Te Tūhura i te Kaupapa o te Whakahāwea i roto i te Hapori
Ko te kaikiri tētahi o ngā take pāpori tino uaua, tino pumau hoki i roto i te hītori o te tangata. I roto i ngā rangahau pāpori, kāore te kaikiri e māramahia ana he waiaro whaiaro o te mauahara ki tētahi rōpū motuhake anake, engari he āhuatanga pāpori kua whakauruhia ki roto i ngā hanganga, ahurea, me ngā whanaungatanga mana. Mā te pāpori ka āwhina i a tātou ki te kite i te āhua o te hanga, te pupuri, me te whakaputa uri o te kaikiri mā roto i ngā umanga—pērā i te mātauranga, te ōhanga, te pāpāho, te ture, me te tōrangapū—tae atu ki ngā taunekeneke o ia rā. Nō reira, he mea nui te tūhura i te kaikiri i roto i te pāpori kia mārama ai ki ngā pūtake me te whakatakoto rautaki whai hua ake mō te huringa pāpori.
Te Whakahāwea Iwi: Te Ariā Hapori me te Whakamāramatanga
I te nuinga o te wā, ko te kaikiri e pā ana ki ngā whakapono, ngā mahi, ngā pūnaha rānei e whakatau ana i ngā rōpū tangata i runga i te kāwai o te "iwi" me te whakanoho i a rātou ki runga i te taumata whakarōpū. E whakanui ana te mātauranga pāpori ehara te "iwi" i te kāwai koiora anake, engari he hanganga pāpori: ka hangaia e ngā hapori ngā kāwai iwi i runga i ngā āhuatanga tinana motuhake, kātahi ka hono atu ki ngā tikanga pāpori pēnei i te mohio, te matatika, te ahurea, te kaha rānei. Ina whakamahia ēnei hanganga hei whakatika i ngā kore taurite - ahakoa i roto i ngā tika, te urunga atu ki ngā rauemi, te mana pāpori rānei - kei reira te kaikiri hei tikanga whakahaere.
I roto i te hapori pāpori, he maha ngā momo wehewehenga o te kaikiri. Tuatahi, te kaikiri takitahi, arā, te whakahāwea me te whakahāwea e mahia ana e ngā tāngata takitahi. Tuarua, te kaikiri ā-whare, arā, ngā kaupapa here me ngā mahi ā-whare he pānga whakahāwea, ahakoa kāore i te haere tahi me te hiahia kaikiri mārama. Tuatoru, te kaikiri hanganga, e pā ana ki ngā tauira whānui me te honohono o te kore taurite puta noa i ngā whare e whakararuraru ana i ētahi rōpū iwi. He mea nui tēnei wehewehenga nā te mea ka nekehia te arotahi mai i te "tāngata kino" noa ki "ngā pūnaha hē."
Ngā Pūtake o Mua me ngā Hononga Mana
Kāore e taea te wehewehe i ngā kōrero mō te kaikiri i roto i te hapori pāpori mai i te hītori o te koroni, te mahi pononga, me te hanganga o te kāwanatanga hou. I roto i ngā horopaki maha, ka whakamahia ngā kāwai iwi hei whakamana i te whakawhānui rohe, te whakamahi kaimahi, me te whakahaere rauemi. Ka huri te kaikiri hei momo "arorau" e whakamana ana i te kore taurite: e kiia ana ko ngā rōpū matua he rangatira ake, nō reira he "tika" ki te ārahi, ko ētahi atu rōpū he iti iho.
E tirohia ana e te mātauranga hapori te kaikiri hei whanaungatanga mana. Ko te tikanga o tēnei, ehara te kaikiri i te mea mō te tuakiri anake, engari mō te tangata whai mana ki te tautuhi i ngā tikanga, ki te whakatau kaupapa here, ki te whakahaere i te ōhanga, me te whakahaere i te kōrero a te marea. Koinei te wāhi e hono ai te kaikiri ki te karaehe pāpori, te ira tangata, me ētahi atu tuakiri. Hei tauira, he maha ngā ngoikoretanga o ngā rōpū iwi tokoiti e rawakore ana: he iti te urunga ki te mātauranga, he iti ngā whai wāhitanga mahi, me te whakahāwea i roto i ngā ratonga tūmatanui. E whakamārama ana te tirohanga whakawhiti he rerekē ngā wheako o te kaikiri i runga i ngā tūranga pāpori e whakawhiti ana.
Te Whakahāwea i ngā Taunekeneke o ia Rā
I te taumata moroiti, ka ako te hapori pāpori i te āhua o te whakahāwea iwi i roto i ngā kōrerorero, ngā momo whakaaro tawhito, ngā whakakatakata, me ngā nekehanga. Ko tētahi momo e kōrerohia pinepinetia ana ko ngā whakahāwea iti, arā, he mahi iti, he kōrero rānei, i ētahi wā ka kiia he katakata, e kawe ana i tētahi karere whakaiti, whakahāwea rānei. Hei tauira, ko te whakaaro me "me" whai āhuatanga ētahi o ngā tāngata o ētahi rōpū, te rerekētanga rānei o te maimoatanga e meinga ai te tangata kia whakaaro kāore rātou i te noho ki te hapori.
He mea nui ngā taunekeneke o ia rā, nā te mea he wāhi tēnei mō te whakaputa uri o te ahurea kaikiri. Ko ngā momo whakaaro tawhito - i roto i ngā kura, i ngā wāhi mahi, me ngā pāpāho pāpori - ka taea te hanga i tētahi "mōhiotanga whānui" e whakaaetia ana me te kore whakahē. Ahakoa kāore te tangata e whakaaro kaikiri ana, ka taea tonu e ia te pupuri i ngā tauira kaikiri mā te whai i ngā tikanga kua whakatūria. Koia te take e whakanui ana te hapori pāpori i te tukanga o te whakahoahoa: ka tukuna iho ngā uara me ngā tirohanga mā roto i te whānau, ngā whare wānanga, te taiao, me te ahurea rongonui.
Te Pāpāho, te Whakaaturanga, me te Whakaputa Tikanga
He mahi nui tā te pāpāho ki te hanga i ngā whakaaro pāpori mō te iwi. Ka tirohia e te pāpori pāpāho te āhua o te whakaaturanga o ngā rōpū iwi motuhake: ko wai te toa matua, ko wai te mea e tapaina ana he tangata hara, ko wai te mea e tū ana hei "manene", ā, ko wai te mea e kiia ana he "noa". Ka taea e ngā whakaaturanga whakaaro pōhewa te whakakaha i ngā hononga kino, te awe i ngā whakaaro o te marea, tae atu ki te ārahi i ngā kaupapa here.
Hei tāpiri atu, ka pāngia te horapa o ngā kōrero whakahāwea iwi e ngā rauropi o te ao matihiko. Ko ngā ihirangi e whakaoho ana i ngā kare ā-roto ka tere ake te horapa, tae atu ki te kōrero kino me ngā whakawhanuitanga tuku iho. E kite ana te Sociology ehara te hangarau i te wāhi kūpapa: e mau ana i ngā painga tōrangapū me te ōhanga, ā, ka taea e ia te whakanui ake i te wehewehenga pāpori. Nō reira, ko te mātauranga pāpāho me te ture tika he take nui hei aukati i te whakahāwea iwi e ahu mai ana i ngā mōhiohio.
Te Whakahāwea i te Iwi ā-Rohe: Mātauranga, Ōhanga, me te Ture
Kei roto anō hoki i ngā whare wānanga te kaikiri. Hei tauira, i roto i te mātauranga, ka kitea te kore taurite mā te urunga atu ki ngā kura kounga, ngā utu kura, te whakahaere kaiako whakaaro kino, me ngā marautanga e kore e aro ki te hītori o ngā rōpū tokoiti. Ina kore e kitea te hītori me ngā takoha a ētahi rōpū, ka "kore e kitea" i roto i te kōrero ā-motu, ā, ka memeha haere tō rātou wairua noho tahi me ngā whai wāhitanga pāpori.
I roto i te ōhanga, ka kitea te kaikiri i roto i te whakahāwea mahi, te rerekētanga o ngā utu, te wehewehenga o ngā whare noho, te arai rānei ki te uru atu ki te pūtea pakihi. I roto i te ao ture, e whakaatu ana ngā rangahau maha he kore taurite ngā mahi whakamana ture: he ngoikore ake ētahi rōpū ki te whakapae, ki te rangahau, ki te whiu nui rānei. E whakapono ana ngā tohunga hapori ehara tēnei i te whakaaro pōhēhē o ngā āpiha takitahi, engari he hua nō ngā kaupapa here, te ahurea whakahaere, me te kore taurite pāpori kua mau.
Te Ātete, Ngā Nekehanga Hapori, me te Huringa
Ko te arotahi hoki o te mātauranga hapori ki te whawhai ki te kaikiri. Ko ngā kaupapa pāpori anti-kaikiri e whakawhirinaki ana ki te kotahitanga o te katoa, te tautoko kaupapa here, te mātauranga tūmatanui, me te whakaputa i ngā mātauranga rerekē. Ka taea te huri mā te whakahou i ngā umanga, te whakatinanatanga pakari o ngā ture e ārai ana i te whakahāwea, me ngā mahi roa ki te hanga i tētahi ahurea whānui.
Heoi, e whakamahara ana te hapori pāpori ki a tātou ehara te huringa pāpori i te tukanga rārangi. Ina werohia ngā hanganga o te kore taurite, ka puta ake te ātete mai i ngā rōpū e whakaaro ana kei te mōrearea tō rātou mana. Nō reira, me aro atu ngā rautaki ārai-kaikiri ki te neke atu i te huri noa i ngā waiaro; me aro atu hoki ki ngā huringa o ngā ture, te tohatoha rauemi, me ngā tikanga kawenga. Ko te mātauranga arohaehae, te kōrero whakawhiti-rōpū, me ngā kaupapa here mahi whakaū, i roto i ngā horopaki motuhake, ka taea katoa te whai wāhi ki ngā mahi ki te whakaiti i ngā kore taurite tuku iho o mua.
Te Katinga
Mā te tūhura i te kaikiri i roto i te hapori pāpori e whakaatu ana ehara te kaikiri i te take matatika takitahi anake, engari he raruraru pāpori hanganga. Ko te kaikiri ka hangaia e te hītori, ka puritia e ngā umanga, ā, ka whakaputaina anō mā roto i ngā taunekeneke me te ahurea rongonui. Mā te whakamahi i tētahi anga pāpori, ka taea e tātou te mārama he aha te take e mau tonu ai te kaikiri, ahakoa he tokomaha te hunga e kī ana kāore e whakaae ana ki te whakahāwea. I taua wā anō, ka tukuna e tēnei tirohanga he tumanako: mēnā he hua pāpori te kaikiri, ka taea te whakarerekē mā roto i ngā mahi pāpori āta whakaarohia—mā roto i ngā kaupapa here tika, ngā umanga whai kawenga, me te ahurea e whakanui ana i te ōritetanga me te mana tangata.
Ki te hiahia koe, ka taea e au te whakarerekē i tēnei tuhinga kia 1000 kupu tonu (he tata tonu i tēnei wā), ka taea rānei te tāpiri i ētahi upoko iti pēnei i te ariā pakanga, te mahi, te taunekeneke tohu, me ngā tirohanga muri-koroni mō te pānui i te kaikiri.