Rautaki mō te Whakapai ake i te Kounga o te Mātauranga i ngā Rohe
Ko te mātauranga te tūāpapa matua mō te whanaketanga o ngā rauemi tangata. Heoi anō, kei te tūtaki tonu te kounga o te mātauranga i ngā rohe rerekē ki ngā mea kei ngā tāone nui. Nā te rerekētanga o te urunga atu, te kounga o ngā kaiako, te wātea o ngā hanganga, me ngā āhuatanga ōhanga-pāpori, me whai rautaki tika, ine, me te pumau hoki ngā mahi hei whakapai ake i te kounga o te mātauranga i ngā rohe. E matapakihia ana e tēnei tuhinga ētahi rautaki matua ka taea te whakatinana hei whakapai ake i te kounga o te mātauranga i ngā rohe, me te whakanui i te mahi tahi a te tini me te huarahi ā-rohe.
1. Te Mahere Raru me ngā Hiahia e Hangai ana ki ngā Raraunga
Ko te taahiraa tuatahi he mea nui kia mārama ki te āhua tuturu o te mātauranga i te rohe mā te mahere raraunga. Kei roto i tēnei mahere te maha me te horapa o ngā ākonga, te ōwehenga kaiako-ākonga, ngā tohu kaiako, ngā reiti haere mai, ngā reiti whakarērea, ngā whakatutukitanga pānui me te tuhituhi me te tau, me te āhua o ngā whakaurunga pēnei i ngā akomanga, ngā whare pukapuka, te akuaku, me te urunga ipurangi.
Kāore ngā raraunga e kohia ana mō ngā pūrongo whakahaere anake, engari e whakamahia ana hoki hei pūtake mō te whakatau kaupapa. Ka taea e ngā kāwanatanga ā-rohe me ngā kura te whakamahi i ngā kāri pūrongo mātauranga, ngā aromatawai ā-motu, me ngā rangahau ā-roto o ngā kura hei tautuhi i ngā kaupapa matua. Mā tēnei, ka whai kiko ake ngā wawaotanga. Hei tauira, ko ngā rohe he nui ngā reiti whakarērea kura me hiahia ki ngā kaupapa tautoko pāpori me te ōhanga, ko ngā rohe he iti ngā reiti pānui me te tuhituhi me whakapakari i te ako taketake.
2. Te Whakapakari i te Kounga me te Taurite o ngā Kaiako
Ko te kounga o ngā kaiako te mea tino nui mō te kounga o te ako. I roto i te maha o ngā rohe, ehara i te mea ko te kounga anake te wero engari ko te kore taurite o te tohatoha o ngā kaiako. He iti ngā kaiako o ētahi kura mō ētahi kaupapa, ko ētahi he nui rawa. Me whakawhanake e ngā kāwanatanga ā-rohe ngā kaupapa here tohatoha kaiako i runga i ngā hiahia tūturu, tae atu ki ngā tikanga whakawhiti tika me te mārama.
Haunga te ōritetanga, me tere ake te whakawhanake i ngā pūkenga kaiako mā te whakangungu tonu. Me hāngai te whakangungu ki ngā wero o te mara, pērā i ngā rautaki ako rerekē mō ngā akomanga he rerekē ngā pūkenga ākonga, ngā tikanga whakaako pānui me te tuhituhi, me ngā huarahi ako hohe. Me whakaora anō ngā hapori ako kaiako pērā i ngā Rōpū Mahi Kaiako (KKG) me ngā Whakawhitiwhiti Kōrero Kaiako Kaupapa (MGMP) mā te ārahi me ngā whāinga mārama, kaua ko ngā tikanga noa iho.
He mea nui anō hoki ngā whakatenatena mō ngā kaiako e mahi ana i ngā rohe tūmatanui. Kāore ēnei whakatenatena i te moni i ngā wā katoa, engari ka uru atu pea ki te whai wāhi atu ki ngā whakangungu kounga, ngā whai wāhitanga whakatairanga, te whai wāhi māmā ake ki ngā akoranga tonu, tae atu ki te whakarato whare noho tika.
3. Whakapai ake i ngā Whare, ngā Hanganga me te Taiao Ako
He uaua ki te whakapai ake i te kounga o te mātauranga mēnā he haumaru, he kore whakamarie, he kore tautoko hoki ngā wāhi ako. He maha tonu ngā kura i ngā tāone iti e pāngia ana e ngā raruraru o ngā akomanga kua pakaru, ngā taputapu ako kāore i te rawaka, te kore o ngā rauemi pānui, me te kore e pai te akuaku.
Me whakatinana te rautaki whakapai ake i ngā hanganga i ngā wāhanga, ā, me whakarite kia rite ki ngā mea matua. Ko ngā akomanga haumaru, ko te akuaku tika, me te urunga atu ki te wai ma me te hiko ngā mea matua e hiahiatia ana. Whai muri i tēnā, ka taea te whai i te whakarato whare pukapuka, ngā kokonga pānui, ngā taputapu whakaaturanga pūtaiao māmā, me ngā rūma whakaharatau. Me whakanui ko ngā whakaurunga pai me haere tahi me te whakamahinga pai. Hei tauira, kaua ngā whare pukapuka e waiho hei wāhi penapena pukapuka anake, engari hei pokapū mō ngā mahi pānui me te tuhituhi.
Kei roto hoki i tētahi taiao ako pai tētahi ahurea kura pai, pērā i te whakahaere tangata, te herekore i te tukino, me ngā whanaungatanga tautoko a ngā kaiako me ngā ākonga. Kua whakaatuhia e ngā kura haumaru, e pai ana ki ngā tamariki ka whakapiki ake i te hihiri ako me te whakaiti i te tūponotanga o te whakarērea o te kura.
4. Te Whakapakari i te Ako Taketake: Te Pānui me te Tau
He maha ngā rohe e pāngia ana e ngā wero mō ngā pūkenga pānui, mārama, me te pāngarau taketake. Mēnā he ngoikore ēnei turanga, ka uaua ki ngā ākonga te ahu whakamua ki ngā taumata mātauranga teitei ake. Nō reira, me arotahi ngā rautaki whakapai kounga ki te pānui me te tuhituhi me te pāngarau, inā koa i ngā tau tōmua.
Ko ētahi o ngā wawaotanga pea ko te kaupapa pānui 15-meneti ia rā, te whakaako i ngā oro mō ngā māka iti iho, te whakamahi i ngā rauemi pānui e tika ana mō te taumata, me ngā aromatawai tātaritanga māmā hei mahere i ngā āheinga o ngā ākonga. Me whakangungu ngā kaiako ki te whakaako i runga i ngā hiahia o ngā ākonga, kaua ki te whai noa i ngā whāinga marautanga ōrite. Mā te huarahi ako urutau, ka taea e ngā ākonga e whakaroa ana te whiwhi tautoko, ko ngā ākonga e ahu whakamua ana ka noho tonu te wero.
5. Te Whakamahinga o te Hangarau i roto i te Horopaki
Ka taea e te hangarau te whakatere i ngā whakapainga o te kounga mātauranga, engari me whai kiko te whakatinanatanga ki ngā rohe. Me whai whakaaro ki ngā wero pēnei i te iti o te urunga ipurangi, te hiko, me ngā taputapu. Nō reira, kāore e taea te whakarite i tētahi rautaki matihiko.
I ngā wāhi kāore i te nui te urunga ipurangi, ka taea e ngā kura te whakamahi i ngā taputapu me ngā rauemi ako tuimotu, pērā i ngā akoranga ataata kua rongoatia i te rohe, ngā kōwae tānga kounga teitei, me te reo irirangi, pouaka whakaata mātauranga rānei, mēnā e wātea ana. Mēnā he rawaka te urunga ipurangi, ka taea te whakamahi i ngā papaaho ako ipurangi mō te whakangungu kaiako, te urunga atu ki ngā rauemi ako, me te whakahaere kura.
Ko te mea nui, ehara te hangarau i te whāinga anake, engari he taputapu. Ko te arotahi me aro ki tōna pānga ki te kounga o te ako, kaua ko te whakarato taputapu anake.
6. Te Whai Wāhi a ngā Mātua me te Hapori
Kāore e taea e ngā kura anake te whakapai ake i te kounga o te mātauranga. He mea nui te whai wāhi a te whānau me te hapori, inā koa i ngā wāhi he nui ngā wero ā-ōhanga me te pāpori. Me hanga e ngā kura he whakawhitiwhiti kōrero kaha ki ngā mātua, hei tauira mā roto i ngā hui auau, ngā haerenga ki te kāinga mō ngā ākonga e mōrearea ana ki te whakarērea te ako, me ngā akomanga mātua māmā mō te tautoko i ngā tamariki i roto i ā rātou akoranga.
Ka taea hoki e ngā hapori te whai wāhi mā te tautoko mai i ngā rauemi ā-rohe. Ka taea e ngā kaiārahi hapori, ngā whare karakia, ngā rōpū taiohi, tae atu ki ngā pakihi ā-rohe te whai wāhi atu ki ngā kaupapa pānui, ki ngā karahipi, ki ngā mahi rānei i waho o te kura. Mēnā he tirohanga kotahi tā ngā kura me ngā hapori, ka noho te mātauranga hei kaupapa whānui.
7. Te Kaiārahi Matua me te Whakahaere Mārama
He tūranga rautaki tā ngā tumuaki hei kaiārahi ako. I ngā rohe, me whai pūkenga whakahaere ngā tumuaki, me whai tirohanga hoki ki te whakawhanake i te kounga o ngā kaiako me te ahurea kura. Me arotahi te whakangungu tumuaki ki te whakawhanake i ngā kaupapa e ahu mai ana i ngā raraunga, te whakahaere tahua whai hua, me te whakahaere i te tirotiro mātauranga e tautoko ana i te whanaketanga o ngā kaiako.
He mea nui anō hoki te māramatanga o te whakahaere tahua o te kura hei hanga i te whakawhirinaki a te marea. Me whai wāhi nui ngā komiti kura, ā, me mārama hoki te ripoata mō te whakamahinga o te tahua. Mā te whakahaere pai ka ārai i te moumou moni, ā, ka whakarite kia whakamahia pono te tahua mō ngā hiahia whakapai ake i te kounga.
8. Kaupapa Tautoko mō ngā Ākonga Whakaraerae
I ētahi wāhi, he maha ngā ākonga e pāngia ana e ngā herenga ōhanga, te hiahia ki te mahi hei tautoko i ō rātou whānau, te iti rānei o te urunga ki te waka. Nō reira, ka piki ake te mōrearea o te ngaro haere i te kura me te whakarērea o te kura. Me whakauru ngā rautaki whakapai kounga ki ngā kaupapa tautoko pēnei i ngā karahipi, ngā taputapu kura, te kawe waka, me ngā kaupapa kai tāpiri, mēnā e tika ana.
E whakanui ana tēnei huarahi, ehara i te mea ko ngā mahi mātauranga anake te mea nui o te kounga o te mātauranga, engari ko te whakarite hoki kia taea e ngā tamariki te haere ki te kura me te ako i roto i ngā āhuatanga e tika ana.
Whakamutunga
Ko ngā rautaki hei whakapai ake i te kounga o te mātauranga i roto i ngā rohe e hiahia ana ki tētahi huarahi whānui: e ahu mai ana i ngā raraunga, e whakapakari ana i te kounga me te ōritetanga o ngā kaiako, e whakapai ake ana i ngā hanganga, me te whakanui i te mātauranga pānui me te tuhituhi hei tūāpapa. Me whai horopaki te whakamahinga o te hangarau, me whakapakari te whai wāhi a ngā mātua me te hapori, ā, me aro te kaiārahi tumuaki ki te whakapai ake i te ako. I runga ake i ngā mea katoa, ko te tautoko i ngā ākonga ngoikore te mea nui kia kore ai he tamaiti e mahue ki muri.
Mā ngā rautaki tika me te mahi tahi tonu a te kāwanatanga, ngā kura, ngā whānau, me ngā hapori, ka taea te whakapai ake i te kounga o te mātauranga i ngā rohe. Ehara i te mea ko ngā tamariki o ngā tāone anake te tika mō te mātauranga kounga, engari ko ngā tamariki katoa o te motu, ahakoa kei hea rātou e noho ana.
