Te Hiranga o Magna Carta i roto i te Hītori Ture
Ko te Magna Carta, e kiia ana ko te "Karitanga Nui," he tuhinga whakahirahira i whakaputaina i Ingarangi i te tau 1215. E kiia ana ko tētahi o ngā tuhinga tino whai mana i roto i te hītori o te ture me te kāwanatanga. Nā te Magna Carta i whakatakoto te turanga mō ngā tika takitahi me te mana o te ture, ā, kua noho ēnei hei turanga nui mō ngā kaupapa ture hou o ngā whenua maha.
Papamuri Hītori
I te tīmatanga o te rautau 13, i raro i te mana o Kingi Hōani te mana whakahaere o Ingarangi, e mōhiotia ana mō tana mana whakahaere mana me ana kaupapa here kāore i te rongonui, tae atu ki ngā pikinga taake nui hei utu mō tana pakanga kore angitu ki a Parani. Nā te kore whakaae ki te mana whakahaere a Kingi Hōani i ara ake ai ngā taupatupatu i waenganui i te kingi me ngā rangatira, arā, ngā rangatira whai mana nui ā-rohe. I te tau 1215 ka tino kaha ēnei taupatupatu i te wā i akiakihia ai a Kingi Hōani e tētahi rōpū rangatira kia hainatia te Magna Carta i Runnymede, e tata ana ki Windsor.
Ngā ihirangi o te Magna Carta
Kāore i roa te Magna Carta. I te tīmatanga, e 63 ngā wāhanga e kapi ana i te whānuitanga o ngā take, mai i ngā mana whenua ki te taake me te whakahaere i te tika. Ko ētahi o ngā wāhanga tino nui me te whai mana ko:
1. Habeas Corpus: Ko tētahi o ngā ariā tino nui kua whakatōkia ki roto i te Magna Carta ko te tika kia kaua e puritia me te kore he whakamāramatanga, he tukanga ture rānei. E whakaū ana tēnei rarangi kāore e taea te pupuri, te mauherehere, te tango rānei i ngā taonga o tētahi tangata me te kore he tukanga ture.
2. Te Mana Nui o te Ture: E whakaū ana te Magna Carta kāore he tangata, tae atu ki te Kīngi, e tū ana i runga ake i te ture. Me ngohengohe te katoa ki te ture me te kāwanatanga i runga i te tika, i te ture e pā ana.
3. Te Tiakitanga o ngā Mana Whenua: I whakaratohia hoki e tēnei tuhinga te tiakitanga mō ngā taonga tūmataiti. Kāore e taea e te kīngi te raupatu i ngā taonga o te tangata me te kore he tukanga tika, he utu tika rānei.
4. Te Whakawā Tika: E whakatau ana te Magna Carta he tika te katoa ki tētahi whakawā tika, kore whakaaro. Kei roto i tēnei ko tētahi hūri motuhake e tū ana i tētahi wāhi tika.
Te Awe o te Ao
Ahakoa i te tīmatanga i hangaia te Magna Carta hei whakatau i te pakanga i waenganui i a Kingi Hoani me ngā rangatira, i horapa atu tōna mana ki tua atu i Ingarangi o te rautau 13. I roto i ngā wā, kua noho te tuhinga hei tohu mō ngā mātāpono matua e tū ana i raro i ngā kaupapa ture hou me ngā tika tangata.
Ngā whanaketanga i te UK
I Ingarangi tonu, ko te Magna Carta te pūtake mō ngā ture me ngā whakaritenga maha i muri mai. I te rautau 17, i tino awe ngā whakaaro mō te mana o te ture i roto i te Magna Carta i ngā tirohanga a ngā kaipūtaiao i muri i te Huringa Ingarihi me te whakakorenga o te mana kīngi tuturu. I paahitia te Ture Habeas Corpus o te tau 1679 hei whakaū i ngā tika i whakatōkia ki roto i te Magna Carta, kia kore ai tetahi e taea te pupuri me te kore he take tika me te tukanga ture tika.
Te Ture o te Hononga o Amerika
I tino kitea hoki te awe o Magna Carta i roto i te hanganga o te Ture o te Hononga o Amerika. I whakanuia e ngā Matua Whakaū o Amerika, pērā i a Thomas Jefferson rāua ko James Madison, te hiranga o ngā mātāpono o Magna Carta ki te tiaki i ngā tika takitahi me te pupuri i te mana o te ture. I roto i te Pire Tika o te tau 1791, kei roto ko ngā whakatikatika tuatahi tekau ki te Ture o Amerika, he maha ngā mātāpono e rite ana ki ērā o roto i te Magna Carta, pērā i te tika ki te whakawakanga tika me te tiaki i te mauhere turekore.
Te Whakapuakitanga Ao mō ngā Tika Tangata
Ka kitea anō te awe o Magna Carta i roto i te Whakapuakitanga Ao mō ngā Tika Tangata i whakamanahia e te Runanga Nui o te UN i te tau 1948. E whakaū ana tēnei Whakapuakitanga i ngā tika taketake e rite ana ki ērā i whakarārangihia i roto i te Magna Carta, pērā i te tika kia kaua e puritia noatia, te tika ki te whakawakanga tika, me te tiakitanga mai i te pupuri turekore.
Te Hiranga i te Wā Hou
I ēnei rā hou, kei te whai tikanga tonu ngā uara o te Magna Carta, ā, he mea nui tonu hoki mō te whakarite i te tika me ngā tika tangata. I te ao whānui, he maha ngā whenua e whakamahi tonu ana i ngā mātāpono kua whakatōkia ki te Magna Carta i a rātou e tuhi ana i ā rātou ture me ā rātou kaupapa ture.
Te Ture me te Mana Nui o te Ture
Ko te mātāpono o te mana o te ture i whakatōkia ki roto i te Magna Carta e whakanui ana i te hiranga o tētahi pūnaha whakawā motuhake, kore whakaaro nui hoki. I roto i te maha o ngā whenua, ko te mana o te ture te tūāpapa o tētahi hapori tika, whai tikanga hoki. Kei roto ko te tiaki i ngā tika takitahi mai i te tukinotanga o te mana e te kāwanatanga, e ētahi atu mana whakahaere rānei.
Ngā Tikanga Tūmatanui
Ko ngā mana motuhake ā-iwi pērā i te tika ki te kōrero, te tika ki te huihui, me te tika ki te whakawakanga tika, he ariā e hono tata ana ki te Magna Carta. I roto i tētahi ao e hono tonu ana, e pāngia ana e ngā wero maha o te tiaki i ngā tika tangata, he mea nui ake ēnei mātāpono i mua.
Ngā tika tangata
He maha ngā whakahaere o te ao, pērā i a Amnesty International me Human Rights Watch, e tautoko tonu ana i te tiakitanga o ngā tika tangata i runga i ngā mātāpono e ahu mai ana i te Magna Carta. E whakaū ana tēnei tuhinga he tika taketake tō ia tangata me tiaki mai i te tukino i te mana.
Te Katinga
Ahakoa i ahu mai te Magna Carta i tētahi wā tino rerekē i tō tātou wā, e mau tonu ana te hiranga o ngā mātāpono kua whakatōkia ki roto i tēnei tuhinga. Mai i Ingarangi o te rautau 13 ki ngā kaupapa ture hou me ngā kaupapa mō ngā tika tangata o te ao, ko te Magna Carta te tohu mō te tiaki i ngā tika takitahi me te mana o te ture, ā, kei te mau tonu.
Tae noa mai ki tēnei rā, e whakamahara mai ana tēnei tuhinga i te hiranga o te pupuri i ngā ture tika me te tiaki i ngā tika takitahi i ngā āhuatanga katoa o te ao. Ahakoa ngā wero me ngā huringa tonu o te ao, kei te noho tonu ngā uara o te Magna Carta hei aratohu whai hua mō tā tātou whai i te tika me te herekoretanga.
Mā te mārama ki te hītori me te hiranga o te Magna Carta, ka taea e tātou te maioha ake me te tiaki tonu i ngā tika i tohea e tātou puta noa i te hītori kia whiwhi, ā, hei te mutunga iho ka whakatūria he hapori tika ake, he hapori matatau ake.
