Kugwiritsa Ntchito Mapulogalamu Oyendetsera Sitima
Mu makampani amakono oyendera sitima zapamadzi, kuyenda panyanja sikudaliranso mamapu a mapepala, ma compass, ndi kuwona zinthu m'maso. Kupita patsogolo kwa ukadaulo kwapereka mapulogalamu osiyanasiyana oyendetsera sitima omwe angathandize kuwona apolisi ndi akapitawo akukonza njira, kuyang'anira malo a sitimayo nthawi yeniyeni, kupewa zoopsa zoyendera, komanso kukonza bwino mafuta. Kwa sitima zamalonda, sitima zonyamula anthu, ndi sitima zogwirira ntchito monga zokoka maboti ndi sitima zapamadzi, kugwiritsa ntchito pulogalamu yoyendetsera sitima ndi gawo lofunika kwambiri pachitetezo cha ntchito ndi kupanga bwino.
1. Kodi pulogalamu yoyendetsera sitima ndi chiyani?
Mapulogalamu oyendetsera sitima ndi pulogalamu kapena makina ogwiritsira ntchito makompyuta omwe amagwiritsidwa ntchito pothandizira ntchito zotumizira, kuyambira kukonzekera ulendo, kuyang'anira njira, mpaka kuphatikiza ndi zida zoyendetsera monga GPS/GNSS, AIS (Automatic Identification System), radar, echo sounder, ndi zida zina zoyezera. Mapulogalamu ambiri oyendetsera sitima amapangidwa kuti azigwira ntchito pa Electronic Chart Display and Information System (ECDIS), koma ena amagwiranso ntchito ngati mapulogalamu odziyimira pawokha pamakompyuta oyendetsera sitima, mapiritsi olimba, kapena zida zina zoyendera.
Kawirikawiri, pulogalamu iyi imakonza malo ndi deta ya chilengedwe (kuya, momwe zinthu zilili panopa, nyengo, kuchuluka kwa magalimoto m'zombo), kenako imaiwonetsa ngati mamapu apakompyuta ndi chidziwitso chothandizira kuti zisankho zoyendera zikhale zolondola komanso zachangu.
2. Ntchito yaikulu ya pulogalamu yoyendera pa sitima zapamadzi
a. Kukonzekera njira ndi kukonzekera ulendo
Chimodzi mwa ntchito zofunika kwambiri za pulogalamu yoyendera ndikuthandizira kukonza njira kuchokera ku doko lochokera kupita komwe akupita. Apolisi amatha kudziwa malo olowera, kuyang'ana madera oopsa monga miyala yam'madzi, madzi osaya, madera oletsedwa, ndi Mayendedwe Olekanitsa Magalimoto (TSS), ndikusintha njira kuti zigwirizane ndi momwe madzi alili. Mapulogalamu ena ali ndi njira yodziwira njira yokha yomwe ingachenjeze ngati njirayo ikudutsa m'malo oopsa.
b. Malo enieni ndi kuwunika njira
Pamene sitimayo ikuyenda, pulogalamuyo imawonetsa malo a sitimayo pa sekondi imodzi kapena nthawi zina, kuphatikizapo njira yopita pamwamba pa nthaka (COG), liwiro pamwamba pa nthaka (SOG), kupita, ndi kupatuka pa njira yomwe yakonzedwa (cross-track error). Izi zimapangitsa kuti zikhale zosavuta kuyang'anira ngati sitimayo ikupitirirabe pa njira yotetezeka.
c. Machenjezo achitetezo (ma alamu ndi machenjezo)
Mapulogalamu amakono oyendetsera zinthu amapereka ma alarm pazochitika zosiyanasiyana, mwachitsanzo:
- Kuyandikira madzi osaya (chizindikiro cha madzi osaya)
- Kuyandikira malo oopsa kapena malo oletsedwa
- Kupatuka kuchokera ku njira (alamu ya XTE)
- Chiwopsezo cha kugundana kutengera deta ya AIS/radar (CPA/TCPA)
Ma alamu amenewa amathandiza kukulitsa tcheru, makamaka nthawi ya nyengo yoipa, nthawi yoti anthu asaone bwino, kapena nthawi yausiku.
d. Kuphatikiza ndi ECDIS ndi matchati amagetsi
Ponena za sitima zapamadzi zapadziko lonse lapansi, ECDIS ndi muyezo wofunikira kwambiri malinga ndi malamulo a IMO. Pulogalamu ya ECDIS imawonetsa ENC (Electronic Navigational Chart) yosinthidwa nthawi zonse. Kusintha kumeneku ndikofunikira kwambiri, chifukwa ma chart akale amatha kuwonjezera chiopsezo cha ngozi. Pulogalamu yolumikizirana ya ECDIS yolumikizidwa imalola kusintha ma chart mwadongosolo, kukonza, komanso kujambula maulendo.
e. Kugwiritsa ntchito bwino komanso kusunga mafuta
Mapulogalamu ena oyendetsera zinthu amaphatikizapo ma module owongolera njira (njira yoyendetsera nyengo ndi kukonza mafuta). Poganizira za deta ya nyengo, mafunde, mafunde, ndi momwe sitima imagwirira ntchito, dongosololi lingalimbikitse njira zogwiritsira ntchito mafuta ochepa kapena zotetezeka. Pa sitima zazikulu, ngakhale kusunga mafuta pang'ono kungakhudze kwambiri ndalama zogwirira ntchito.
3. Mitundu ya mapulogalamu oyendera omwe amagwiritsidwa ntchito kwambiri
a. ECDIS (Kuwonetsera ndi Kudziwitsa Matchati Amagetsi)
ECDIS ndi njira yoyendetsera zinthu pogwiritsa ntchito ma chart amagetsi yomwe imakwaniritsa miyezo ya IMO ndi IHO. Pa sitima zomwe zimafunika kunyamula ECDIS, chipangizochi chimalowa m'malo mwa ma chart a mapepala ngati njira yayikulu yoyendetsera zinthu (ndi mikhalidwe ina). Nthawi zambiri ECDIS imagwirizana ndi radar, AIS, gyros, logs, ndi masensa ena.
b. Chipinda Choyendetsa Chonyamulika (PPU)
PPU nthawi zambiri imagwiritsidwa ntchito ndi oyendetsa sitima kuti alowe m'madoko kapena m'njira zopapatiza. PPU nthawi zambiri ndi piritsi yapadera yomwe imayendetsa pulogalamu yolondola kwambiri yoyendetsera sitimayo, imawonetsa malo a sitimayo mwatsatanetsatane, komanso imathandizira kuyendetsa bwino m'malo obisika.
c. Mapulogalamu oyendetsera ntchito pogwiritsa ntchito kompyuta kapena piritsi
Pa maboti ang'onoang'ono, zoyendera zosangalatsa, kapena maboti ena ogwirira ntchito, mapulogalamu oyendera akhoza kupezeka ngati pulogalamu pa kompyuta kapena piritsi. Ngakhale kuti zinthu zake sizingakhale zokwanira monga ECDIS yovomerezeka, zambiri zimakhala zodalirika mokwanira pa ntchito zina zikagwiritsidwa ntchito moyenera komanso ndi njira zotetezera.
d. Dongosolo loyang'anira zombo zokhala ndi gawo lotsata
Mu makampani otumiza katundu, deta yochokera ku mapulogalamu oyendetsera sitima nthawi zambiri imagwirizanitsidwa ndi machitidwe akunja kwa nyanja kuti aziyang'anira zombo. Izi zimathandiza makampani kuyang'anira malo a sitimayo, nthawi yoyerekeza yofika (ETA), ndi momwe sitimayo imagwirira ntchito.
4. Ubwino wogwiritsa ntchito pulogalamu yoyendera
1. Kuwongolera chitetezo cha kutumiza katundu kudzera mu machenjezo okhudza ngozi, kuyang'anira malo, ndi kuphatikiza deta.
2. Chepetsani ntchito ya mlonda chifukwa njira zambiri zowunikira zimatha kuthandizidwa zokha.
3. Konzani kulondola kwa kayendetsedwe ka zinthu, makamaka pophatikiza GNSS ndi machati aposachedwa amagetsi.
4. Kugwiritsa ntchito bwino nthawi ndi mafuta chifukwa cha kukonzekera bwino njira.
5. Njira zolembera ndi kuwerengera zimakhala zosalala kudzera mu zolemba za ulendo, mbiri ya ulendo, ndi malipoti.
5. Mavuto ndi zoopsa zomwe zingachitike pogwiritsa ntchito pulogalamu yoyendera
Ngakhale kuti ndi yothandiza kwambiri, mapulogalamu oyendetsera zinthu ndi ovuta. Pali zoopsa zingapo zomwe muyenera kudziwa:
a. Kudalira kwambiri (kudalira kwambiri)
Chimodzi mwa zoopsa zazikulu ndi kudalira pazenera. Apolisi amatha kuyang'ana kwambiri chiwonetsero cha ECDIS kotero kuti amanyalanyaza zomwe akuwona, radar, kapena chidziwitso kuchokera pamalo omwe ali. Komabe, mfundo zoyendetsera bwino zimafunabe kugwiritsa ntchito magwero osiyanasiyana (kufufuza mozungulira).
b. Zolakwika zolowera ndi zokonzera
Njira yolakwika, malo olakwika a chitetezo, kapena sikelo yolakwika ya tchati zingapangitse kuti pakhale mfundo zosocheretsa. Chifukwa chake, kufufuza kawiri ndikofunikira.
c. Zosintha pa tchati ndi mapulogalamu
ENC yakale ingasiye chombocho chisaone kusintha kwaposachedwa monga ma buoy atsopano, kusintha kwa kuya, kapena malo ogwirira ntchito. Kuphatikiza apo, pulogalamuyo imafunikanso zosintha zachitetezo ndi zosintha magwiridwe antchito.
d. Kusokonezeka kwaukadaulo ndi chitetezo cha pa intaneti
Makina oyendetsera ntchito pogwiritsa ntchito makompyuta ali pachiwopsezo cha kulephera kwa zida zamagetsi, kuzimitsidwa kwa magetsi, kapena kuopsezedwa ndi intaneti. Ogwira ntchito ambiri tsopano akukhazikitsa njira zodzitetezera pa intaneti, kugawa ma netiweki, komanso kuphunzitsa ogwira ntchito kuti achepetse zoopsa.
6. Njira zabwino zogwiritsira ntchito pulogalamu yoyendera
Kuti pulogalamu yoyendetsera zinthu ipereke phindu lalikulu, ndikofunikira kugwiritsa ntchito njira zotsatirazi:
1. Kuphunzitsa ogwira ntchito ndi kuwadziwa bwino
Mkulu aliyense ayenera kumvetsetsa ntchito zazikulu, zofooka za makina, ndi momwe angachitire ndi ma alamu. Kudziwa bwino musanayende panyanja kumathandiza kuchepetsa zolakwika pa ntchito.
2. Gwiritsani ntchito njira yowunikira zinthu pogwiritsa ntchito zida zina
Onetsetsani kuti malo anu ndi momwe magalimoto alili zatsimikiziridwa pogwiritsa ntchito njira ya radar, Visual, AIS, ndi njira zina zoyendetsera. Musadalire gwero limodzi lokha.
3. Kukonzekera njira kolembedwa ndi kuvomerezedwa
Njirayo iyenera kukonzedwa motsatira njira ndi malamulo a kampani, kuyang'aniridwa ngati pali zoopsa, ndikuvomerezedwa ndi kapitawo.
4. Zosintha za tchati ndi database nthawi zonse
Konzani nthawi yosintha zinthu mu ENC, zidziwitso kwa oyendetsa sitima, ndi ma database a madoko. Lembani zosintha kuti zigwiritsidwe ntchito pofufuza.
5. Kuyang'anira bwino alamu
Musanyalanyaze kapena kuzimitsa ma alamu popanda chifukwa. Ikani miyezo ya chitetezo monga kuya kwa chitetezo ndi mawonekedwe a chitetezo malinga ndi momwe chombocho chilili komanso momwe chikugwirira ntchito.
7. Kesimpulan
Kugwiritsa ntchito mapulogalamu oyendetsera sitima zapamadzi kwakhala muyezo wofunikira kwambiri pa ntchito zamakono zoyendera. Machitidwe monga ECDIS, mapulogalamu oyendetsera sitima zapamadzi pogwiritsa ntchito makompyuta, ndi ma PPU amathandiza kukonza chitetezo, magwiridwe antchito, komanso kulondola kwa maulendo. Komabe, ukadaulo uwu uyenera kugwiritsidwa ntchito mwanzeru: ogwira ntchito amafunika maphunziro okwanira, machitidwe ayenera kusinthidwa nthawi zonse, ndipo mfundo zoyambira zoyendetsera sitima ziyenera kutsatiridwa poyang'ana mozungulira ndikuyang'anitsitsa mwachindunji. Mapulogalamu oyendetsera sitima akagwiritsidwa ntchito bwino si chida chokha, koma ndi mzati wofunikira kwambiri pachitetezo ndi kupambana kwa ntchito za sitima panyanja.
Ngati mukufuna, nditha kusintha nkhaniyi kuti ikhale yaukadaulo kwambiri (monga kukambirana za ENC, S-57/S-101, kukhazikitsa mawonekedwe achitetezo, CPA/TCPA) kapena yothandiza kwambiri pazosowa za ophunzira/antchito ndi zitsanzo za njira zokonzekera ulendo.
