Momwe Mungagwiritsire Ntchito Maphunziro Ofunika Kwambiri
Kuphunzitsa mozama ndi njira yophunzitsira yomwe imaika ophunzira osati ngati olandira chidziwitso chokha, komanso ngati anthu ochita zinthu omwe angathe kutanthauzira, kufunsa mafunso, ndikusintha zenizeni za anthu omwe ali pafupi nawo. Pokhala ndi maziko olimba m'maganizo a Paulo Freire, kuphunzitsa mozama kumakana njira ya "maphunziro akubanki" momwe aphunzitsi "amasungira" chidziwitso ndipo ophunzira amangochisunga. M'malo mwake, kuphunzitsa mozama kumalimbikitsa kukambirana, kuganizira, ndi kuchitapo kanthu (praxis) kuti kuphunzira kukhale njira yomasula—makamaka ku chisalungamo, tsankho, ndi machitidwe opondereza anthu. Ndiye, kodi izi zingagwiritsidwe ntchito bwanji bwino m'makalasi ndi m'malo ophunzirira? Nkhaniyi ikufotokoza mfundo, njira, ndi njira zothandiza zokhazikitsira kuphunzitsa mozama pang'onopang'ono komanso m'njira yokhazikika.
Kumvetsetsa mfundo zoyambira za njira yophunzitsira mozama
Aphunzitsi asanachite maphunziro, ayenera kumvetsetsa maziko a maphunziro ofufuza. Mfundo yaikulu ndi kuzindikira kozama: luso lowerenga dziko lapansi, osati kungowerenga mawu okha. Ophunzira amalimbikitsidwa kuzindikira kuti zenizeni za anthu zimapangidwa ndi mbiri, mphamvu, makhalidwe abwino, mfundo, ndi zokonda zinazake. Mwanjira imeneyi, amaphunzira kusanthula "chifukwa chake china chake chimachitika," "ndani amapindula," "ndani amavulazidwa," ndi "njira zina ndi ziti?"
Mfundo ina ndi kukambirana kofanana. Kukambirana si gawo lokha la mafunso ndi mayankho loti muyese kuloweza, koma kukambirana kopindulitsa, komwe zokumana nazo za ophunzira zimaonedwa kuti ndi chidziwitso cholondola. Mphunzitsi amachita ngati wotsogolera kutsogolera njira yopezera zinthu, osati ngati munthu yekhayo amene nthawi zonse amakhala wolondola. Kuphatikiza apo, kuphunzitsa mozama kumagogomezera kuchitapo kanthu: kusinkhasinkha kotsatiridwa ndi kuchitapo kanthu. Kuphunzira bwino kumabweretsa kusintha—makamaka m'njira zoganizira, ndipo, ngati n'kotheka, m'zochita za anthu.
Kusintha kwa maudindo a aphunzitsi ndi chikhalidwe cha m'kalasi
Kukhazikitsa njira zophunzitsira mozama nthawi zambiri kumayamba ndi kusintha kwa malingaliro ndi chikhalidwe cha m'kalasi. Aphunzitsi ayenera kusintha udindo wawo kuchoka pa "opereka zomwe zili mkati" kupita pa "otsogolera maphunziro." Izi sizikutanthauza kuti aphunzitsi ataya ulamuliro wawo, koma kuti ulamuliro wawo ugwiritsidwe ntchito kutsegula malo oti aganizire mozama, osati kutseka mkangano.
Gawo loyamba lofunika kwambiri ndikupanga malo otetezeka operekera maganizo. Ophunzira ayenera kumva kuti mafunso sadzachititsidwa manyazi ndipo malingaliro osiyana sadzalangidwa. Aphunzitsi akhoza kupanga mapangano a mkalasi: kumvetsera popanda kusokoneza, kutsutsa malingaliro, osati anthu paokha, kugwiritsa ntchito deta/mikangano, ndi kulemekeza zokumana nazo zosiyanasiyana. Mapangano amenewa amapangitsa kuti zokambirana zofunika zikhale zolongosoka komanso zopindulitsa.
Kupanga kuphunzira kochokera ku mavuto enieni (kubweretsa mavuto)
Chimodzi mwa zizindikiro zazikulu za maphunziro owunikira ndi maphunziro omwe amabweretsa mavuto—kuphunzira kochokera ku mavuto komwe kumachokera ku zenizeni za ophunzira. Aphunzitsi angayambe ndi nkhani zomwe zili pafupi ndi kwawo: zinyalala kusukulu, kuzunza, kugwiritsa ntchito intaneti, malo ophunzirira osalingana, kugwiritsa ntchito mopitirira muyeso, malingaliro olakwika okhudza amuna ndi akazi, kapena momwe malo ochezera a pa Intaneti amakhudzira. Nkhanizi zimabweretsedwa ku maphunziro, kufufuzidwa pogwiritsa ntchito mfundo zochokera ku sayansi, masamu, chilankhulo, maphunziro a chikhalidwe cha anthu, zaluso, kapena chipembedzo ngati pakufunika kutero.
Mwachitsanzo, m'maphunziro a chilankhulo cha ku Indonesia, kalasi imatha kusanthula nkhani zabodza ndikujambula makhalidwe a propaganda. Mu masamu, ophunzira amatha kuwerengera ziwerengero za kugwiritsidwa ntchito kwa pulasitiki m'chipinda chodyera kusukulu ndikutsanzira momwe kuchepetsa vutoli kumakhudzira. Mu maphunziro azachikhalidwe, amatha kukambirana za kusalingana kwa chikhalidwe mwa kuwunika zambiri zokhudza umphawi, mwayi wopeza chithandizo chamankhwala, kapena mikhalidwe yosavomerezeka yogwirira ntchito. Mwanjira imeneyi, nkhaniyo sizimamveka ngati kutali ndi moyo weniweni, ndipo njira yophunzirira imakhala ntchito yomvetsetsa dziko lapansi.
Kulimbikitsa zokambirana ndi kufunsa mafunso ofunikira
Kukambirana kotsutsa sikungochitika kokha; kuyenera kukulitsidwa kudzera mu mafunso olimbikitsa. Aphunzitsi angagwiritse ntchito njira zofunsira mafunso monga:
1. Chinachitika ndi chiyani? (zoona, zomwe zinaonedwa, deta)
2. N’chifukwa chiyani izi zinachitika? (chifukwa, dongosolo, mbiri, kapangidwe kake)
3. Ndani amapindula ndipo ndani amataya? (mphamvu ndi zotsatira zake)
4. Kodi ndi maganizo a ndani omwe ndi ofunikira kwambiri? (nkhani ndi kuyimira)
5. Kodi njira zina kapena njira zoyenera zothetsera mavuto ndi ziti? (malingaliro a anthu)
6. Kodi tingatani? (kuchitapo kanthu, kulimbikitsa, kusintha zizolowezi)
Mafunso awa amathandiza ophunzira kusintha kuchoka pa kumvetsetsa kwakukulu kupita ku kusanthula mozama. Ndikofunikanso kuti aphunzitsi azichita luso lodziwa bwino za chidziwitso: kusiyanitsa pakati pa malingaliro ndi zoona, kufufuza magwero, kuwunika kudalirika, ndi kuzindikira tsankho la atolankhani.
Kuphatikiza zokumana nazo za ophunzira ngati gwero la chidziwitso
Maphunziro ofufuza bwino amaona zomwe ophunzira akumana nazo ngati njira yopezera njira yophunzirira. Chifukwa chake, aphunzitsi amatha kupanga zochitika zomwe zimalimbikitsa nkhani, kuganizira mozama, ndi kuwona zomwe zikuchitika m'munda. Zitsanzo zikuphatikizapo magazini oganizira mozama, kuyankhulana kwa mabanja/anthu ammudzi, nkhani zojambulidwa zokhudza malo ozungulira, kapena mamapu a anthu omwe ali ndi mavuto m'mudzi/malo ozungulira.
Komabe, kugwiritsa ntchito zomwe zachitika pa moyo wa munthu kuyenera kuchitika mwachilungamo: osati kukakamiza ophunzira kuti awulule zinthu zachinsinsi, kupereka mwayi woti asadziwike, ndikuwonetsetsa kuti palibe amene akusankhidwa. Aphunzitsi ayenera kuonetsetsa kuti kalasi siikhala malo oweruza, koma malo omvetsetsa.
Kukhazikitsa mapulojekiti achitetezo cha anthu (praxis) mwanjira yoyezeka
Pofuna kupewa kuyima pa zokambirana, maphunziro owunikira amalimbikitsa kuchitapo kanthu pagulu. Kuchitapo kanthu sikuyenera kukhala kwakukulu; chofunika ndichakuti chikhale chothandiza komanso chowonadi. Aphunzitsi amatha kupanga mapulojekiti ophunzirira mkalasi monga:
- Kampeni yochepetsera zinyalala ndi kuwunika zinyalala m'masukulu
- Pulogalamu yophunzitsa atolankhani kwa achinyamata (msonkhano wotsutsana ndi chinyengo)
- Kafukufuku wokhudza mwayi wophunzirira ndi malingaliro okonzanso zipangizo zophunzirira m'masukulu
- Kuwonetsa ntchito zokhudzana ndi nkhani zachilengedwe kapena kufanana
- Kugwirizana ndi madera am'deralo (mabanki a zinyalala, malaibulale, malo azaumoyo)
Chomwe chiyenera kusungidwa ndi ndondomekoyi. Ophunzira amalimbikitsidwa kukonzekera, kugawa maudindo, kusonkhanitsa deta, kukambirana ndi anthu oyenerera, kenako n’kuwunika momwe zinthu zidzakhudzire. Kuchokera pamenepa, amaphunzira kuti kusintha kwa chikhalidwe cha anthu kumafuna chidziwitso, njira, ndi khama la onse.
Kusintha momwe kuwunika kumachitikira: kuyambira kukumbukira mpaka kuganizira ndi kuchita zinthu mozama
Kuphunzitsa mozama kungavute kuti kukhale bwino ngati mayeso angogogomezera mayankho ndi kuloweza pamtima, kapena molakwika. Kuyesa kuyenera kulola kuganiza, kutsutsana, ndi kusinkhasinkha. Aphunzitsi angagwiritse ntchito ma rubriki omwe amayesa:
- Mphamvu ya mfundo ndi kugwiritsa ntchito umboni
- Kutha kuwona malingaliro osiyanasiyana
- Kulankhulana momveka bwino (pakamwa/palemba)
- Kudziganizira: kusintha kwa kumvetsetsa, kuzindikira tsankho
- Mgwirizano ndi zopereka m'mapulojekiti
- Zotsatira kapena kufunika kwa yankho lomwe laperekedwa
Kuyesa kungachitike ngati zolemba, nkhani zoganizira bwino, zokambirana, malipoti a kafukufuku waufupi, kapena zinthu zopanga monga ma posters, ma podcasts, makanema afupiafupi, ndi zithunzi za infographics. Kusiyanasiyana kumeneku kumalola ophunzira omwe ali ndi njira zosiyanasiyana zophunzirira kukhala ndi mwayi wokwanira wowonetsa luso lawo.
Kuyembekezera mavuto oti achitike
Muzochita, maphunziro ofufuza mozama amakumana ndi zopinga zingapo. Choyamba, nthawi yochepa komanso zofunikira pa maphunziro. Yankho lake ndi kuphatikiza: nkhani zenizeni zimagwiritsidwa ntchito ngati njira zopezera luso lomwe lilipo. Chachiwiri, kukana chikhalidwe chophunzirira chomwe chimakhala "chete komanso chomvera." Aphunzitsi angayambe ndi kukambirana m'magulu ang'onoang'ono, mafunso osavuta, ndikuyeserera pang'onopang'ono kupereka malingaliro.
Chachitatu, nkhani zovuta komanso kusiyana kwa malingaliro mkalasi. Aphunzitsi ayenera kukhala ndi luso lodziletsa: kusiyanitsa pakati pa malingaliro otsutsa ndi ziwawa zaumwini, kutsimikizira ufulu wa aliyense wotetezeka, ndikuwonetsetsa kuti magulu omwe ali pachiwopsezo sakuyang'aniridwa. Chachinayi, ubale wamphamvu pakati pa aphunzitsi ndi ophunzira ndi wovuta kusintha. Aphunzitsi amatha kuchita zinthu poyera: kufotokoza zifukwa za malamulo, kutsegulira mwayi wopereka ndemanga, ndikuvomereza zolakwa.
Njira zothandiza poyambira maphunziro ofunikira
Kwa aphunzitsi omwe angoyamba kumene maphunziro, nazi njira zosavuta zomwe mungachite:
1. Yambani ndi phunziro lomwe likugwirizana ndi vuto lenileni.
2. Gwiritsani ntchito mafunso ofunikira ngati njira yokambirana.
3. Perekani mphindi 10 zoganizira kumapeto kwa msonkhano (kope kapena tikiti yotulukira).
4. Sinthani ntchito imodzi kukhala ntchito yochokera pa chisankho (nkhani, positi, podcast).
5. Pemphani ophunzira kuti apange zinthu zing'onozing'ono zomwe zingachitike mwezi umodzi.
6. Kuwunika pamodzi: zomwe zagwira ntchito, zomwe ziyenera kukonzedwanso.
Kutseka
Kukhazikitsa njira yophunzitsira mozama kumatanthauza kuganiziranso cholinga cha maphunziro: osati kungomaliza maphunziro ophunzira omwe angathe kuyankha mafunso okha, komanso kukulitsa nzika zomwe zili ndi chidwi, zoganiza bwino, komanso zotha kusintha momwe zinthu zilili. Njira imeneyi imafuna aphunzitsi kukhala olimba mtima pokambirana, okonzeka kuphunzira kuchokera kwa ophunzira, ndikutsegula kalasi ngati malo a demokalase. Kudzera mu kuyambitsa mavuto, kukambirana mozama, kuwunika kozikidwa pa njira, ndi mapulojekiti oyesa kuchitapo kanthu pa chikhalidwe cha anthu, njira yophunzitsira mozama ikhoza kubweretsedwa pamoyo m'maphunziro osiyanasiyana ndi m'magawo osiyanasiyana a maphunziro. Pomaliza, kuphunzira sikungokhala ntchito yamaphunziro okha, koma njira yopangitsa anthu kukhala aumunthu—kuwerenga dziko lapansi, kumvetsetsa kusalungama, ndikutenga nawo mbali pakukonza.
