Chinsinsi cha Stonehenge ndi Malingaliro a Kapangidwe kake
Stonehenge ndi imodzi mwa malo otchuka kwambiri padziko lonse lapansi akale. Ili ku Salisbury Plain ku Wiltshire, England, chipilala chachikulu cha miyala ichi chakopa chidwi kwa zaka mazana ambiri. Ngakhale kuti chikuwoneka chosavuta, Stonehenge ili ndi ukadaulo wovuta, chizindikiro, komanso mbiri yayitali yomwe yasiya akatswiri ofukula zinthu zakale, akatswiri a mbiri yakale, ndi anthu onse ndi funso limodzi lofunika kwambiri: kodi chinamangidwa bwanji komanso chifukwa chiyani?
Chithunzi cha Stonehenge
Stonehenge ili ndi mitundu ingapo ya miyala yokonzedwa mozungulira komanso yofanana ndi kavalo. Miyala yayikulu kwambiri imatchedwa sarsens, mtundu wa miyala yolimba yamchenga yomwe imatha kulemera matani makumi ambiri. Palinso miyala yaying'ono, yotchedwa miyala yabuluu, yomwe idachokera ku Wales—pafupifupi makilomita 200 kuchokera pamalo pomwe Stonehenge inali. Nyumbayi sinali gawo limodzi lokha lomangidwa; Stonehenge idasinthidwa ndi kuwonjezeredwa kwa zaka mazana ambiri.
Kufufuza za nthawi ya radiocarbon kumasonyeza kuti ntchito pamalopo inayamba cha m'ma 3000 BC, pamene ngalande yozungulira ndi mpanda wa dothi zinamangidwa. Nyumba zazikulu za miyala zomwe zimazindikirika kwambiri zimaganiziridwa kuti zinayikidwa pambuyo pake, cha m'ma 2500 BC, ngakhale kuti izi sizinachitike nthawi imodzi. Izi zikutanthauza kuti Stonehenge inali ntchito yayitali yokhudza mibadwo ingapo.
N’chifukwa chiyani Stonehenge ndi Chinsinsi?
Chinsinsi cha Stonehenge chimachokera ku zinthu zosiyanasiyana: kusowa kwa zolemba zolembedwa kuyambira nthawi imeneyo, kukula kwa ntchitoyo, ndi mtunda womwe miyalayo inanyamulidwa. Tilibe "zolemba za polojekiti" zakale zomwe zimafotokoza cholinga ndi njira zomangira. Chotsala ndi umboni wofukula zinthu zakale—mabowo ang'onoang'ono, zotsalira za zida za miyala, zidutswa za mafupa, zizindikiro za malo okhala, ndi mawonekedwe a momwe nyumbayo imayendera poyerekeza ndi kayendedwe ka dzuwa.
Mafunso ambiri akukambidwabe: Kodi Stonehenge anali kachisi? Malo owonera zakuthambo? Malo oika manda apamwamba? Malo ochiritsira? Kapena kuphatikiza zonse zitatu?
Chiphunzitso 1: Malo Owonera Zinthu Zakuthambo ndi Kalendala ya Mwambo
Limodzi mwa malingaliro otchuka kwambiri ndi lakuti Stonehenge inali chizindikiro cha zakuthambo, makamaka ponena za nyengo ya solstice. Kuyang'ana kwa Stonehenge kumasonyeza kuti dzuwa limatuluka nthawi ya chilimwe ndi kulowa nthawi ya chisanu. Kuyang'ana kumeneku si kwangozi: kumanga nyumba zogwirizana ndi zochitika zakuthambo kumafuna kuyang'aniridwa mobwerezabwereza ndi chidziwitso chobadwa nacho.
Komabe, kutcha Stonehenge kuti "observatory" m'lingaliro lamakono ndikosocheretsa. Ntchito yake mwina inali yamwambo komanso yophiphiritsa kuposa yasayansi. Kuyenda kwa dzuwa kunachita gawo lofunika kwambiri m'magulu a agrarian, kumasonyeza kusintha kwa nyengo, nthawi yobzala ndi kukolola, komanso kukhala nthawi yokondwerera yomwe inalimbitsa ubale wa anthu.
Chiphunzitso Chachiwiri: Malo Oika Maliro ndi Zipilala za Makolo Akale
Umboni wa zinthu zakale umasonyeza kuti panali maliro otenthedwa mtembo mozungulira Stonehenge, makamaka kumayambiriro kwake. Izi zapangitsa kuti pakhale chiphunzitso chakuti Stonehenge inali malo ofunikira kwambiri oikamo manda, mwina a munthu winawake kapena gulu la anthu olemekezeka. M'miyambo yambiri yachikhalidwe, zipilala zazikulu nthawi zambiri zimagwirizanitsidwa ndi kulemekeza makolo, kutsimikizira malo, kapena kulimbitsa kuvomerezeka kwa mtsogoleri.
Ngati Stonehenge imagwirizanadi ndi maliro, ndiye kuti miyala ikuluikuluyo ingawoneke ngati "zikumbukiro zokumbukira" zomwe zimayimira malo opatulika—malo auzimu omwe anali ofunika kwambiri kwa anthu ambiri. Kupezeka kwa njira zoyendera ndi nyumba zina m'malo ozungulira kumalimbitsa lingaliro lakuti Stonehenge sanali yekha koma anali gawo la mgwirizano wa miyambo.
Chiphunzitso Chachitatu: Malo Ochiritsira ndi "Malo Oyendera"
Chiphunzitso china chosangalatsa chikusonyeza kuti Stonehenge inali malo ochiritsira. Lingaliro limeneli limachokera ku kupezeka kwa mafupa a anthu m'derali omwe akusonyeza zizindikiro za kuvulala kapena matenda. Kuphatikiza apo, miyala yabuluu ya ku Wales inkakhulupirira kuti inali ndi mphamvu zapadera m'nthano, zomwe zinapangitsa kuti anthu aziganiza kuti miyalayi sinasankhidwe chifukwa cha kupezeka kwake kokha komanso chifukwa cha kufunika kwake kophiphiritsira kapena kwauzimu.
Mu dongosolo limeneli, Stonehenge mwina inali malo oyendera alendo. Anthu ankayenda mtunda wautali kuti akachite nawo miyambo yochiritsa, kupemphera, kapena kufunafuna madalitso nthawi zina pachaka—makamaka nthawi yopatulika ya solstice.
Chiphunzitso 4: Zizindikiro za Umodzi wa Ndale ndi Mapulojekiti Ogwirizana
Palinso lingaliro lakuti Stonehenge inali pulojekiti yosonyeza mgwirizano wa anthu ndi ndale. Kumanga chikumbutso chachikulu choterechi kumafuna mgwirizano, antchito ambiri, kayendetsedwe ka zinthu, komanso luso losonkhanitsa zinthu. Izi n'zovuta kukwaniritsa pamene anthu akugawikana. Chifukwa chake, ofufuza ena amaona Stonehenge ngati chizindikiro cha mgwirizano—“pulojekiti ya dziko” yakale yomwe imagwirizanitsa magulu ochokera m'madera osiyanasiyana.
Kupezeka kwa miyala yabuluu yochokera ku Wales kungatanthauzidwe ngati chizindikiro cha mgwirizano wa madera osiyanasiyana. Kubweretsa miyalayi kuchokera kutali sikunali vuto laukadaulo lokha, komanso mawu akuti: panali maukonde osinthana, mgwirizano, kapena ngakhale ulamuliro wa anthu zomwe zinapangitsa kuti ntchitoyi itheke.
Kodi Stonehenge Inamangidwa Bwanji? Malingaliro a Uinjiniya
Kupatula pa "chifukwa chiyani," funso la "momwe" layambitsanso malingaliro ambiri. Miyala yayikulu kwambiri ya sarsen imatha kulemera pafupifupi matani 20-30, kapena kuposerapo. Popanda makina amakono, kusuntha kukanakhala kovuta kwambiri.
1. Kunyamula Miyala Pogwiritsa Ntchito Zipika ndi Matabwa
Malingaliro akale amati miyalayi inkasunthidwa pogwiritsa ntchito matabwa ngati zozungulira, kapena pogwiritsa ntchito zingwe zokokedwa ndi anthu ambiri. Pamwamba pa nthaka mwina pananyowa kapena kupakidwa mafuta achilengedwe kuti pakhale poterera kwambiri. Ngakhale kuti njira imeneyi ikuwoneka yosavuta, siimafuna ukadaulo wapamwamba wachitsulo.
2. Misewu Yamadzi ndi Kutumiza Ma Bluestones Kuchokera ku Wales
Kwa miyala yabuluu, njira ya pamtunda ya makilomita mazana ambiri inkaoneka ngati yosatheka, kotero lingaliro logwiritsa ntchito njira za m'mitsinje ndi m'nyanja linabuka. Miyala inkatha kusunthidwa pa rafts, m'mphepete mwa nyanja, kenako ku mitsinje pafupi ndi Salisbury. Ngakhale kuti ndi yoopsa, mayendedwe a pamadzi nthawi zambiri amakhala othandiza kwambiri pa katundu wolemera.
Palinso lingaliro lakuti miyala ina inanyamulidwa ndi madzi oundana mu nthawi ya Ice Age kenako n’kugwiritsidwa ntchito. Komabe, ofufuza ambiri amaona kuti umboni wa nkhaniyi ndi wotsutsana, chifukwa kufalikira kwa miyala yofanana sikuchirikiza mokwanira.
3. Kukweza Miyala ndi Zingwe ndi Dothi
Kuti ayimitse mwala woyimirira, mwina anakumba dzenje lakuya la maziko, kenako n’kulipinda m’malo mwake pogwiritsa ntchito zingwe, zolumikizira, ndi gulu la zokokera. Mwalawo ukayikidwa m’malo mwake, dzenjelo linkadzazidwa ndi dothi ndi miyala yaying’ono kuti likhale lolimba. Kuti ayike mwala wa pamwamba (mtanda) pamwamba, mwina anamanga mpanda wadothi kapena malo otsetsereka kuti akwere mwalawo, kenako n’kusuntha mwalawo kufika pamwamba pake.
Chochititsa chidwi n'chakuti, miyala ina ku Stonehenge ili ndi malo olumikizirana omwe amafanana ndi njira yopangira ukalipentala ya mortise-and-tenon. Izi zikusonyeza kuti anthu ambiri amamvetsetsa bwino za uinjiniya—sanangoyika miyalayo pa malo olumikizirana, komanso adapanga njira yoti igwirizane.
Kodi Womanga ndi ndani?
Nthano inayamba kugwirizanitsa Stonehenge ndi mfiti Merlin kapena fuko la zimphona. Komabe, kafukufuku wamakono akusonyeza kuti panali anthu a m'nthawi ya Neolithic mpaka Early Bronze Age ku Britain. Iwo sanali "osakhazikika" m'lingaliro lodziwika bwino; anali ndi chidziwitso cha malo, miyambo yovuta, malo ochezera a pa Intaneti ambiri, komanso luso lamphamvu lokonza zinthu.
Midzi monga yapafupi ndi Durrington Walls ikusonyeza kuti madera akuluakulu ankasonkhana nthawi zina nyengo. Stonehenge mwina inali malo ochitira mwambo, pomwe madera ozungulira ankathandizira zochitika zambiri zachitukuko—madyerero, misonkhano, malonda, ndi miyambo.
Kutsiliza: Chinsinsi Chamoyo
Stonehenge ikadali chinsinsi osati chifukwa choti sitikudziwa kalikonse za icho, koma chifukwa chakuti chipilalachi mwina chinagwiritsidwa ntchito pazinthu zambiri panthawi yonse yomanga ndi kugwiritsa ntchito kwake. Mwina chinali malo ochitira miyambo ya solstice, bwalo la zikondwerero, malo oika maliro, chizindikiro cha umodzi, komanso malo opatulika ogwirizanitsa anthu m'madera osiyanasiyana.
Chomwe chimapangitsa Stonehenge kukhala yokongola kwambiri ndi luso lake "lolankhula" zakale popanda mawu. Chiphunzitso chilichonse chokhudza kapangidwe kake—kaya ndi njira zomwe zimagwiritsidwa ntchito ponyamula miyala kapena miyambo yawo—ndi kuyesa kwamakono kumvetsetsa malingaliro ndi zikhulupiriro za anthu akale. Ndipo chifukwa chakuti sichinathetsedwebe, Stonehenge akupitilizabe kuyitanitsa kafukufuku watsopano, kutanthauzira kwatsopano, komanso kudabwa kosatha.
Ngati mukufuna, nditha kusintha nkhaniyi kuti ikhale yokhudza maphunziro (ndi mitu yaying'ono yamaphunziro ndi kalembedwe kake), kapena yotchuka kwambiri (nkhani ndi sewero), ndikuwonjezera mndandanda wa maumboni owerengera.
