Ngā Huarahi Whai Hua hei Whakaako i te Pānui me te Tau
Ko te mātauranga tau ko te āheinga ki te mārama, ki te whakamahi, me te whakamārama i ngā tau me ngā mōhiohio e ahu mai ana i ngā raraunga i roto i te oranga o ia rā. Ehara i te mea ko te tatau tere, ko te maumahara rānei i ngā tātai te kaupapa o te mātauranga tau, engari ko te whakaaroaro, te whakaoti rapanga, te pānui kauwhata, te whakatau tata, me te whakatau i ngā whakatau e ahu mai ana i ngā mōhiohio tauanga. I tēnei wā e nui ana ngā raraunga, he pūkenga taketake te mātauranga tau hei āwhina i ngā ākonga ki te whakarite pai ake mō ngā wero mātauranga me ngā wero o te ao tūturu. Nō reira, me mahi pai, me whai horopaki, me te auau hoki te whakaako i te mātauranga tau.
1. Tīmata mai i tētahi ariā, kaua i tētahi tauira
Ko tētahi hapa noa i roto i te whakaako pāngarau ko te akiaki i ngā ākonga ki te maumahara tere rawa i ngā tātai me te kore e mārama ki tōna tikanga. Ka tupu te pūkenga pāngarau ina mārama ngā ākonga ki ngā ariā taketake: te tikanga o te tāpiri, he aha te whakareatanga ka taea te tiro hei tāpiritanga tāruarua, me pēhea rānei te tohu a ngā hautau i ngā wāhanga o te katoa. Ka taea e ngā kaiako te whakamahi i ngā mea raima (pātene, rākau popsicle, pepa kua whakapikohia) hei whakaahua i ngā ariā. Kia mārama ngā ariā, ka whakaurua ngā tātai me ngā tikanga hei huarahi whai hua ake - ehara i te mea hei tīmatanga.
2. Whakamahia ngā horopaki o te ao tūturu
Ka māmā ake te mārama ki te pāngarau ina honoa ki ngā āhuatanga e mōhiotia ana e ngā ākonga. Hei tauira, te tatau i ngā hekenga ina hokohoko, te whakatairite i ngā utu waeine, te whakatau tata i te wā haere, te pānui rānei i tētahi rārangi wā. Mā ngā raruraru horopaki ka āwhina i ngā ākonga kia kite he "ora" te pāngarau, he whai hua hoki. Ka taea e ngā kaiako te hanga i ngā mahi māmā pēnei i te: "Mēnā he Rp20.000 tō moni putea, ā, ka hokona e koe ētahi taro e rua mō te Rp6.500 ia taro, e hia te moni e toe ana ki a koe?" Mā tēnei, ka whakaharatau ngā ākonga i te tatau me te whakaaro.
3. Whakaakohia te pūkenga ki te whakatau tata me te matapae
He maha ngā ākonga kua taunga ki te rapu i te whakautu "tika" me te kore e whai whakaaro ki te whaitake o te hua. Heoi, he mea nui ngā pūkenga whakatau tata i roto i te pāngarau. Hei tauira, i mua i te mahi i tētahi tatau taipitopito, ka tonoa ngā ākonga ki te whakatau tata i te hua: "Mēnā ka whakareatia te 198 ki te 6, tata ki te 200 × 6 = 1200." Ko reira anake ka taea e rātou te tatau i te hua tuturu. Mā ngā mahi whakatau tata ka whakawhanake i te māramatanga tau, ka whakaiti i te whakawhirinaki ki ngā tātaitai, ā, ka āwhina i ngā ākonga ki te tirotiro mō ngā hapa tatau.
4. Whakawhanake i te māramatanga mā roto i ngā whakaaturanga kanorau
Ko te mātauranga tau ko te kaha ki te pānui me te whakaputa kōrero ki ngā momo āhua: ngā rerenga kōrero, ngā tohu pāngarau, ngā whakaahua, ngā ripanga, ngā hoahoa, me ngā kauwhata. Me whakangungu ngā kaiako i ngā ākonga ki te neke i waenga i ngā whakaaturanga. Hei tauira, ka whakaaturia pea ngā raraunga hoko ki roto i tētahi ripanga, ā, ka tonoa pea ngā ākonga ki te waihanga i tētahi tūtohi pae me te whakatau whakatau. Heoi anō, ka pānui pea ngā ākonga i tētahi tūtohi pāmahana o ia rā, ka whakautu i ngā pātai pēnei i: āhea te pāmahana teitei rawa, ā, e hia te rerekētanga mai i te pāmahana iti rawa. Mā te rerekētanga o ngā whakaaturanga ka āwhina i ngā ākonga ki te mārama hohonu ake i ngā ariā, me te whakarite i a rātou mō ngā raruraru e hangai ana ki ngā raraunga.
5. Whakatinanahia te ako e hangai ana ki ngā raruraru
Mā ngā tauira ako e hangai ana ki ngā raruraru ka akiaki i ngā ākonga ki te whakaaro me te matapaki, kaua ki te tārua noa i ngā tauira. Ka taea e ngā kaiako te whakaatu i ngā raruraru tuwhera me te neke atu i te kotahi rautaki otinga. Hei tauira: "E hiahia ana te kura ki te hoko pukapuka 120 mō te whare pukapuka. Kei roto i te Kete A e 8 ngā pukapuka, ā, kei roto i te Kete B e 10 ngā pukapuka. He aha ngā huinga kete ka taea?" Ka taea e ngā ākonga te whakamātau i ngā huinga rerekē, te tuhi i ō rātou take, me te whakatairite i ngā huarahi rerekē. Ka whakakoi tēnei tukanga i te whakaaro, i ngā rautaki, me te kaha ki te whakamārama i ngā mahi whakaaro.
6. Hangaia he ahurea pātai me te kōrero
He kaha te mātauranga pāngarau ina taea e ngā ākonga te whakamārama "he aha" me "me pēhea," kaua ko te "e hia" anake. Ka taea e ngā kaiako te whakatenatena i ngā pātai pēnei i: "He aha koe i whiriwhiri ai i taua tikanga?", "He huarahi kē atu?", "Me pēhea koe e mōhio ai he tika tāu whakautu?" He whai hua hoki ngā kōrerorero rōpū iti hei whakaoho i ngā whakaaro kanorau. Ahakoa ngā ākonga e noho puku ana i te tīmatanga, ka whai hua pea rātou i te whakarongo ki tētahi hoa e whakamārama ana i roto i te reo māmā. Mā te ahurea kōrerorero ka ora ake te akomanga, ka whakaiti hoki i te manukanuka pāngarau.
7. Whakaharatauhia te mōhiotanga raraunga mai i te tamarikitanga
I roto i te ao hou, he maha ngā wā ka tūtaki ngā ākonga ki ngā raraunga: ngā tau o ngā take, ngā au o ngā utu, ngā hua o te rangahau, tae atu ki ngā tatauranga hākinakina. Nō reira, me whakawhanake wawe ngā pūkenga mātauranga raraunga. Ka taea e ngā kaiako te whakamahi i ngā raraunga māmā mai i te akomanga, pērā i te teitei o ngā ākonga, ngā hikoinga o ia rā, ngā momo hua rānei e pai ana ki a rātou. Mai i ēnei raraunga, ka ako ngā ākonga ki te tatau i ngā toharite māmā, te whakatau i te uara teitei rawa, te hanga hoahoa, me te whakarāpopoto i ngā kitenga. Ka whakatairangahia e ēnei mahi te whakaaro e ahu mai ana i ngā taunakitanga.
8. Whakamahia ngā kēmu me ngā mahi taunekeneke
Ka taea e ngā kēmu te whakahihiri i te pāngarau, ā, ka iti ake te whakamataku. Hei tauira, ko ngā kēmu kāri hei whakaharatau i te pāngarau, ngā panga arorau, ngā sudoku māmā, ngā kēmu papa e whakawhirinaki ana ki ngā rautaki tau, te "hokohoko whakaari" rānei mā te whakamahi i te moni tākaro. Ka taea ēnei mahi te mahi i roto i te akomanga, hei mahi kāinga rānei me te whānau. Mā roto i ngā kēmu, ka ako ngā ākonga me te kore he pēhanga, me te whakaharatau tonu i te tika, te rautaki, me ngā pūkenga whakaaro.
9. Whakarato urupare motuhake, whai hua hoki
Kāore te urupare whai hua e mutu i te "hē" me te "tika". Me tohu e ngā kaiako te mea i hē, me te take hoki, kātahi ka hoatu he aratohu mō te whakapai ake. Hei tauira, ina hē te tauira i te wehewehe, ka taea e te kaiako te tohu i te taahiraa hē, kātahi ka akiaki i te tauira kia whai i te tukanga. Mā te urupare motuhake ka āwhina i ngā tauira hapa ki te mārama me te whakawhanake i ngā rautaki ako tika ake. Hei tāpiri, mā te maioha ki te tukanga whakaaro—ehara i te putanga anake—ka whakanui ake i te hihiri.
10. Whakarerekētia ngā rautaki mō ngā hiahia kanorau o ngā ākonga.
He rerekē te tere ako me te momo mārama o ia ākonga. Nō reira, me rerekē te whakaakoranga pāngarau: ngā rapanga taketake hei whakapakari i ngā turanga, ngā rapanga waenga hei mahi whakaharatau noa, me ngā rapanga wero mō ngā ākonga e hiahia ana ki tētahi huarahi wero ake. Ka taea hoki e ngā kaiako te whakarato taputapu pēnei i ngā rārangi tau, ngā ripanga whakarea, ngā kāri hautau rānei mō ngā ākonga e whakawhanake tonu ana i ō rātou māramatanga. Ehara i te mea kia ōrite katoa ngā ākonga, engari kia whakarite kia ahu whakamua ia ākonga mai i tō rātou tīmatanga.
11. Whakauruhia te pāngarau ki ētahi atu akoranga
Kāore e tika kia tū motuhake te pāngarau. I roto i te pūtaiao, ka taea e ngā ākonga te pānui i ngā raraunga whakamātautau me te hanga kauwhata. I roto i ngā rangahau pāpori, ka taea e ngā ākonga te tatau i ngā ōrau taupori, te tātari rānei i ngā raraunga ōhanga māmā. I roto i te reo Initonīhia, ka taea e ngā ākonga te whakamārama i ngā mōhiohio pāngarau i roto i ngā tuhinga purongo. Mā te whakaurunga puta noa i ngā kaupapa ka nui ake te whai tikanga o te pāngarau, ā, ka whakakaha ake i te māramatanga kei te noho tonu ngā tau i roto i ngā horopaki rerekē.
12. Whakauruhia ngā mātua me te taiao
Ko te tūranga o te whānau e tino tautoko ana i te whanaketanga o te mātauranga tau. Ka taea e ngā kaiako te tuku whakaaro mō ngā mahi mātauranga tau i te kāinga: te tatau i ngā kai i te wā e tunu ana, te ine i te roa o ngā taonga, te whakatairite i ngā utu i te wā e hokohoko ana, te pānui rānei i ngā pire hiko me te wai. Mā tēnei mahi māmā ka taunga ngā tamariki ki te whakamahi i ngā tau i roto i te oranga o ia rā. Ina ōrite te kāinga me te kura, ka tere ake, ka pumau ake te whanaketanga o te mātauranga tau.
Te Katinga
Ko ngā huarahi whai hua hei whakaako i te mātauranga tau ka tīmata mā te mārama ki ngā ariā, ngā horopaki o te ao tūturu, me te ako e aro nui ana ki te whakaaro me te tikanga. Mā te whakarei ake i te whakaaturanga, te kōrero, ngā kēmu, me te whakaharatau i ngā raraunga pānui, ehara i te mea ka whakawhanake noa ngā ākonga i ngā pūkenga tau engari ka taea hoki te whakamahi i te pāngarau mō te whakaaroaro arohaehae me te whakatau kaupapa. He mahi tahi tā ngā kaiako, ngā mātua, me te hapori ki te whakatairanga i te mātauranga tau hei pūkenga ora. Ki te whakatinanahia tonutia, ka whakaratohia e te mātauranga tau he turanga pakari mō te ako angitu me te whakarite mō tētahi ao uaua haere.
