Metotia lolomi masani mo faatufugaga fa'ata'ita'i

Tomai Fa'a-Lomitusi Masani mo le Fa'a-Lomitusi

O le lolomiina o ata e iai sona talafaasolopito umi e fesoʻotaʻi vavalalata ma le atinaʻeina o metotia lolomi. A o leʻi iai tekinolosi numera, sa faʻalagolago tusiata i faiga faʻatino e faʻaliliu ai ata mai se matrix i se isi mea, e pei o pepa poʻo ie. O lenei faiga e le gata ina gaosia ai galuega e mafai ona toe gaosia, ae na mafua ai foʻi ona maua ni uiga vaaia tulaga ese: o le mamanu, o faʻailoga o le mamafa, o mea le atoatoa taua, ma "tulaga" vaaia o le lima o le tusiata. I le tulaga o faatufugaga matagofie, o metotia lolomi masani e le na o ni metotia o le toe gaosia, ae o se auala foʻi e faʻaalia ai a latou lava gagana matagofie. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai ni metotia lolomi masani e masani ona faʻaaogaina i le lolomiina o ata, faʻatasi ai ma faiga faʻavae ma uiga o ia mea taʻitasi.

Malamalama i Galuega Fa'ata'ita'i Fa'aleaganuu ma le Lomitusi

O le lolomi o se lala o faatufugaga matagofie e taulaʻi i le faagasologa o le lolomiina, o lona uiga o le faaliliuina atu o se ata mai se mea e faasino i ai (matrix) i se isi auala. O le upu autu i le lolomi o le matrix: e mafai ona avea ma laupapa, linoleum, uʻamea, maa, po o se lau. E taʻua o le "masani" aua o le metotia e faamamafaina ai faagasologa lima, le faaaogaina o meafaigaluega masani, ma laasaga o galuega e mulimuli i tulafono o se potu ata masani.

O le tulaga ese o le lolomi o loo taoto i lona gafatia e gaosia ai lomiga, o lona uiga, o le galuega lava e tasi e lolomiina i ni nai taimi ma se tulaga lelei e tutusa lelei. Ae ui i lea, o lomiga taitasi e iai lava le gafatia e faaalia ai ni eseesega laiti ona o le mamafa o lima, le tufatufaina o le vaitusi, po o le tulaga o le pepa. O le mea lea e tosina mai ai: o se faasologa e "tutusa ae le tutusa lelei."

Fa'avasegaga o Metotia Lolomi Masani

I se tulaga lautele, o metotia lolomi masani i le lolomiina e mafai ona vaevaeina i ni vaega tetele se fa: lolomi fa'asolosolo, lolomi intaglio, planography, ma le lolomi stencil/screen. E tofu lava ma le fa'avae fa'atino eseese mo le tu'uina o le vaitusi ma le fa'aliliuina atu i le masini lolomi.

-

1. Lomiga Faalilolilo: Vae i Laau ma Vae i Lino

a. Ata Fa'alava (Ata Fa'alava/Togi Fa'alava)
O le vali i le la'au o se tasi o metotia lolomi tuai. O le matrix o se laupapa la'au e vaneina lona foliga i se si'isi'i po'o se si'isi'i. O vaega ua vaneina (ua oloina) e avea ma vaega "e le lolomiina", a'o vaega ua si'itia e maua le vaitusi ma lolomiina i luga o le pepa.

Faiga faavae:
1. Fai se ata tusi i luga o le laupapa (e masani ona tusi fa'a'afa'afa/fa'ata).
2. Vavae le vaega leaga i se meafaigaluega vane.
3. Fa'aaoga se lola (brayer) e fa'aaoga ai le vaitusi i luga o se mea maualuga.
4. Fa'apipi'i le pepa ma fa'aoga le oomi (fa'aaoga lima i se sipuni/mea olo pe fa'aaoga se masini olo).
5. Si'i i luga le pepa ma fa'amago le i'uga o le lolomi.

Uiga vaaia: e mafai ona aliali mai le mamanu o le la'au, e foliga ma'ai laina, e malosi le eseesega, ma o le aafiaga e matua "lē lelei" lava.

b. Linocut (Otiina o le Linoleum)
E tutusa le mataupu faavae ma le galuega vali laupapa, ae o le matrix e faʻaaogaina ai le linoleum e vaivai ma itiiti le fibrous. E lauiloa le Linocut ona e faigofie ona vaneina, e fetaui lelei mo foliga faigofie, mea mafolafola, ma mamanu ata malolosi.

Uiga vaaia: o laina e sili atu ona mama ma lamolemole nai lo le mamanu o laupapa ua vaneina, o lanu e lamolemole, e talafeagai mo le faiga o pepa fa'asalalau po'o ata.

-

2. Lomitusi Intaglio: Vāega, Fa'a'ofuofu, ma le Drypoint

E le pei o le lolomiga maualuga, o le lolomiga loloto e fa'aogaina ai le vaitusi i "avanoa" (avanoa) i le fogāeleele matrix, e masani lava o se u'amea e pei o le kopa po'o le zinc. A uma ona fa'aogaina le vaitusi i le fogāeleele atoa, ona solo ese lea o le vaitusi pito i luga, ma tu'u ai le vaitusi i totonu o avanoa. O le pepa susu e oomi malosi e fa'aaoga ai se masini oomi e fa'asusu ai avanoa ma piki ai le vaitusi.

a. Fa'atagata
O le vaneina e faia e ala i le valu sa'o o se u'amea i le fa'aaogaina o se burin (o se sele fa'apitoa). O lenei metotia e mana'omia ai le pulea lelei aua o laina ta'itasi e tumau.

Uiga vaaia: laina ma'ai, fa'amatalaga lelei, foliga matagofie ma sa'o.

b. Vā'ei
O le vaneina e fa'aaogā ai vaila'au ('asetā) e "u" ai le laupapa. E ufiufi le laupapa i se vaega puipuia (eleele), ona tusi lea i se nila vaneina e fa'aalia ai le u'amea. Ona fa'asusu lea o le laupapa i se vaila'au 'asetā, lea e fa'aleagaina ai vaega ua aliali mai i ni laina.

Uiga vaaia: e mafai ona saoloto ma sili atu ona fa'aalia manino laina, e pei o ata tusi lima i se peni.

c. Drypoint
E faia le drypoint e ala i le vaneina o se ipu e aunoa ma le 'aisa. O le vaneina e maua ai ni u'amea manifinifi (ni u'amea manifinifi) e taofi ai le vaitusi ma faia ai se laina vaivai ma le velvety.

Uiga vaaia: laina "fulufulua", e tele ni eseesega eseese, ae e fa'atapula'aina le lomiga ona e faigofie ona masaesae le filo matuitui.

-

3. Planografia: Lithografia

E galue le Lithography i luga o le mataupu faavae o le feteʻenaʻi i le va o le suāuu ma le vai. O le matāʻupu masani o le limestone. E tusi e le tusiata le maa i luga e faʻaaoga ai se mea suāuu (lithography crayon). A maeʻa ona togafitia i se vailaʻau faʻapitoa, o le vaega o le ata o le a talia le vaitusi e faʻavae i le suāuu, ae o le vaega e le o se ata o le a taofia le vai ma teteʻe ese le vaitusi.

Fa'agasologa autū i se aotelega:
1. Tusi ata i luga o le maa vali ata.
2. Fa'agasolo le ma'a ina ia "vavae'eseina" fa'akemikolo vaega o le ata ma vaega e le o se ata.
3. Fa'asusu le mea i le vai.
4. O le vaitusi ga'o e olo ai; e na'o le ata e pipii ai le vaitusi.
5. Lomitusi i se masini lolomi lithography.

Uiga vaaia: e matua mauoa lava i le faasolosolo malie, e mafai ona foliga tutusa ma ata o penitala, malala, po o pulumu. Ua lauiloa le vali ata i lona gafatia e pu'eina ai ni lanu eseese maaleale.

-

4. Lomitusi Fa'alava (Stencil): Lomitusi Fa'alava/Silika

O le lolomiina o ata e fa'aaogaina ai se ata ie e fa'apipi'i i luga o se fa'avaa. O nisi vaega e ufiufi (poloka) ina ia na'o vaega e aliali mai e ui atu ai le vaitusi. E mafai ona faia lenei metotia e ala i le lima i se squeegee ma e talafeagai mo le lolomiina i luga o le tele o auala: pepa, ie, palasitika, ma e o'o lava i laupapa.

Auala masani masani:
– Stencil pepa: o vaega o le ata e 'oti'oti, ona fa'apipi'i lea e poloka ai nisi o vaega.
– Emulsion/lomitusi: e ufiufi le lau i se emulsion e maaleale i le malamalama, ona fa'aoga lea o se mamanu i le ata tifaga, ona fa'aalia lea o le ata.

Uiga vaaia: lanu malolosi ma susulu, foliga mafolafola malolosi, e mafai ai ona fa'aputuina lanu. E lagolagoina fo'i e le lolomiina o lau le gaosiga tele ma le maualuga o le tutusa.

-

Taua Matagofie ma le Silisili Ese o Tomai Fa'aleaganuu

O loʻo tumau pea le tāua o auala masani o le lolomiina auā e ofoina atu ai se tulaga vaaia e faigata ona toe faʻataʻitaʻiina atoatoa i ala o faasalalauga numera. O le foliga "ola" o le vaitusi, o faʻailoga o le mamafa i luga o le pepa (faʻailoga o le laulau i totonu o le intaglio), ma tamaʻi mea sese e aliali mai i le taimi o le lolomiina ua avea ma vaega o le faasinomaga o le galuega. E le gata i lea, o le faiga masani e aʻoaʻoina ai se faʻatulagaga faʻatulagaina o galuega: fuafuaina o ata, malamalama i mea lelei ma mea leaga, pulega o lomiga, ma e oʻo lava i le filifilia o pepa ma vaitusi.

O le isi tulaga lelei o lona natura "faatemokalasi": e mafai e se matrix e tasi ona gaosia ni galuega se tele, ma faigofie ai ona maua ni galuega taulima nai lo se galuega e tasi (tulaga ese). Ae ui i lea, e mafai lava e tusiata ona faatumauina le tulaga faapitoa e ala i lomiga faatapulaa, faanumeraina, ma sainia.

Fa'ato'a

O metotia masani o le lolomi e atagia ai le fa'afefiloi o tomai fa'a-lima, le malamalama i meafaitino, ma le lagona fa'a-tusiata. Mai le ata vali malosi ma eseese, i le intaglio maaleale ma auiliili, i le lithography matagofie o leo, i le silika mata'ina ma fa'aonaponei, o metotia ta'itasi e ofoina atu ai se uiga tulaga ese e fa'alauteleina ai avanoa fa'aalia a le tusiata. O le malamalama i nei metotia e le gata ina fa'amauoa ai le tala fa'asolopito o faatufugaga ae tatala ai fo'i le ala i se fa'atinoga loloto o le fatufatuga—auā i le lolomi, e taua tele le faiga e pei o le i'uga. Afai e tulituliloaina, e mafai e le lolomi masani ona avea ma se avanoa o su'esu'ega e le gata: o se fa'afefiloi o fa'ata'ita'iga, finafinau, ma mea e ofo ai e na'o le lima ma le masini lomitusi e mafai ona sau ai.

Taofi faamatalaga