Te Hiranga o te Āpitihanga i te Wā Pēpi
He hononga kaha te piripono i waenganui i te pēpi me tōna kaitiaki, inā koa ko ōna mātua. Ka puta tēnei āhuatanga nui o te whanaketanga kare ā-roto me te hinengaro o te tamaiti i te tīmatanga o te ao. Nā te tohunga hinengaro Peretānia a John Bowlby i whakawhanake te ariā piripono, e whakanui ana i te tūranga nui o te piripono i roto i te whanaketanga pāpori me te kare ā-roto o te tamaiti. Kaua e warewarehia te hiranga o te piripono i te wā pēpi, nā te mea he pānga nui ki te hauora hinengaro me te oranga o te tamaiti mō te wā roa.
1. Te Ariā Āpitihanga Taketake
I whakaurua tuatahitia te ariā piripono e John Bowlby i te tau 1958 mā roto i tētahi raupapa rangahau e whakaatu ana ka noho haumaru ngā tamariki ina tata rātou ki tō rātou whaea, ki tō rātou kaitiaki matua rānei. Ka whakaratohia e ngā kaitiaki he pūtake haumaru mō ngā tamariki ki te whakatere i te ao e karapoti ana i a rātou. Ina mataku, ina manukanuka rānei ngā tamariki, ka hoki rātou ki ō rātou kaitiaki mō te whakamarie me te haumaru.
Haunga a Bowlby, i whai wāhi nui anō a Mary Ainsworth ki te whakawhānui i tēnei ariā mā roto i tētahi whakamātautau e mōhiotia ana ko te "Strange Situation." I whakaatuhia e tēnei whakamātautau te awe o ngā tauira piripono rerekē, pērā i te haumaru, te kore haumaru-te karo, me te kore haumaru-te manukanuka. Ka whai wāhi ēnei tauira ki te taunekeneke a ngā tamariki ki te ao me te hunga e karapoti ana i a rātou i te pakeketanga.
2.
Te Kaupapa me ngā Painga o ngā Āpitihanga
Ko te kaupapa o te piripono he whakarite kia ora tonu te pēpi. I te ngahere, mā te whakawhirinaki o te pēpi ki tōna kaitiaki matua ka whiwhi ia i te kai, te tiakitanga, me te manaaki e hiahiatia ana e ia kia ora ai. Heoi, ko ngā painga o te piripono he nui atu i ngā matea tinana taketake. Kei roto i ēnei ko ngā āhuatanga uaua ake o te kare ā-roto me te hinengaro, tae atu ki:
a. Te Haumarutanga o te Hinengaro
Mā te piripono kaha, hauora hoki ka puta te wairua haumaru mō ngā pēpi. Ko ngā pēpi e noho haumaru ana ka nui ake te māia ki te tūhura i tō rātou taiao. Ka whakawhanakehia e rātou te whakapono he wāhi pono, he wāhi haumaru hoki te ao hei tūhura.
b. Te Whakahaere i ngā Kare ā-roto
Ka ako ngā pēpi ki te whakahaere i ō rātou kare ā-roto mā te taunekeneke ki ō rātou kaitiaki. Ina aro atu ngā kaitiaki ki ngā hiahia o ā rātou pēpi i roto i te huarahi aro nui me te auau, ka tīmata ngā pēpi ki te whakawhanake i te kaha ki te whakamarie i a rātou anō i ngā wā taumaha.
c. Te Whakatupu i te Tuakiri me ngā Hononga Hapori
Mā ngā herenga hauora ka hanga te āhua o te tamaiti. Ko ngā tamariki he kaha te herenga, he pai ake ā rātou pūkenga pāpori me te whakawhitiwhiti kōrero. Ka ako rātou i roto i ngā taunekeneke me ō rātou kaitiaki me pēhea te whanaungatanga ki ētahi atu me pēhea hoki te aroha ki a rātou anō.
d. Hauora Hinengaro
E whakaatu ana ngā rangahau he hononga tō te herenga haumaru ki te iti o te mōrearea o ngā raruraru hauora hinengaro pērā i te manukanuka me te pouri. Ko ngā tamariki e tipu ake ana me te herenga kaha ka nui ake te pumau o ngā kare ā-roto.
e. Te Whanaketanga Hinengaro
E hono ana hoki te piripono hauora ki te whanaketanga hinengaro pai ake. Mā te wairua haumaru e whakaratohia ana e ngā kaitiaki ka taea e ngā tamariki te arotahi ki te tūhura me te ako, ā, hei whakarei ake i tō rātou kaha hinengaro.
3.
Te Pānga o ngā Āpitihanga Hauorakore
Engari, kāore e puta he tauira piripono hauora i roto i ngā whanaungatanga katoa i waenga i ngā pēpi me ngā kaitiaki. Ka pā kino pea ngā tauira piripono kino ki te whanaketanga o te tamaiti.
a. Te Āpitihanga Ārai-Haumaru
Ko ngā tamariki whai āhua pēnei ka karo i ō rātou kaitiaki. He maha ngā wā ka tū motuhake rātou i te wā e tamariki ana, engari he tikanga tiaki noa iho tēnei tū motuhake, ehara i te tohu o te hauora o te ngākau.
b. Te Āpitihanga Manukanuka-Pōuri
Ko ngā tamariki e taka ana ki tēnei momo āhua, ka pāngia e te manukanuka me te kore māia, ahakoa kei te tata mai tō rātou kaitiaki. Tērā pea ka piri rawa atu rātou, ā, ka uaua ki te whakatere i te ao e karapoti nei i a rātou.
c. Te Āpitihanga Kore-Whakarite
Koinei te momo piripono tino āwangawanga. Ka whakaatu ngā tamariki whai pēnei i ngā whanonga pōrearea, pōrearea rānei ina taunekeneke rātou me ō rātou kaitiaki, he maha ngā wā nā te hītori o te whara, te kore aro rānei.
4.
Me pēhea te hanga i tētahi hononga hauora
a. Āwhina ki ngā hiahia o te pēpi
Ko tētahi o ngā huarahi pai ki te hanga i tētahi hononga hauora ko te aro atu ki ngā hiahia o tāu pēpi i roto i te āhua mahana, pumau hoki. Whakautua ā rātou tangi, awhiawhi i a rātou, me te aro atu ki a rātou ina hiahiatia.
b. Whakapaua te Wā ki a Koe
He mea nui te wā e noho tahi ana me ngā pēpi hei hanga hononga. Ko ngā taunekeneke tika pēnei i te tākaro, te pānui pakiwaitara, te kōrero noa rānei ki a rātou ka āwhina i te whakapakari i te hononga.
c. Te Pūmautanga o te Wairua o te Kaitiaki
Ko ngā kaitiaki e mau ana te wairua ka taea te whakarato i te wairua haumaru ki ā rātou pēpi. Nō reira, he mea nui kia mau tonu te oranga ngākau o ngā mātua me ngā kaitiaki matua.
d. Te Pā ā-Tino
He mea nui te whakapā tinana mō te whanaketanga o te piripono. Mā te awhi, te kihi, me te pā kiri ki te kiri ka puta te wairua haumaru me te whakamarie mō ngā pēpi.
e. Whakaratohia he Taiao Haumaru, he Taiao Pūmau hoki
He mea nui anō hoki te noho haumaru, te noho pumau hoki o te taiao. Ka tupu pai ngā pēpi i roto i te taiao pono e mau tonu ana ngā mahi o ia rā.
5.
Te Tūranga o ngā Tohunga Hauora
I ētahi wā, me whai wāhi atu ngā tohunga ki te hanga i tētahi hononga hauora. Ka taea e ngā tohunga hinengaro tamariki, ngā kaiwhakaora whānau, me ngā kaimahi hapori te tuku rautaki hei whakapakari i te hononga i waenga i te pēpi me tōna kaitiaki. Ka taea hoki e rātou te āwhina ki te whakatika i ngā take ka puta mai i ngā āhuatanga motuhake, pērā i te whara, te ahotea rānei.
Whakamutunga
He mea nui te piripono ki te whanaketanga wawe o te tamaiti, e awe ana i ngā āhuatanga maha o tōna ao, mai i te haumaru o te kare ā-roto ki te hauora hinengaro me te whanaketanga hinengaro. Mā te kore e aro ki te hiranga o te piripono ka pā kino ki te whanaketanga o te tamaiti. Nō reira, he mea nui te mārama me te poipoi i te piripono hauora. Mā te whakarato i te aro mahana, te aro tere, me te aro tonu, ka taea e ngā mātua me ngā kaitiaki te āwhina i ā rātou pēpi kia tipu hei tāngata hauora, māia hoki, ka taea te hanga whanaungatanga pai ki ētahi atu.
