Zotsatira za Migodi pa Chilengedwe
Pendauluan
Gawo la migodi limagwira ntchito yofunika kwambiri pa chuma cha mayiko ambiri, kuphatikizapo Indonesia. Miyala monga malasha, golide, mkuwa, ndi nickel ndi zinthu zamtengo wapatali zomwe zimathandiza kwambiri chitukuko cha zomangamanga, mafakitale, ndi ukadaulo. Komabe, ngakhale kuti ikuthandizira pazachuma, migodi imakhudzanso kwambiri chilengedwe. Nkhaniyi ifufuza mbali zosiyanasiyana za momwe migodi imakhudzira chilengedwe, kuyambira kuwonongeka kwa zachilengedwe mpaka kusintha kwa chikhalidwe ndi zachuma m'madera a migodi.
Kuwonongeka kwa Zachilengedwe
Chimodzi mwa zotsatira zazikulu za ntchito za migodi ndi kuwonongeka kwa zachilengedwe. Njira yochotsera mchere nthawi zambiri imafuna kudula malo akuluakulu, zomwe zingayambitse kudula mitengo ndi kutayika kwa malo okhala zomera ndi zinyama. Kudula mitengo kumeneku sikungowopseza zamoyo zosiyanasiyana komanso kumawonjezera chiopsezo cha kuwonongeka kwa nthaka. Kuwonongeka kwakukulu kwa nthaka kungachotse nthaka yachonde, zomwe zimapangitsa kuti nthaka isabereke bwino paulimi komanso kuchepetsa ubwino wa madzi.
Mu migodi yotseguka, dothi lapamwamba, lotchedwa overburden, liyenera kuchotsedwa kuti liwonetse mchere wamtengo wapatali. Kuchulukana kumeneku kwa overburden kungasokoneze kuyenda kwa madzi achilengedwe ndikuyambitsa kusefukira kwa madzi m'mitsinje ndi m'madzi ozungulira. Zotsatira zake, ubwino wa madzi umachepa, zomwe zimasokoneza zamoyo zam'madzi ndikuwononga thanzi la anthu okhala pafupi ndi mgodi.
Kuipitsa madzi
Ntchito zamigodi nthawi zambiri zimayambitsa kuipitsidwa kwa madzi. Zinyalala za m'migodi zomwe zili ndi mankhwala oopsa monga mercury, cyanide, ndi zitsulo zina zolemera zimatha kuipitsa mitsinje, nyanja, ndi magwero a pansi pa nthaka. Chodabwitsa ichi chimadziwika kuti "acid mine drainage" (AMD). AMD imachitika pamene mchere wa sulfide m'miyala yomwe yagwetsedwa umakumana ndi mpweya ndi madzi, zomwe zimapangitsa sulfuric acid yomwe imatha kusungunula zitsulo zoopsa kuchokera m'mwala.
Madzi oipitsidwawa akhoza kukhudza kwambiri zomera ndi zinyama zam'madzi, komanso thanzi la anthu. Nthawi zambiri, madera omwe akhudzidwa ndi AMD samakhala oyenera kumwa madzi, ulimi wothirira, kapena malo okhala nyama zakuthengo zam'madzi. Madera omwe ali pafupi ndi migodi omwe amadalira madzi achilengedwe nthawi zambiri amakhudzidwa ndi kuipitsidwa kumeneku, zomwe zimapangitsa kuti matenda azikula komanso thanzi lawo liziipiraipira.
Kuipitsa mpweya
Kupatula kuipitsidwa kwa madzi, kuipitsidwa kwa mpweya ndi vuto lalikulu la chilengedwe lomwe limabwera chifukwa cha ntchito za migodi. Migodi ndi kukonza mchere nthawi zambiri zimatulutsa fumbi ndi mpweya woipa monga sulfur dioxide (SO2), nitrogen oxides (NOx), ndi tinthu tina tating'onoting'ono. Fumbi la migodi ili silimangokhudza thanzi la kupuma la anthu okhala m'deralo komanso limatha kufalikira m'madera ambiri ndi mphepo.
Ndipotu, kusungunula ndi kukonza mchere nthawi zambiri kumafuna kuyaka mafuta, zomwe zimapangitsanso mpweya wa carbon dioxide (CO2) womwe umathandizira kusintha kwa nyengo padziko lonse. Kuchuluka kwa mpweya woipawu kumathandizira kutentha kwa dziko, komwe kumakhudza kusintha kwa nyengo komanso nyengo yoipa kwa nthawi yayitali.
Zotsatira pa Zachuma ndi Zachikhalidwe
Zotsatira za ntchito za migodi pa chilengedwe nthawi zambiri zimakhudzanso mikhalidwe ya anthu ndi zachuma m'madera ozungulira. Ngakhale kuti migodi ingapangitse ntchito ndikukopa ndalama kumadera akutali, phindu la zachuma nthawi zambiri limaposa mtengo wa zachilengedwe ndi chikhalidwe cha anthu.
Kutayika kwa malo olima chifukwa cha kudula mitengo ndi kukokoloka kwa nthaka kukuopseza chitetezo cha chakudya cha anthu ammudzi. Kudalira migodi kungapangitsenso chuma cha ulimi umodzi, chomwe chingathe kusokonekera chifukwa cha kusinthasintha kwa mitengo ya zinthu pamsika wapadziko lonse. Mitengo ya mchere ikatsika, ndalama zomwe amapeza m'madera osiyanasiyana zimatsika, zomwe zimapangitsa kuti pakhale kusakhazikika kwachuma komanso chikhalidwe cha anthu.
Kuphatikiza apo, kuipitsidwa kwa madzi ndi mpweya komwe kumachitika chifukwa cha ntchito zamigodi kumakhudza thanzi la anthu. Matenda opuma, khungu, ndi matenda opatsirana m'madzi akuchulukirachulukira m'madera amigodi. Kukwera mtengo kwa chisamaliro chaumoyo kumeneku kumawonjezera mavuto azachuma pa mabanja, makamaka omwe ali m'madera osauka.
Ntchito Zothandiza Kuchepetsa Mavuto ndi Mayankho
Pofuna kuchepetsa mavuto omwe amabwera chifukwa cha migodi pa chilengedwe, njira zosiyanasiyana zochepetsera mavuto ndi njira zothetsera mavuto zitha kugwiritsidwa ntchito. Gawo limodzi lofunika kwambiri ndikugwiritsa ntchito ukadaulo wa migodi wosawononga chilengedwe. Ukadaulo uwu umaphatikizapo kugwiritsa ntchito njira zochepetsera kuwonongeka kwa nthaka komanso kugwiritsa ntchito njira zoyendetsera bwino zinyalala.
Kukonzanso malo ogwidwa ndi migodi pambuyo pokumba ndi gawo lina lofunika kwambiri. Kukonzanso kumeneku kumaphatikizapo kukonzanso malo owonongeka kuti abwererenso ku ntchito yake yachilengedwe komanso yachuma. Njira imeneyi nthawi zambiri imaphatikizapo kubzala zomera zatsopano, kubwezeretsa ubwino wa nthaka, ndikukhazikitsa njira yokhazikika yoyendera madzi.
Malamulo aboma nawonso ali ndi gawo lofunika kwambiri pakulamulira zotsatira za migodi. Boma liyenera kulimbitsa malamulo ndikuwonjezera kuyang'anira zilolezo za migodi, kuonetsetsa kuti makampani opanga migodi akutsatira miyezo yokhwima yokhudza chilengedwe. Kuphatikiza apo, kutenga nawo mbali kwa anthu ammudzi popanga zisankho ndikuyang'anira ntchito za migodi ndikofunikira kwambiri kuti zitsimikizire kuti zofuna za anthu am'deralo zikutetezedwa.
Maphunziro ndi Kuzindikira
Maphunziro ndi kudziwitsa anthu za momwe migodi imakhudzira chilengedwe nawonso ndi ofunikira. Pomvetsetsa bwino zoopsa ndi zotsatira za migodi, anthu ammudzi akhoza kukhala okonzeka kuteteza chilengedwe chawo ndikupempha makampani a migodi kuti aziyankha mlandu.
Mabungwe ophunzitsa, mabungwe omwe si aboma (ma NGO), ndi atolankhani ayenera kutenga nawo mbali pofalitsa uthenga ndikuphunzitsa anthu za kufunika koteteza chilengedwe. Mapulogalamu ophunzitsira ndi ma kampeni omwe cholinga chake ndi kukweza luso la anthu ammudzi losamalira zachilengedwe moyenera ayeneranso kulimbitsa.
Mapeto
N'zosakayikitsa kuti migodi imagwira ntchito yofunika kwambiri pothandizira chitukuko cha zachuma. Komabe, zotsatira zake zoipa pa chilengedwe ndi madera ziyenera kukhala nkhani yaikulu. Kuwonongeka kwa chilengedwe, kuipitsidwa kwa madzi ndi mpweya, komanso zotsatira zoyipa pazachuma zimafuna njira yokhazikika yogwirira ntchito za migodi.
Ndi kugwiritsa ntchito ukadaulo wosawononga chilengedwe, kukonzanso bwino malo, malamulo okhwima, komanso chidziwitso cha anthu ambiri, tikuyembekeza kuti zotsatira zoyipa za migodi zitha kuchepetsedwa. Kugwirizana kwa boma, mafakitale, ndi madera ndikofunikira kuti pakhale mgwirizano pakati pa zofuna zachuma ndi kuteteza chilengedwe.
Pomaliza, ngakhale kuti mavuto omwe akukumana nawo ndi akulu kwambiri, kudzera mu kudzipereka ndi zochita zenizeni, titha kuonetsetsa kuti migodi ikuchitidwa moyenera komanso mokhazikika, kuti mibadwo yamtsogolo ikhale ndi tsogolo labwino.
