Уламжлалт навигацийн системийг ашиглах гарын авлага
GPS, дижитал газрын зураг, ухаалаг луужин зэрэг технологийн дэвшил гарсан ч уламжлалт навигацийн ур чадвар зайлшгүй шаардлагатай хэвээр байна. Уламжлалт навигацийн системүүд нь байгалийн тэмдэг, тэнгэрийн биетүүд, газрын хэлбэр, соронзон луужин, цаасан газрын зураг зэрэг энгийн хэрэгслийг ашиглан чиглэл, байршлыг тодорхойлох арга юм. Энэхүү мэдлэг нь батерей дуусах, дохио тасарсан, төхөөрөмж эвдэрсэн эсвэл бид алслагдсан бүс нутагт байх үед хэрэгтэй байдаг. Цаашилбал, уламжлалт навигаци нь байгаль орчны талаарх мэдлэгийг дээшлүүлж, аяллын үеэр, ялангуяа уулчид, далайчид, судлаачид болон гадаа үйл ажиллагаа эрхэлдэг хүмүүсийн аюулгүй байдлыг сайжруулдаг.
1. Навигацийн үндсэн зарчмуудыг ойлгох
Навигаци нь үндсэндээ гурван асуултад хариулдаг: бид хаана байна, хаашаа явж байна, хэрхэн хүрэх вэ. Эдгээр асуултад хариулахын тулд бидэнд чиглэлийн лавлагаа (хойд-өмнөд-зүүн-баруун), байршлаа хэмжих, шалгах хэрэгсэл, хүрээлэн буй орчноо унших чадвар хэрэгтэй.
Уламжлалт навигаци нь ихэвчлэн аргуудын хослолыг ашигладаг, учир нь ганц арга нь үргэлж хангалтгүй байдаг. Жишээлбэл, үүлэрхэг цаг агаар нь нар болон оддыг халхалж, эсвэл өтгөн ой модтой газар нутаг нь алсаас ландшафтыг ялгахад хэцүү болгодог. Тиймээс уламжлалт навигацийн гол түлхүүр нь "хөндлөн баталгаажуулалт" юм: луужингийн чиглэлийг газрын зурагтай тохируулж, дараа нь байгалийн онцлог шинж чанарыг ашиглан дахин баталгаажуулах.
2. Соронзон луужин ашиглах нь
Луужин бол энгийн хэрнээ маш үр дүнтэй хэрэгсэл юм. Луужингийн зүү нь жинхэнэ хойд зүг рүү биш, харин соронзон хойд зүг рүү заадаг. Энэ хоёрын хоорондох ялгааг хазайлт гэж нэрлэдэг. Зарим газарт хазайлт нь чиглэлийн нарийвчлалд нөлөөлөхүйц том байж болно. Тиймээс, хэрэв та хазайлтын мэдээллийг агуулсан топографийн газрын зураг ашиглаж байгаа бол үүнийг хэрхэн тохируулах талаар суралцаарай.
Луужин ашиглах үндсэн аргууд:
1. Луужинг тэгшхэн барь, ингэснээр зүү чөлөөтэй хөдөлж чадна.
2. Улаан зүү нь луужин дээрх “N” (хойд) тэмдэгтэй зэрэгцэх хүртэл биеийг эргүүлнэ.
3. Таны харж буй чиглэл нь азимут буюу очих газрын чиглэлийг заана.
Талбай дээр навигаци хийхийн тулд та холхивчийг (өнцгийн чиглэл) тодорхойлж болно:
– Луужингийн загалмайг зорилтот объект руу чиглүүл (жишээ нь толгодын орой эсвэл том мод).
– Луужингийн хэмжээс дээрх градусын тоог уншина уу.
– Тоог хадгалаад, дараа нь луужингийн их бие дээрх зүүг хойд зүг рүү чиглүүлэн алхаарай.
Чухал зөвлөгөө: луужинг соронзон орон руу саад учруулж болзошгүй том металл эд зүйлс, цахилгаан кабель эсвэл электрон төхөөрөмжөөс хол байлга.
3. Цаасан газрын зураг болон топографийн газрын зургийг унших
Цаасан газрын зураг бол уламжлалт навигацийн системийн хамгийн сайн найз юм. Топографийн газрын зураг нь өндрийн контур, гол мөрөн, жим, хөндий, нурууг харуулдаг. Контурыг ойлгох нь танд аюулгүй, үр ашигтай замыг сонгоход тусална.
Ойлгох зүйлс:
– Газрын зургийн масштаб: Жишээлбэл, 1:25.000 гэдэг нь газрын зураг дээрх 1 см = газар дээрх 250 м гэсэн үг.
– Контурын шугамууд: Шугамууд ойртох тусам газар нутаг огцом эгц байна.
– Газрын зургийн тэмдэглэгээ: Зам, гол мөрөн, гүүр, ой мод, суурин гэх мэт.
Практик аргууд:
1. Луужингийн тусламжтайгаар газрын зургийг чиглүүл: газрын зураг дээрх хойд хэсэг нь луужин дээрх хойд хэсэгтэй зэрэгцэх хүртэл газрын зургийг эргүүлнэ.
2. Голын цутгал, оргил, замын муруй зэрэг амархан танигдахуйц газрын хэлбэрийн онцлогуудыг хайж өөрийн байршлыг тодорхойл.
3. Замаа контурыг нь харгалзан төлөвлөөрэй: шаардлагагүй бол хэт их авиралтаас зайлсхийж, усан зам эсвэл нурууг "байгалийн хөтөч" гэж үз.
4. Нар ашиглан навигаци хийх
Нар нь чиглэлийг харуулсан нэлээд найдвартай үзүүлэлт байж болно. Ерөнхийдөө:
– Нар зүүн зүгт мандаж, баруун зүгт жаргадаг.
– Өдрийн цагаар түүний байрлал нь байршлаас хамааран тэнгэрийн хойд эсвэл өмнөд чиглэлтэй холбоотой хэсэгт байдаг (өмнөд хагас бөмбөрцөгт нар ихэвчлэн хойд зүгт, хойд хагас бөмбөрцөгт өмнөд зүгт байдаг).
Энгийн арга:
– Өглөө нь сунасан сүүдрийн чиглэл нь ихэвчлэн баруун зүг рүү чиглэдэг (учир нь нар зүүн зүгт байдаг).
– Үдээс хойш сүүдэр зүүн тийш уртасдаг (учир нь нар баруун зүгт байдаг).
Та мөн "аналог цаг" аргыг ашиглаж болно: цагийн зүүг нар руу чиглүүлээд, дараа нь цагийн зүү болон 12 цагийн хоорондох дунд цэгийг олоод хойд/өмнөд чиглэлийг тооцоол (энэ арга нь илүү тооцоолол бөгөөд тийм ч нарийвчлалтай биш бөгөөд цагийн бүс болон улирлын тохируулга шаарддаг).
5. Оддын ордуудыг ашиглан навигаци хийх
Шөнөдөө одод танд замаа олоход тусална. Хойд хагас бөмбөрцөгт Алтан гадас (Хойд од) нь жинхэнэ хойд хэсэгтэй бараг зэрэгцдэг. Үүнийг ихэвчлэн Том Диппер (Агуу Диппер) одны ордны тусламжтайгаар олж болно: Алтан Дипперийн аяганд байрлах хоёр "заагч" од нь Алтан гадас руу чиглэдэг.
Өмнөд хагас бөмбөрцөгт Өмнөд туйлын дээр од байдаггүй ч Crux (Өмнөд загалмай) одны орд нь өмнө зүгийг тооцоолоход тусалдаг. Өмнөд загалмайн гол шугамыг сунгаж, тооцооллыг тэнгэрийн хаяа хүртэл "буулгаснаар" та өмнө зүгийг ойролцоогоор тодорхойлж чадна.
Од дээр суурилсан аргууд нь харьцангуй цэлмэг тэнгэр, гэрлийн бохирдол бага шаарддаг тул гадаа эсвэл далайн орчинд онцгой тохиромжтой.
6. Байгалийн тэмдгүүдийг унших
Тэнгэрээс гадна байгаль нь чиглэлийн сэжүүр өгдөг. Гэсэн хэдий ч энэ аргыг болгоомжтой ашиглах хэрэгтэй, учир нь зөвхөн ганц ордонд найдах нь төөрөгдүүлж болзошгүй юм.
Ихэнхдээ заадаг зарим шинж тэмдгүүд:
– Мод/хадны хөвд: ихэвчлэн чийг шингээгч дээр, нарны гэрэл багатай талд илүү элбэг ургадаг. Зарим бүс нутагт энэ нь тодорхой талыг (жишээлбэл, хойд хагас бөмбөрцгийн өмнөд хэсгийг) илүүд үздэг боловч энэ нь үргэлж тогтвортой байдаггүй.
– Голын урсгалын чиглэл: голууд ерөнхийдөө өндөрлөг газраас нам дор газар руу урсаж, ихэвчлэн хөндий эсвэл суурин газар руу чиглэдэг.
– Давамгайлсан салхи болон ургамлын хэлбэр: зарим газарт нэг чиглэлээс үлээдэг салхины улмаас мод муруй ургах тохиолдол гардаг.
Зарчим: байгалийн тэмдгийг заалт болгон ашигла, дараа нь боломжтой бол газрын зураг эсвэл луужингаар баталгаажуул.
7. Байрлалыг тодорхойлох гурвалжингийн арга
Газрын зураг дээр хаана байгаагаа мэдэхгүй байгаа үед гурвалжин хэлбэрийг тодорхойлох нь чухал арга юм. Хэрхэн ашиглах талаар энд өгөв.
1. Хоёр эсвэл гурван тод харагдахуйц газрын тэмдэглэгээг (оргилууд, цамхаг, голын тохой) сонгоно уу.
2. Луужин ашиглан өөрийн байрлалаас газрын тэмдэглэгээ бүр рүү чиглүүл.
3. Холхивчийг газрын зураг руу шилжүүлэх (ихэвчлэн буцах шугам/буцах холхивч зурах замаар).
4. Шугамууд огтлолцох цэг нь таны ойролцоо байрлалыг заана.
Газрын тэмдэглэгээ тодорхой байх тусам холхивчийн хэмжилт илүү сайн байх тусам байрлалыг илүү нарийвчлалтай авах болно.
8. Алхахдаа нарийвчлалаа хадгалах (Хурд болон шалгах цэгүүд)
Холын аялалд гарсан жижиг алдаа таныг замаас нь холдуулж болзошгүй. Туслах хоёр зуршил:
– Хэмнэлт: Зайг тооцоолохын тулд алхмуудыг тоолох. Та эхлээд 100 метр тутамд алхмуудаа хэмжиж, дараа нь энэ тоог жишиг болгон ашиглаж болно.
– Шалгах цэгүүд: Замын дагуу шалган нэвтрүүлэх цэгүүдийг байгуул (жишээ нь, “500 м явсны дараа та жижиг голд хүрэх ёстой”). Энэ нь алдааг илүү хурдан илрүүлэхэд тусалдаг.
Хэрэв та газрын зурагтай тохирохгүй цэгт хүрвэл зогсоод үнэлгээ өг. Дараа нь олно гэж бодоод цааш алхах хэрэггүй.
9. Уламжлалт навигацийн ёс зүй ба аюулгүй байдал
Навигаци нь зөвхөн чиглэл биш, бас аюулгүй байдлын тухай юм. Үргэлж:
– Маршрутын төлөвлөгөө болон буцах хугацааныхаа талаар бусдад хэлээрэй.
– Үндсэн хэрэгслүүдээ авч яваарай: луужин, газрын зураг, шүгэл, гар чийдэн, борооны цув, нөөц хоол хүнс/уух зүйлс.
– Өөрийн хязгаарлалт болон цаг агаарын нөхцөл байдлыг ойлгоорой.
– Хэрэв та төөрвөл дараах зарчмыг ашиглаарай: зогс, бод, ажигла, төлөвлө.
Хаах
Уламжлалт навигаци бол гадаа бие даасан байдал, өөртөө итгэх итгэлийг бий болгодог ур чадвар юм. Луужин, цаасан газрын зураг, нар, оддыг ойлгох, байгалийн тэмдгийг унших чадварыг хослуулснаар та орчин үеийн технологид найдахгүйгээр чиглэл, байршлаа тодорхойлж чадна. Та илүү их дадлага хийх тусам таны навигацийн зөн совин улам хурц болно. Уламжлалт навигацийг зуршил болго: энгийн аяллаас эхэлж, дараа нь илүү төвөгтэй маршрутууд руу шилж. Эцсийн эцэст энэ ур чадвар нь таныг очих газар руу чинь хөтлөхөөс гадна хаана ч байсан аюулгүй байлгах болно.
