### Ngā Hipanga hei Hanga i tētahi Puna Ika: Aratohu Katoa
He mahi whakangahau whakamīharo, he mahi whai hua hoki te hanga i tētahi puna ika mā te hunga tīmata me te hunga tohunga. Ehara i te mea ka whakarei ake te ataahua o te kāinga i te ataahua o te puna ika, engari ka waihanga hoki i tētahi pūnaha taiao e whakatairanga ana i te rangimārie me te wātea. I roto i tēnei tuhinga, ka matapakihia e mātou ngā mahi taipitopito mō te hanga i tētahi puna ika ataahua, whai hua hoki.
#### 1. Te Whakamahere me te Hoahoa
I mua i te tīmatanga o te hanga i tētahi puna ika, he mea nui kia whakamaheretia, kia hoahoatia hoki kia tika. Kei roto i tēnei ko ngā āhuatanga e whai ake nei:
a. Te Whakatau i te Rahi me te Tauwāhi:
Kōwhiria he wāhi e whiti ana te rā (4-6 hāora ia rā) hei ārai i te tipu nui o te rimurimu. Āta karohia ngā wāhi i raro i ngā rākau nunui hei whakaiti i te hinganga o ngā rau me ngā otaota e uru ana ki roto i te puna. Me whakarite te rahi o te puna kia rite ki te wāhi e wātea ana me te momo ika e hiahia ana koe ki te pupuri.
b. Te Hanga Tuhituhi:
Tuhia he tātuhi whānui o te roto e hiahia ana koe ki te hanga. Whakaarohia tōna āhua, tōna hohonu, me ētahi atu āhuatanga, pērā i ngā rerenga wai, i ngā puna wai rānei, ka taea te whakapai ake i te ataahua me te whakapūmau i te hau.
c. Te Tātaitanga Utu:
Tātaihia te tahua e hiahiatia ana, tae atu ki ngā utu mō ngā rauemi, ngā taputapu, me te mahi, mēnā e tika ana. Waihangahia he mahere utu hei whakarite kia kore te kaupapa e neke atu i te tahua kua tohua.
#### 2. Te Whakarite Whenua
Kia oti te mahere te whakarite, ko te mahi e whai ake nei ko te whakarite i te whenua.
a. Te Tohu Rohe:
Tohua te rohe o te roto mā te whakamahi i te taura me ngā titi kia rite ki tāu hoahoa i whakamaheretia. Me whakarite kei te wāhi tika te rohe kua tohua, kia tika hoki te rā, kia wātea hoki.
b. Te keri:
Keria te wāhi kua tohua ki te hohonu e hiahiatia ana. Ko te tikanga whānui, me tata ki te 60-90 henimita te hohonu o te puna ika i te pito pāpaku, me te 120-150 henimita te hohonu i te pito hōhonu. Mā tēnei ka waihanga he rohe wera e taea ai e ngā ika te mawhiti i ngā pāmahana tino kino.
c. Te Hanganga o ngā Taupee:
Waihangahia he papa, he arawhata rānei huri noa i te roto mō ngā tipu wai. Ka taea e ēnei papa te hohonu ki te 15-30 henimita, i runga i te momo tipu wai e whakaaro ana koe ki te whakatipu.
#### 3. Te Whakatakotoranga Kaukau
He mea nui te arai o te kaukau hei ārai i ngā turuturu, hei tiaki hoki i te hanganga o te kaukau.
a. Te horoi:
Whakakorea te wāhi i keria i ngā toka, i ngā pakiaka me ētahi atu mea koi ka kino pea te arai o te roto.
b. Te Tāuta i ngā Geotextiles:
Tāutahia he paparanga papanga whenua ki raro me ngā pakitara o te roto. Ko te papanga whenua hei tiaki i te arai mai i ngā mea koi.
c. Tāutanga o te Arai:
Whakamahia he arai kaukau i hangaia ki ngā rauemi kounga teitei pērā i te PVC, i te EDPM rānei, kia mau ai, kia ngāwari ai hoki. Kia tūpato te whakatakoto i te arai kia kore ai e miro, e poka rānei. Kia nui te arai hei taupoki i te rohe kaukau katoa ki te nui rawa o ngā mea kei ngā taha.
#### 4. Te Tāutanga o te Pūnaha Whakakī Wai me te Tātari
Kia tika te tāutanga o te arai, ko te mahi e whai ake nei ko te whakakī i te puna ki te wai me te tāuta i te pūnaha tātari.
a. Te Whakakī Wai:
Tīmata mārire te whakakī i te puna kaukau ki te wai, me te tirotiro mēnā he kita, he koretake rānei o te arai. Tukua te wai kia tau ki roto i te puna kaukau mō ētahi rā i mua i te haere tonu.
b. Tāutanga Tātari:
He mea nui te pūnaha tātari hei pupuri i te wai ma, hauora hoki mō ngā ika. He maha ngā momo tātari, tae atu ki ngā tātari ā-ringa, ā-koiora, me ngā tātari UV. Kōwhiria he tātari e tika ana mō te rahi o tō puna me te taupori ika. Me whakarite kei te mahi tika te tātari i mua i te tāpiri i ngā ika ki te puna.
c. Te whakapūhautanga:
He mea nui anō hoki te whakapūhautanga kia mau tonu ai te nui o te hāora i roto i te wai. Whakamahia he pūpū hau, he papu hau rānei kia pai ai te rere o te hau.
#### 5. Te Tāpiri i ngā Tipu Wai me ngā Whakapaipai
Ka taea e ngā tipu wai me ngā whakapaipai te whakarei ake i te ataahua o te roto, ā, ka āwhina anō hoki ki te pupuri i te taurite o te rauropi.
a. Te Whakatō i ngā Tipu Wai:
Kōwhiria ngā tipu wai pērā i te rōhi, te hākiniti wai, me ētahi atu tipu taha. Whakatōkia ēnei tipu ki runga i ngā papa kua oti te whakarite. Ka āwhina ngā tipu wai ki te mimiti i ngā matūkai nui ka arahi ki te tipu o te rimurimu.
b. Te Tāpiri Kōhatu me te Rakau:
Tāpirihia ngā toka tūturu me ngā rākau tāwharau hei hoatu i te āhua tūturu ki tō roto. Kia mahara ki te horoi i ngā toka me ngā rakau i mua i te tāpiri atu ki te roto.
c. Te Whakarite i ngā Whakapaipai:
Ki te hiahiatia, tāpirihia ngā mea whakapaipai pēnei i ngā whakapakoko, ngā rerenga wai iti, ngā rama roto rānei. Heoi anō, kia kore ēnei whakapaipai e whakararuraru i te mahi matua o te roto, e kino rānei ki ngā ika.
#### 6. Te Tāpiri Ika
Kia oti ngā mea katoa te whakarite, kua tae ki te wā hei tuku i ngā ika ki roto i te puna.
a. Te Kōwhiri i te Momo Ika:
Kōwhiria he momo ika e pai ana mō te rahi o te roto me ngā āhuatanga o te taiao. Ko ētahi o ngā momo ika rongonui o roto ko te koi, te koura, me te tilapia. Kia tupato kei nui rawa te ika hei karo i te whakararuraru i te pūnaha rauropi o roto.
b. Te Whakamātau i te Āhua o te Whenua:
He mea tika kia taunga ngā ika i mua i te whakanoho ki roto i te roto hei whakaiti i te ahotea. Whakatakotoria te putea ika kua kati ki runga i te mata o te wai o te roto mō te 15-30 meneti kia ōrite te pāmahana o te wai i roto i te putea ki te wai o te roto.
c. Tukunga:
I muri i te tukanga whakawhanaungatanga, whakatuwheratia te putea ka tukua kia kauhoe ngā ika ki waho. Mātakihia te whanonga o ngā ika, kia mōhio ai kei te hauora, kei te hihiko hoki rātou i muri i te tukunga ki te roto.
#### 7. Te Tiaki me te Tiaki i te Kaukau
He tīmatanga noa iho te hanga i tētahi puna ika. Me tiaki tonu kia ora ai, kia ataahua ai hoki te puna.
a. Te Horoi Auau:
Horoia te tātari i ia wā, ā, tirohia te rohe huri noa i te puna kaukau mō ngā paru kua puranga. Tangohia ngā rau me ētahi atu paru ka taka ki roto i te puna kaukau.
b. Te Whakakapinga Wai:
Hurihia te wai i ia wā, ina koa mēnā kāore he pūnaha tātari e tika ana mō te puna. Hurihia te 10-20% o te wai o te puna i ia wiki kia mau tonu ai te kounga o te wai.
c. Te Aroturuki i te Hauora o ngā Ika:
Kia mataara ki ngā tohu o te mate i roto i āu ika, pērā i te panoni o te tae, te whanonga rerekē, te patunga rānei i ō rātou tinana. Mēnā ka kitea e koe tētahi o ēnei tohu, me mahi tonu mā te kōrero ki tētahi tohunga, mā te whakamahi rānei i ngā rongoā ika e wātea ana i te hokohoko.
d. Te Whakahaere i te Rimu:
Ka raru pea te tipu nui o te rimurimu. Whakamahia he mīhini horoi hei tango i te rimurimu, ā, tāpirihia he nui o ngā tipu wai hei mimiti i ngā matūkai ka taea te whakaoho i te tipu o te rimurimu.
e. Ngā Tautuhinga Haere Tonu:
Me whakarite kia tika te mahi a ngā pūnaha whakapūngao hau me te tātari i ngā wā katoa. Me tirotiro auau kia kore ai he pakaru, he ārai rānei.
Ka taea te whakatika i ngā raruraru pea o te puna ika, pērā i te tipu nui o te rimurimu, te ika mate, te kounga wai rānei, mā te tiaki tika me te auau. Waihoki, mā te wheako me te mōhiotanga tika, ka taea e te puna ika te noho hei tāpiri whakangā me te ātaahua ki tō māra, ki tō wāhi o waho rānei.
Mā te whai i ngā kaupae i runga ake nei, ka whiwhi koe i tētahi puna ika e ataahua ana ki te titiro atu, ā, he taiao hauora hoki mō āu ika. Kia ora, kia pai hoki ō hua!
