Su'esu'ega o Aganu'u Fa'apolokiki i le Anthropology
O le aganu'u fa'apolokiki o se manatu taua e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le auala e fa'amatalaina ai e le sosaiete le pule, fa'atonutonuina le va fealoa'i i le va o tagatanu'u ma le malo, ma fa'atulaga ai mamanu o le auai i le soifuaga lautele. I le anthropology, o le aganu'u fa'apolokiki e le o va'aia na'o ni filifiliga palota po'o ni uiga fa'asaga i le malo, ae o se vaega o se aganu'u ola: e aofia ai tulaga fa'atauaina, fa'ailoga, faiga, sauniga, gagana, manatuaga fa'atasi, ma aafiaga fa'asolopito e fa'atulaga ai le auala e "faia ai faiga fa'apolokiki" e tagata i le uiga lautele. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai le au'ili'iliga o aganu'u fa'apolokiki mai se va'aiga fa'ale-anthropology, e aofia ai fa'amatalaga, auala, elemene, metotia, ma fa'ata'ita'iga o lona fa'aogaina i le malamalama i mea tutupu fa'aagafesootai ma fa'apolokiki.
Malamalama i Aganuu Fa'apolokiki mai se Va'aiga Fa'aletagata
I se tulaga lautele, o le aganuʻu faʻapolokiki e faʻatatau i le faʻasinomaga o se sosaiete, uiga, ma mamanu amioga e faʻatatau i le faiga faʻapolokiki. Peitaʻi, o le anthropology e faʻalauteleina lenei mea e aofia ai le tele o uiga ma faiga masani o loʻo faʻaaogaina i le olaga i aso faisoo. O le mea lea, mo tagata suʻesuʻe anthropology, e le gata ina tupu faiga faʻapolokiki i le palemene, faiga palota, poʻo ofisa o le malo, ae faʻapea foʻi i fale, maketi, nofoaga o tapuaiga, sauniga faʻaleaganuʻu, faʻalapotopotoga faʻalotoifale, ma e oʻo lava i luga o ala o faasalalauga lautele—o avanoa uma ia e feutanaʻi ai le pule.
E vaʻaia e le anthropology le aganuʻu faʻapolokiki o se "ala o le soifuaga" e pulea ai le auala e talia ai pe teena ai le pule, le auala e faʻatuina ai le usiusitaʻi, le auala e foʻia ai feeseeseaiga, ma le auala e faʻatuina ai le faʻatulafonoina. O le faʻatulafonoina iinei e le naʻo le faʻaletulafono aloaia, ae o le talitonuga faʻaagafesootai e faʻapea o se pule e manatu e talafeagai, talafeagai, pe faʻatulafonoina.
Aiseā e Taua ai le Anthropology mo le Iloiloina o Aganuu Faapolokiki
O se auala fa'a-antropologi e fa'amamafa ai manatu autu e tolu: o le talaaga, uiga, ma le fa'atinoga. Muamua, o le talaaga: e le mafai ona vavae'ese amioga fa'apolokiki mai le fausaga fa'aagafesootai (vasega, itupa, lanu), talafa'asolopito (fa'akolone, fete'ena'iga, toe fuata'iga), ma le tamaoaiga (avanoa i punaoa, lagolago). Lua, uiga: o fa'ailoga e pei o fu'a, suafa masani, o le fa'aupuga a "tagata," po'o le fa'aupuga "fa'alata" e le na'o ni upu, ae o fa'ailoga fa'asinomaga ma meafaigaluega o le fa'apotopotoina. Tolu, fa'atinoga: e su'esu'eina e le antropologi le auala e fa'atino ai faiga fa'apolokiki, e aofia ai feutanaiga fa'asamasamanoa, feso'ota'iga fa'ale-aiga, ma faiga fa'a-patronologi.
O le mea lea, e mafai e le suʻesuʻega faʻa-antropologia ona faʻamatalaina pe aisea e teena ai i nisi taimi faiga faʻavae e "mafaufau" e tusa ai ma le setete i le tulaga faʻalotoifale, pe aisea e le otometi ai ona taʻitaʻia e le faatemokalasi faʻatino faiga faʻavae le auai taua. O nei eseesega e masani ona taoto i le aganuʻu faʻapolokiki: le auala e vaʻai ai tagata i le setete, ofisa, tulafono, ma le faʻamasinoga tonu.
Suesuega o Elemene o Aganuu Faaupufai e ala i le Anthropology
I suʻesuʻega faʻa-antropolo, e mafai ona vaevaeina aganuʻu faʻapolokiki i ni elemene taua se tele.
1. Taua ma Talitonuga
O tulaga faatauaina e pei o le fealofani, galulue faatasi, faatulagaga fa'a-fa'avae, tutusa, po'o le fa'alelotu e a'afia ai le auala e iloilo ai e sosaiete le taitaiga ma le faia o fa'ai'uga. Mo se fa'ata'ita'iga, o sosaiete e fa'atauaina faatulagaga fa'a-fa'avae e ono faigofie ona taliaina le taitaiga fa'atama, ae o sosaiete e masani ona faia ni felafolafoa'iga e masani ona fiafia i faiga fa'atino.
2. Fa'ailoga ma Sauniga Fa'apolokiki
O sauniga fa'apa'aga, asiasiga aloa'ia, tufatufaina atu o fesoasoani, po'o nisi o tū ma aga masani e mafai ona avea o ni fa'aaliga o le fa'atulafonoina. O fa'ailoga e pei o lavalava, fa'ailoga mamalu, ma suafa e avea o ni meafaigaluega e fa'amautu ai tulaga fa'aagafesootai ma fa'apolokiki.
3. Fa'alapotopotoga Aloaia ma Fa'alapotopotoga Lē Aloaia
E lē gata ina suʻesuʻeina e le suʻesuʻega faʻaletagata (antropology) faʻalapotopotoga a le malo (faiga faʻapulega, leoleo, faʻamasinoga), ae faʻapea foʻi faʻalapotopotoga lē aloaia e pei o tagata masani, taʻitaʻi lotu, toeaina o nuʻu, faʻalapotopotoga a tupulaga talavou, ma fesoʻotaʻiga faʻaleaiga. E masani lava, o faʻaiuga taua e faia e ala i faʻalapotopotoga lē aloaia, lea e sili atu ona faʻatuatuaina e tagatanuʻu.
4. Sootaga i le Pule ma le Lē Tutusa
E lē faaituau le aganuʻu faapolokiki. E mafai ona toe gaosia le lē tutusa, mo se faʻataʻitaʻiga e ala i tu ma aga masani e faʻatapulaʻaina ai leo o fafine, taofia ai le avanoa i vaega faʻaitiiti, pe faʻamalosia ai le pule a le au maualuluga.
5. Manatuaga Fa'atasi ma Talafa'asolopito Fa'alotoifale
O manatuaga o faiga sauā faapolokiki, feeseeseaiga i faatoaga, po o aafiaga o atinae ua tuanai e fausia ai lagona o le faatuatuaina po o le masalosalo i le malo. E mafai e "faalavelave faaagafesootai" ona faafaileleina se aganuu o le le ano i faiga faapolokiki pe, i se isi itu, faatupuina ai le faatupu faalavelave.
Auala Fa'ata'ita'i i le Anthropology Fa'apolokiki
E faʻaaogaina e le Anthropology le tele o auala e faitau ai aganuʻu faʻapolokiki:
– O le auala fa'amatala (fa'atusa) e fa'amamafa ai le uiga o fa'ailoga ma tala. O faiga fa'apolokiki e malamalama i ai o se malae mo le gaosia o uiga; o lauga, tala fatu, ma sauniga e manatu i ai o tusitusiga fa'aleaganuu e mana'omia ona fa'amatalaina.
– O le auala o le Tamaoaiga Faapolokiki e vaʻaia ai le aganuʻu faapolokiki o se fesoʻotaʻiga vavalalata ma le tufatufaina o punaoa, tupe faavae, ma manaoga o vasega. E mafai e le aganuʻu faapolokiki ona avea ma meafaigaluega e faʻamaonia ai le le tutusa poʻo se fuafuaga e ola ai.
– O le Faiga Fa'atino e fa'amamafaina ai le auala e fa'aogaina ai e tagata ta'ito'atasi ma vaega ni fuafuaga i totonu o tapula'a o tu ma aga fa'aagafesootai. I lenei auala, e le o va'aia tagata o ni tagata ua na'o ni tagata ua a'afia i aganu'u, ae o ni tagata e galulue malosi i le feutana'i i tulafono.
– O le auala Postcolonial e suʻesuʻeina ai le auala e faʻafoliga ai e tofi faʻakolone le faiga faʻapulega, faasinomaga faʻapolokiki, ma le auala e vaʻai ai le setete i tagatanuʻu, e aofia ai le faʻavasegaina o ituaiga tagata poʻo lanu.
Metotia Fa'aletagata mo le Su'esu'eina o Aganu'u Fa'apolokiki
O le metotia autū o le suʻesuʻega faʻa-antropologia o le suʻesuʻega faʻa-etnografia, o se suʻesuʻega i le fanua i se vaitaimi e maua ai se malamalamaga loloto i olaga o tagata. I le tulaga o aganuʻu faʻapolokiki, e masani ona faʻaaogaina e tagata suʻesuʻe faʻa-antropologia:
– Matauga a le au auai: auai i fonotaga a le nuʻu, tauvaga, fonotaga masani, poʻo gaoioiga faʻalefaʻalapotopotoga.
– Faatalanoaga loloto: suʻesuʻeina o le malamalama o tagata o le nuʻu i le taitaiga, faamasinoga tonu, fesoasoani lautele, poʻo feeseeseaiga.
– Suʻesuʻega o mataupu o feeseeseaiga ma feutagaiga: tilotilo i le auala e foia ai feeseeseaiga, o ai e faia se sao, ma o a tulaga faatauaina e faʻaaogaina.
– Iloiloga o lauga ma ala o faasalalauga: mata’ituina o tala i ala o faasalalauga i le lotoifale, lauga, pepa faasalalau o tauvaga, po o talanoaga i luga o le initaneti.
– Fa'afanua o feso'ota'iga lautele: su'esu'ega o le lagolago, faigauo, aiga, ma le tafe mai o lagolago fa'apolokiki.
O le malosi o le metotia fa'asaienisi tau tagata o lo'o taoto i lona gafatia e faitau ai mea e masani ona misia e su'esu'ega fa'atatau: taga, fa'amatalaga eseese, feteenai, ma faiga fa'asamasamanoa.
Faʻataʻitaʻiga o Faʻaaliga Faʻaleaganuʻu Faʻapolokiki i le Olaga i Aso Taʻitasi
O se tasi o faʻataʻitaʻiga masani o faiga faʻapolokiki faʻa-patronage, lea e fausia ai fegalegaleaiga faʻapolokiki e ala i le fesuiaʻiga o mea e fiafia i ai, avanoa i auaunaga, poʻo le puipuiga. I le tele o sosaiete, o le faʻa-patronage e le o taʻua o se "faʻapiʻopiʻo," ae o se vaega o amioga mama faʻaagafesootai: e taʻua taʻitaʻi e lelei pe afai latou te "naunau e fesoasoani" ma "e le galo o latou tagata." E fesoasoani le suʻesuʻega faʻaletagata e iloa ai le eseesega i le va o le faʻapiʻopiʻo o se soliga o le tulafono ma le faʻa-patronage o se faiga faʻaagafesootai e iai sona faʻamaoniga faʻaleaganuu, e ui lava o loʻo aʻafia ai pea le le tutusa.
O le isi faʻataʻitaʻiga o le felafolafoaʻiga o se auala e faia ai faʻaiʻuga. O le mea sili, o le felafolafoaʻiga e faʻaalia ai le tutusa ma le maliliega, ae i le faʻatinoina, e mafai ona avea ma malae mo le pule faʻalilolilo, mo se faʻataʻitaʻiga, pe a le amanaʻiaina leo o tagata talavou poʻo tamaʻitaʻi. O le suʻesuʻega faʻaletagata e suʻesuʻeina poʻo ai e tautala, o ai e faʻalologo, ma o a tu ma aga masani e foliga mai ai o lenei le tutusa e "masani."
E le gata i lea, o loʻo i ai le mea e tupu i faiga faʻapolokiki faʻasinomaga, lea e avea ai le lanu, lotu, poʻo le faʻaitulagi ma faʻavae mo le faʻapotopotoina. E suʻesuʻeina e le anthropology le auala e faʻatulagaina ai faasinomaga e ala i tala faʻasolopito, faʻailoga faʻalelotu, ma tuaoi o "i tatou" e faʻatusatusa i "latou." I le tele o tulaga, o faasinomaga e le o ni mea e tumau, ae o ni fuafuaga faʻaagafesootai e atiaʻe e tusa ai ma le tulaga o le tauvaga mo punaoa ma le pule.
Le Tāua o le Su'esu'ega o Aganu'u Fa'apolokiki mo le Sosaiete i Ona Po Nei
O le suʻesuʻega faʻaletagata o aganuʻu faʻapolokiki e tāua i le malamalama i luʻitau o le faatemokalasi faʻaonaponei, e pei o le fevaevaeaʻiga, faʻamatalaga sese, le lē talitonuina o faʻalapotopotoga, ma le faʻatupulaʻia o le matafaioi a tagata faʻatino e leʻi faʻatulafonoina. O le malamalama i aganuʻu faʻapolokiki, e mafai ai e le au faia tulafono ona mamanuina ni polokalame e sili atu ona talafeagai ma le tulaga, faʻaitiitia le teteʻe, ma faʻamalosia le auai o tagata lautele.
I le matāgaluega o aʻoaʻoga faʻale-malo, o le malamalama i aganuʻu faʻapolokiki e fesoasoani e aʻoaʻo ai e le gata o faiga palota faʻapolokiki, ae faʻapea foʻi i amioga faʻalauaʻitele, avanoa mo talanoaga, pe faʻapefea ona pulea eseesega, ma tiutetauave faʻaagafesootai. Mo tagata faʻagaioia ma faʻalapotopotoga o sosaiete faʻale-malo, o se vaʻaiga faʻale-tagata e fesoasoani e faʻatulaga ni fuafuaga lagolago e ogatusa ma tulaga faʻalotoifale e aunoa ma le faʻagaloina o le mataupu faavae o le faʻamasinoga tonu.
I'uga
O le aganu'u fa'apolokiki i le anthropology o le auala lea e fa'amatalaina ma fa'atinoina ai e se sosaiete le pule i le olaga i aso faisoo. E aofia ai tulaga fa'atauaina, fa'ailoga, fa'alapotopotoga fa'asamasamanoa, mafutaga fa'apulea, ma talafa'asolopito e fa'atulaga ai uiga ma gaioiga fa'apolokiki. E ala i le su'esu'ega o tagata ma le iloiloga o mea o lo'o i totonu o le atunu'u, e mafai e le anthropology ona fa'aalia ai vaega e le o va'aia i faiga fa'apolokiki: feso'ota'iga lagolago, fa'amaoniga fa'atusa, feutanaiga fa'asinomaga, ma faiga natia o le pule. O le malamalama i aganu'u fa'apolokiki e taua tele e le gata mo tagata a'oga ae fa'apea fo'i mo malo ma le lautele o le atunu'u e fausia ai se faiga fa'apolokiki e sili atu ona aofia ai ma tonu e fa'avae i luga o mea moni fa'aagafesootai i le lotoifale.