Me pēhea te wikitoria i te ahotea mātauranga o ngā ākonga
He āhuatanga noa te ahotea mātauranga e pāngia ana e ngā ākonga, inā koa ka piki haere ngā tono o ā rātou akoranga, ka pukumahi haere ā rātou kaupapa mahi, ka piki haere hoki ā rātou tumanakohanga mō rātou anō. Ko te puranga o ngā mahi, ngā whakamātautau karapīpiti, te puhoi haere o te tuhinga, me te pēhanga kia eke ki te taumata teitei ka arahi katoa ki ngā kare ā-roto o te manukanuka, te ngenge, me te taumahatanga. Ki te kore e rongoatia, ehara i te mea ka whakaiti noa te ahotea mātauranga i te whakatutukitanga mātauranga engari ka pā hoki ki te hauora tinana, ngā kare ā-roto, me ngā whanaungatanga pāpori. Nō reira, he mea nui kia mārama ngā ākonga ki ngā take o te ahotea mātauranga me te whakatinana i ngā rautaki whai hua hei wikitoria i taua ahotea.
Te mārama ki te ahotea mātauranga
Ko te ahotea mātauranga he urupare hinengaro me te urupare ā-tinana ina kite te tangata he nui ake ngā tono mātauranga i ō rātou kaha, wā, rauemi rānei. Ka puta pea tēnei urupare hei manukanuka, hei uaua ki te arotahi, hei riri, hei raruraru moe, hei tohu tinana rānei pērā i te mamae o te upoko me te mamae o te uaua. He mea noa te ahotea, ā, ka taea hoki te āwhina i te tangata kia pai ake te whakarite mō ngā wero. Heoi, ko te ahotea nui rawa me te roa ka taea te whakararuraru i te tukanga ako me te whakararuraru i te taurite o te ao.
Ngā take noa o te ahotea mātauranga i roto i ngā ākonga
He rerekē ngā mea e whakaoho ana i te ahotea o ia ākonga, engari ko ēnei ngā mea e whai ake nei te nuinga o te wā e tino pāngia ana e te ahotea:
1. Te whakahaere wā ngoikore
He tokomaha ngā ākonga e whakaaro ana kei te "paheke noa" tō rātou wā nā ā rātou kaupapa mahi, ngā whakahaere, ngā mahi wā-wāhanga, ngā mahi pāpori rānei. I te nui haere o ngā mahi me ngā kawenga, ka piki ake te ahotea.
2. Te whakaroa
He maha ngā wā ka puta te whakaroa i te wehi kei rahua, i te hiahia kia tino tika, i te whakaaro rānei he taumaha rawa te mahi. Nō reira, ka puranga te mahi i te mutunga, ka puta te mataku.
3. Te pēhanga o ngā uara me ngā tumanakohanga
Mā ngā tumanakohanga a te whānau, te whakataetae, me ngā paerewa teitei o te whaiaro ka whakaaro ngā ākonga me tino tika tonu rātou. Ina kore ngā hua e tutuki i ngā whāinga, ka puta te pouri me te ahotea roa.
4. Te kawenga mahi me ngā tono mātauranga
Ka pau te kaha hinengaro me te tinana i ngā kauhau pukumahi, ngā wā whakamātautau piri, ngā tuhinga uaua rānei.
5. Te kore o te tautoko pāpori
Ko ngā ākonga e noho mokemoke ana, e kore nei he hoa kōrero, e kore rānei he tangata hei kōrero atu, ka nui ake te pāngia e te ahotea.
6. Ngā raruraru pūtea me te urutau ki te ao
Ka taea hoki e ngā utu kura, ngā whakapaunga oranga, te noho tawhiti atu i te whānau, me te urutau ki tētahi taiao hou te whakanui ake i te ahotea mātauranga.
Ko te mārama ki ngā pūtake o te ahotea te taahiraa tuatahi ki te whakatinana i ngā otinga e tika ana.
Ngā tohu o te ahotea mātauranga hei tūpato
He maha ngā wā kāore e kitea te ahotea mātauranga nā te mea he "mea noa". Heoi, he maha ngā tohu hei tirotiro māu:
– He uaua ki te arotahi me te wareware
– Ka tino heke te hihiri ki te ako
– Ngāwari te riri, te pouri rānei, ahakoa kāore he take e kitea ana
– Te moe koretake (te kore moe, te moe nui rawa rānei)
– Ngā huringa o te hiahia kai
– Te wehe atu i ngā taunekeneke pāpori
– Te maha o ngā mamae o te upoko, te mamae o te puku, te ngoikore rānei
– Te āhua o te kore tumanako, te koretake, te ngaro rānei o te hiahia ki ngā mea i pai ai koe i mua
Ki te puta tonu mai ēnei tohu, ā, ka whakararuraru i ngā mahi o ia rā, he mea nui kia kaha ake te mahi.
Ngā rautaki whai hua mō te whakatau i te ahotea mātauranga
1. Whakatakotoria ngā kaupapa matua, ā, hangaia he mahere tūturu
Tīmata mā te tuhi i ō mahi katoa me ō rā kati, kātahi ka whakarōpūtia kia rite ki te hiahia me te hiranga. Whakamahia he tikanga māmā pēnei i te rārangi mahi o ia rā, i te maramataka ako ā-wiki rānei. Arotahi ki ngā mahi tino nui i te tuatahi. Mā te mahere pono ka whakaiti i te ahua o te pōrearea, ā, ka āwhina i tō roro kia kaha ake te whakahaere.
Tohutohu whaihua: Wehea ngā mahi nunui kia iti ake ngā wāhanga. Hei tauira, kaua e "mahi i runga i tētahi pepa," whakaarohia "kimihia kia toru ngā puka hautaka," "waihangahia he whakarāpopototanga," "tuhihia he kupu whakataki," me ērā atu.
2. Whakaitihia te whakaroa mā te tikanga "tīmata tuatahi"
Ko te wāhanga tino uaua ko te tīmatanga. Whakamahia te ture 5–10 meneti: me akiaki noa koe ki te mahi i tētahi mahi mō te 10 meneti. Whai muri i tēnā, ka piki ake te kaha, ā, ka iti haere te kare o te taumahatanga. He whai hua anō hoki te Tikanga Pomodoro (ako mō te 25 meneti, okioki mō te 5 meneti) hei pupuri i te arotahi.
3. Whakatakotoria he paerewa hauora, kaua e hiahia kia tino tika.
He maha ngā wā ka mataku ngā ākonga ki te tīmata nā te hiahia kia tino tika tonu. Heoi, me arotake me hapa te tukanga ako. Whakatakotoria he paerewa "pai rawa" i runga i ngā whakaritenga o te mahi. He pai ake te whakaoti i tētahi mahi me te kounga pai me te wā tika i te whai kia tino tika tae noa ki te ngenge.
4. Whakahaerehia te ahotea ā-tinana: moe, kai, me te nekeneke
He nui te pānga o te hauora tinana ki te manawanui hinengaro. E toru ngā tikanga matua e warewarehia ana e ngā ākonga:
– Kia nui te moe: kia 7–9 hāora te roa, inā koa i mua i ngā whakamātautau. He maha ngā wā ka kore e taea te arotahi me te kore e pumau te hinengaro.
– Kai i tētahi kai taurite: kaua e whakawhirinaki noa ki te kawhe, ki te kai tere rānei.
– He mahi ā-tinana māmā: mā te hikoi 20–30 meneti, te totoro tinana, te whakakori tinana māmā rānei ka taea te whakaiti i ngā homoni ahotea me te whakapai ake i te wairua.
5. Ngā mahi whakangā me te whakaaroaro
Mā ngā tikanga manawa, ngā whakaaroaro poto, te aroātahi rānei ka āwhina i te whakamarie i te hinengaro pukumahi rawa. Hei tauira māmā: manawahia te manawa mō te tatau o te 4, pupuri mō te tatau o te 4, manawahia te manawa mō te tatau o te 4, ka whakahoki anō i te manawa mō ngā wā maha. Ka āwhina tēnei ki te whakaiti i te ahotea ina manukanuka ana mō tētahi mahi, mō tētahi whakamātautau rānei.
6. Hangaia he tautoko pāpori, ā, kia maia ki te kōrero pakiwaitara
Kaua e waha i ngā mea katoa ko koe anake. Kōrerohia ō raruraru ki ō hoa tata, ki te whānau, ki tētahi kaiwhakahaere rānei. He pai hoki ngā rōpū ako nā te mea ka taea e rātou te āwhina i a koe ki te mārama ki ngā kaupapa, me te whakarato i te wairua hapori. I ētahi wā, he nui noa te whakarongo ki a koe hei whakaiti i te ahotea.
7. Te whakamahi i ngā rautaki ako whai hua ake
Ehara i te mea ka roa ake tō ako, engari ka mātau ake tō ako. Whakamātauria ēnei tikanga:
– Te maumahara hohe: whakamātautau i a koe anō ki ngā pātai, kaua e pānui anō noa.
– Te tāruarua ā-wāhi: te tāruarua i te tuhinga i ia wā, kaua i te pūnaha e mahi tonu ana i te pō.
– Ako mā te whakaako: whakamāramahia te kaupapa ki tētahi hoa; mā tēnei ka whakapakari i te māramatanga.
Ka whakaitihia te manukanuka e te tikanga ako tika, nā te mea kua mārama ake te ahua o te rauemi.
8. Whakahaerehia ngā tumanakohanga me te hanga i te aroha ki a koe anō
He maha ngā wā ka whakataurite ngā ākonga i a rātou anō ki ētahi atu, ahakoa he rerekē te auau me ngā āhuatanga o ia tangata. Whakamahia te aroha ki a koe anō: whakaae he mea noa ngā uauatanga, waiho he wā okiokinga, kaua hoki e whiu i a koe anō ina hinga koe. Arotakehia ō hua me te whakaaro tika: he aha te mea ka taea te whakapai ake, kaua ko wai te he.
9. Whakahaerehia te whakamahinga pāpāho pāpori me ngā mea hei whakararuraru i a koe
Ka taea e ngā pāpāho pāpori te waiho hei pūtake o te whakararuraru, hei pūtake hoki o te ahotea nā te whakataurite pāpori. Whakawhāitihia tō wā panuku, whakamahia te aratau arotahi, waiho rānei tō waea pūkoro i a koe e ako ana. Mā te taiao ako kore-whakararuraru ka āwhina i a koe ki te tere ake te whakaoti i te mahi, me te whakaiti i te ahotea.
10. Rapua he āwhina ngaio ina hiahiatia
Ki te whanake te ahotea mātauranga hei manukanuka nui, hei pouri, hei whakaeke mataku, hei whakaaro rānei ki te whara i a ia anō, rapua tonutia te āwhina. He maha ngā whare wānanga e tuku ana i ngā ratonga tohutohu ākonga. Ko te whakapā atu ki tētahi tohunga hinengaro, ki tētahi kaiwhakatakoto whakaaro rānei, ehara i te tohu ngoikore, engari he tohu kei te tango kawenga mō tōna ake oranga.
Te Katinga
He mea noa te ahotea mātauranga i waenga i ngā ākonga o te whare wānanga, engari kaua e waiho hei mea noa iho. Mā te mārama ki ngā mea e whakaoho ana i te ahotea mātauranga me te whakatinana i ngā rautaki tika—mai i te whakahaere wā me ngā tikanga ako whai hua ki te pupuri i te hauora tinana me te tautoko pāpori—ka taea e ngā ākonga te aro atu ki ngā tono o te whare wānanga me te pumau me te ahunga whakamua. Ko te mea nui, kia mahara ko te whakatutukitanga mātauranga he rite ki te hauora hinengaro. He haerenga roa te whare wānanga, ā, he mea nui te pupuri i te hauora pai hei whakaoti angitu.
Ki te hiahia koe, ka taea e au te whakarerekē i tēnei tuhinga hei putanga ōkawa ake (mō ngā mahi o te kāreti), te tāpiri raraunga/tohutoro hautaka, te waihanga rānei i tētahi hanganga katoa me te kupu whakataki–kōrero–whakamutunga me te rārangi pukapuka.