سپوږمۍ د ځمکې د سپوږمکۍ په توګه
سپوږمۍ د ځمکې یوازینۍ طبیعي سپوږمکۍ ده او زموږ سیارې ته تر ټولو نږدې آسماني جسم دی. د هغې شتون نه یوازې د شپې اسمان ښکلی کوي بلکې د ژوند لپاره مهمې طبیعي پیښې هم اغیزمنوي، لکه د سمندر څپې، د ځمکې د محور د څرخیدو ثبات، او د انسان په کلتور کې د وخت تال. له لرغونو وختونو راهیسې، سپوږمۍ د مشاهدې، افسانې او پوهې موضوع وه. د عصري ساینس د پرمختګ سره، سپوږمۍ د فضايي سپړنې لپاره هم هدف ګرځیدلی ، چې د لمریز نظام په تاریخ کې نوي بصیرتونه پرانیزي.
د سپوږمۍ پیژندل: عمومي ځانګړتیاوې او ځانګړتیاوې
سپوږمۍ د ځمکې په شاوخوا کې په اوسط ډول شاوخوا ۳۸۴،۴۰۰ کیلومتره واټن کې ګرځي. د ځمکې په پرتله، سپوږمۍ د سپوږمکۍ لپاره نسبتا لویه ده، چې قطر یې شاوخوا ۳،۴۷۴ کیلومتره دی - چې د ځمکې د قطر نږدې څلورمه برخه ده. د سپوږمۍ ډله د ځمکې په پرتله شاوخوا ۱/۸۱ ده، نو د هغې جاذبه کمه ده. په پایله کې، ورته شی به د سپوږمۍ په سطحه ډیر سپک احساس کړي.
د سپوږمۍ سطحه خړ رنګه ښکاري او د کرېټرونو سره پوښل شوې ده. د ځمکې برعکس، چې یو موټی اتموسفیر او فعال تخریب پروسې لري، سپوږمۍ تقریبا هیڅ اتموسفیر نلري، نو د میټیکور ټکرونو او سطحي بدلونونو نښې د ډیر وخت لپاره دوام لري. د کرېټرونو سربیره، "ماریا" یا د سپوږمۍ سمندرونه شتون لري - پراخه، تیاره میدانونه چې په حقیقت کې د اوبو سمندرونه ندي، مګر هغه سیمې چې یو وخت د لرغوني آتش فشاني فعالیت څخه د بیسالټیک لاوا څخه ډکې وې.
د سپوږمۍ اصل : د هغې د جوړښت تیورۍ
د سپوږمۍ د جوړښت په اړه یو له خورا منل شویو تیوریو څخه د لوی اغیز فرضیه ده. د دې تیوري له مخې، نږدې 4,5 ملیارده کاله دمخه، د مریخ په اندازه یو شی (چې ډیری وختونه تییا بلل کیږي) د ځوانې ځمکې سره ټکر شو. دې ټکر د ځمکې د پوښ او اغیز کونکي څخه مواد په مدار کې وغورځول، چیرته چې دا په تدریجي ډول سره یوځای شول ترڅو سپوږمۍ جوړه کړي.
دا تیوري د څو شواهدو لخوا ملاتړ کیږي، لکه د ځمکې د ډبرو سره د قمري ډبرو د ایزوټوپیک جوړښت کې ورته والی. په هرصورت، ساینس پوهان لاهم د پیښې توضیحات څیړي، ځکه چې داسې اړخونه شتون لري چې ناڅرګند پاتې دي، لکه د اغیز کونکي د ونډې کچه او دا څنګه مخلوط شوی و.
د سپوږمۍ حرکت: گردش، انقلاب، او د سمندر بندیدل
سپوږمۍ دوه اصلي حرکتونه ترسره کوي: په خپل محور باندې څرخېدل (گردش) او د ځمکې په مدار کې ګرځېدل (انقلاب). په زړه پورې خبره دا ده چې د سپوږمۍ د څرخېدو موده د هغې د څرخېدو سره ورته ده، نږدې ۲۷.۳ ورځې. په پایله کې، سپوږمۍ تل د ځمکې په لور ورته اړخ ته مخامخ وي. دې پدیدې ته د هممهاله څرخېدل یا د سمندر بندېدل ویل کیږي.
له همدې امله په ځمکه کې انسانان یوازې د سپوږمۍ "نږدې اړخ" لیدلی شي. د سپوږمۍ "لرې اړخ" یوازې د فضايي ټیکنالوژۍ له پراختیا وروسته په څرګنده توګه د لیدلو وړ شو. په هرصورت، د "تیاره اړخ" اصطلاح ډیری وختونه غلط فهم کیږي - په حقیقت کې، د سپوږمۍ ټولې خواوې د لمر بدیل رڼا ترلاسه کوي، دا یوازې دا ده چې یو اړخ په مستقیم ډول له ځمکې څخه نه لیدل کیږي.
د سپوږمۍ پړاوونه او په ځمکه باندې د هغوی اغیز
د سپوږمۍ پړاوونه د ځمکې او لمر په پرتله د سپوږمۍ د نسبي موقعیت د بدلون له امله رامینځته کیږي. کله چې سپوږمۍ د ځمکې او لمر ترمنځ وي، موږ دا د نوي سپوږمۍ په توګه ګورو، پداسې حال کې چې کله سپوږمۍ د لمر په مقابل کې وي، موږ بشپړ سپوږمۍ ګورو. په منځ کې، ربع او نیمه میاشت پړاوونه شتون لري.
د سپوږمۍ پړاوونه د انسان د ژوند په مختلفو اړخونو کې خورا مهم دي. له لرغونو وختونو راهیسې، خلکو د کښت کولو وختونو، مذهبي مراسمو او حتی دودیزو تقویمونو د ټاکلو لپاره د قمري تقویم څخه کار اخیستی دی. حتی نن ورځ، ځینې تقویم سیسټمونه لاهم د سپوږمۍ دورې په پام کې نیسي، په ځانګړې توګه د ځینو مهمو رخصتیو په ټاکلو کې.
د سمندر څپو: د سپوږمۍ د جاذبې قوې اغیز
د سپوږمۍ یو له هغو اغیزو څخه چې په ځمکه باندې لري د سمندر څپې دي. د سپوږمۍ جاذبه قوه د ځمکې د اوبو په ډله باندې کش کوي، چې د سپوږمۍ په لور په هغه اړخ کې پړسوب رامینځته کوي چې پړسوب رامینځته کوي. په ورته وخت کې، د ځمکې مخالف اړخ هم د ځمکې او سپوږمۍ سیسټم د جړتیا له امله پړسوب تجربه کوي. په پایله کې، ډیری ساحلي سیمې هره ورځ دوه لوړې څپې او دوه ټیټې څپې تجربه کوي.
د سپوږمۍ سربیره، لمر هم د څپو په اغیزو اغیزه کوي، که څه هم د هغې اغیز د هغې د لوی واټن له امله لږ مهم دی. کله چې لمر او سپوږمۍ سره سمون ولري (د نوي او بشپړ سپوږمۍ په جریان کې)، څپو لوړ کیدی شي، چې د پسرلي څپو په نوم یادیږي. کله چې دوی سم زاویه جوړوي (د ربع مرحله)، څپو ټیټې وي، چې د نیپ څپو په نوم یادیږي.
د سپوږمۍ او ځمکې ثبات
سپوږمۍ د ځمکې د محور د ثبات په ساتلو کې هم رول لوبوي . د سپوږمۍ پرته، تمه کیږي چې د ځمکې محور به د نورو سیارو، په ځانګړې توګه د مشتري د جاذبې د نفوذ له امله ډیر سخت بدلونونه تجربه کړي . په میلان کې دومره مهم بدلون کولی شي د اقلیم سخت بدلونونه رامینځته کړي، چې په بالقوه توګه د ژوند لپاره ستونزمن کوي لکه څنګه چې موږ یې پوهیږو.
سربېره پردې، سپوږمۍ د سمندري تعاملاتو له امله په کال کې څو سانتي متره په تدریجي ډول له ځمکې څخه لرې کیږي . د ځمکې د گردش انرژي په تدریجي ډول د سپوږمۍ مدار ته لیږدول کیږي، چې د ځمکې ورځ هم د جیولوژیکي وختونو په پرتله خورا ورو ورو زیاتیږي.
د سپوږمۍ سطحه: کندې، ریګولیت، او د تاریخ نښې
د سپوږمۍ سطحه د دوړو او ډبرو د یوې طبقې په واسطه پوښل شوې ده چې ریګولیت نومیږي. ریګولیت د ملیاردونو کلونو په اوږدو کې د شهابو د ټکر څخه جوړیږي. ځکه چې هلته هیڅ غلیظه اتموسفیر نشته، حتی کوچني شهابو هم کولی شي سطحې ته ورسیږي او ټکر وکړي. لویې ژورې لکه ټایکو او کوپرنیکس د آسماني اجسامو ترمنځ د ټکرونو اوږد تاریخ شاهدي ورکوي.
د سپوږمۍ په قطبونو کې، داسې کندې شتون لري چې هیڅکله په مستقیم ډول د لمر وړانګو سره مخ نه کیږي. دا سیمې "دایمي سیوري سیمې" بلل کیږي او فکر کیږي چې د اوبو یخ پکې ځای پر ځای کیږي. د دې اوبو یخ موندنه خورا مهمه ده، ځکه چې دا کولی شي د اوږدمهاله اکتشافي پلانونو او د بشري ماموریتونو لپاره د سرچینو احتمالي کارونې ملاتړ وکړي.
د سپوږمۍ سپړنه: له اپولو څخه تر عصري دورې پورې
د سپوږمۍ سپړنه هغه وخت خپل اوج ته ورسېده کله چې د ناسا د اپولو ماموریت په بریالیتوب سره په ۱۹۶۹ کال کې انسانان ځمکې ته راښکته کړل. د بیرته راستانه شویو ډبرو مطالعې د سپوږمۍ د عمر، جوړښت او جیولوژیکي تاریخ په اړه ارزښتناک معلومات چمتو کړل. د اپولو دورې وروسته، سپوږمۍ د ډیری هیوادونو څخه د مختلفو روبوټیک ماموریتونو سره دوام وکړ.
په عصري عصر کې، سپوږمۍ یو ځل بیا د ساینسي څیړنو او د مریخ د سپړنې لپاره د لومړي ګام په توګه یو لوی منزل ګرځیدلی دی. د ناسا د ارټیمیس پروګرام، د چین، هند او نورو هیوادونو د ماموریتونو سره یوځای، د سپوږمۍ سره مخ په زیاتیدونکې علاقه ښیي. سپوږمۍ ته د لمریز نظام د تاریخ مطالعې او د فضايي سپړنې ټیکنالوژیو ازموینې لپاره د "طبیعي لابراتوار" په توګه کتل کیږي.
سپوږمۍ په انساني ژوند او کلتور کې
په ساینس کې د خپل رول هاخوا، سپوږمۍ په کلتور کې د پام وړ ځای لري. مختلفو تمدنونو سپوږمۍ د زرغونتیا، وخت او حتی فولکلور سمبولونو سره تړلې ده. سپوږمۍ هنر، ادب او سندرې هم هڅولې دي. د ویروولف افسانو څخه تر بشپړې سپوږمۍ جشنونو پورې، سپوږمۍ د ټولیز انساني تخیل یوه برخه ده.
له بلې خوا، سپوږمۍ په عملي لارو چارو کې هم عصري ژوند اغیزمنوي، لکه د کب نیولو او بار وړلو لپاره لومړني نیویګیشن، کیلنڈر، او د سمندري څپو مطالعات. د سپوږمۍ لیدل شوی شتون دا د ورځني تجربې او ستورپوهنې پوهاوي ترمنځ پل جوړوي.
تړل
د ځمکې د سپوږمکۍ په توګه، سپوږمۍ د شپې په اسمان کې یوازې د ستوري څخه ډیر څه دي. دا د ځمکې د سیسټم یوه مهمه برخه ده، چې زموږ د سیارې په سمندرونو، اقلیم او ثبات اغیزه کوي. سپوږمۍ د لمریز نظام د تاریخ ریکارډ هم لري چې په ځمکه کې یې پیژندل ګران دي ځکه چې د ځمکې سطحه د جیولوژیکي او اتموسفیر فعالیتونو له امله په دوامداره توګه بدلیږي. د عصري سپړنې په زیاتوالي سره، سپوږمۍ نه یوازې د ښکلا او اسرار سمبول دی، بلکې د ځمکې د تیر پوهیدو او په فضا کې د انسانیت د راتلونکي امکاناتو خلاصولو لپاره هم یوه کلیدي ده.
