tausisi i lenei faiga o tagata Maasai o Kenya ma Tanzania.

FAITAU FOI  Fa'afitauli fa'aonaponei i le fa'asologa o etnografia numera

2. Fa'ailoga o le Matriline:
O le faafeagai o le faiga o le aiga tamā, o le faiga o le aiga tinā e fa'amatala ai le gafa e ala i le gafa o tina. O meatotino ma tulaga fa'aagafesootai e mautofi mai e ala i fafine. O fa'ata'ita'iga o sosaiete o lo'o i ai lenei faiga e aofia ai tagata Minangkabau o Sumatra i Sisifo, Initonesia, ma tagata Hopi o Amerika i Matu.

3. Itu e lua:
I se faiga e lua itu, e faitauina le gafa e ala i mātua uma e lua, o le tamā ma le tinā. O lenei faiga e taatele i le tele o sosaiete i aso nei, e aofia ai le tele o sosaiete i Sisifo.

4. Ambilineal:
I le faiga o le ambilineal, e mafai e tagata taʻitoʻatasi ona filifili e suʻe lo latou gafa e ala i le gafa o latou tamā poʻo tinā, e faʻatatau i tulaga patino poʻo faʻaiʻuga faʻaleaiga. O lenei faiga e maua ai le tele o le fetuutuunaʻi i le fuafuaina o le faasinomaga o le aiga.

Fa'aupuga i le Aiga

O le suʻesuʻega o le aiga i le anthropology e aofia ai le tele o faʻaupuga e faʻaaogaina e faʻailoa ma faʻamatalaina ai sootaga faʻaleaiga. O nisi nei o faʻaupuga autu:

– Tupuaga (descendants): O le laina o le tupuaga e fuafua ai po o ai e sau ai se tagata, pe ala i le laina tama, laina fafine, itu e lua, po o le ambilineal.
– Gafa (toto): O se vaega o tagata taʻitoʻatasi e fai mai e tupuga mai i se tuaa e tasi.
– Aiga (klan): O se vaega tele o gafa e manatu o i latou lava e tupuga mai i se tuaa e tasi, e ui e le mafai ona latou faʻamaonia i taimi uma.
– Aiga fa'aipoipo: O mafutaga e tutupu mai le faaipoipoga, e pei o le tane, ava, aiga o le toalua, aiga o le toalua.
– Aiga e tupu fa'atasi (feusua'iga toto): O mafutaga e tutupu ona o sootaga toto, e pei o mātua, fanau, ma uso ma tuagane.

FAITAU FOI  Le sootaga o le antropology ma mataupu tau aia tatau a tagata

O le Matafaioi o le Fegalegaleaiga i le Sosaiete

E tele matafaioi taua a le mafutaga i totonu o le sosaiete, e aofia ai:

1. Fausiaina o le Faasinomaga:
E fesoasoani le mafutaga fa'ale-aiga i tagata ta'ito'atasi ia malamalama i lo latou tulaga i le fausaga fa'aagafesootai, ma maua ai se lagona o le fa'asinomaga ma le mafutaga ma le lautele o le alalafaga.

2. Tulafono Fa'aipoipo:
O tulafono o le aiga e fuafua ai po o ai e mafai pe le mafai ona faaipoipo, aloese mai le faaipoipoga i le va o aiga vavalalata, ma ia mautinoa ni mafutaga mautu faaleagafesootai.

3. Tofi ma le Tufatufaina o Punaoa:
O le faiga fa'ale-aiga e fuafua ai le auala e mautofi ai meatotino ma isi punaoa. O lenei mea e fa'amautinoa ai le fa'aauauina o le tamaoaiga o aiga ma vaega fa'aagafesootai.

4. Feso'ota'iga Lagolago Lautele:
E maua e le aiga se fesoʻotaʻiga lagolago i vaega eseese o le olaga, e aofia ai fesoasoani tau tamaoaiga, lagona, ma faafomaʻi.

5. Fa'atulagaga Fa'apolokiki ma le Pule:
I le tele o sosaiete, o tulaga faaletaitai ma le pule e masani ona faavae i luga o sootaga faale-aiga. O fausaga faapolokiki masani e masani ona faalagolago i gafa.

Suiga ma Faiga Fa'ale-aiga

Faatasi ai ma suiga fa'aagafesootai ma le fa'avaomalo, ua iai fo'i suiga i le manatu o le aiga. O le fa'atupula'ia o taulaga, femalagaa'iga, ma suiga tau tamaoaiga ua i ai ni aafiaga taua i le fausaga ma le galuega a le aiga.

1. Fa'a-A'ai ma Fa'aonaponei:
O le fa'alauteleina o fale i taulaga ua suia ai le fausaga o aiga lautele i ni aiga laiti. O le siitia atu i 'a'ai e masani ona o'o atu ai i ni vāvāmamao, e ui e le o le aveesea atoa ai o sootaga fa'ale-aiga.

FAITAU FOI  O le a'afiaga o le fa'aa'ai i le fa'asinomaga fa'aleaganuu

2. Fa'avaomalo:
O le faatosinaga o le lalolagi atoa ua faateleina ai le eseese o mamanu o aiga. O faiga o faaipoipoga faaleaganuu ma faavaomalo ua faateleina, ma ua fausia ai ni fausaga faigata o aiga.

3. Suiga Tau Tamaoaiga:
O le suiga mai le tamaoaiga fa'ato'aga i le tamaoaiga fa'apisinisi na a'afia ai fo'i le faiga o aiga. O le manatu o le tofi o fanua ma meatotino atonu e le toe talafeagai i le tulaga sili ona lavelave o le tamaoaiga fa'aonaponei.

4. Tekonolosi Fesootaiga:
O le alualu i luma o tekinolosi fesoʻotaʻiga, e pei o ala o faasalalauga lautele, ua mafai ai ona faatumauina sootaga faaleaiga e ui lava i le mamao o nofoaga. O lenei tekinolosi e mafai ai e tagata ona fesootai pea ma o latou aiga lautele, tusa lava pe latou te mamao ese.

5. Suiga i Tulaga Taua ma Tulaga Masani:
O suiga i tulaga faatauaina ma tu ma agaifanua i le sosaiete i aso nei e aʻafia ai foʻi le va fealoaʻi, e aofia ai le faʻateleina o le taliaina o aiga e eseese faʻatulagaga e pei o matua nofotoatasi poʻo ulugalii o le itupa e tasi.

I'uga

O le manatu o le aiga i le suʻesuʻega faʻa-tagata e maua ai ni malamalamaga taua i le auala e faʻatulaga ai e sootaga faʻa-tagata ia fausaga faʻaagafesootai, faʻaleaganuʻu, ma le tamaoaiga o sosaiete. O le malamalama i ituaiga o aiga ma a latou galuega autu, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le lavelave o faiga faʻaagafesootai o loʻo iai nei. O le suʻesuʻeina o aiga e le gata ina fesoasoani ia i tatou e malamalama i sosaiete masani ae maua ai foʻi se faʻavae mo le suʻesuʻeina o suiga faʻaagafesootai i tulaga faʻaonaponei. A o faʻaauau pea suiga i le lalolagi atoa, o le a faʻaauau pea ona alualu i luma le manatu o le aiga, e atagia ma faʻafetaui ai manaʻoga fou ma faiga faʻaagafesootai i le soifuaga faʻaagafesootai o tagata.

Taofi faamatalaga