Ngā Mātāpono mō te Tatau i te Tūnga o te Waka i te Moana
Ko te tatau i te tūranga o te kaipuke i te moana he pūkenga whakatere matua e whakatau ana i te haumaru o te whakatere, te whai huatanga o te huarahi, me te tika o te taenga mai. I waenganui i te whānui o te moana, me whakarite ngā kaiwhakatere kia "mōhio" tonu ā rātou kaipuke ki hea rātou, ki hea rātou e anga atu ana, me ngā mea hei karo—mai i ngā wai pāpaku me ngā toka ki ngā ara kaipuke pukumahi. Ahakoa he āwhina ngā hangarau pēnei i te GPS me te ECDIS (Electronic Chart Display and Information System) i ēnei rā, kei te whai tikanga tonu ngā mātāpono taketake o te tūnga. Ka rahua pea te hangarau, ka whakararuraruhia ngā tohu, ā, ka puta pea ngā hapa whakauru. Nō reira, ko te māramatanga hōhonu ki ngā mātāpono o te tūnga kaipuke te tūāpapa o te whakatere hou.
1. Ngā Ariā Taketake: Te Tūnga, Te Ara, me te Tere
Ko te tūranga o te kaipuke ka whakaaturia i roto i ngā taunga whānui me te roa. Hei pupuri i te tika o te tūranga, me mārama hoki te kaiwhakatere ki te whanaungatanga i waenga i te huarahi (te anga), te tere, te wā, me te tawhiti. Ko te mātāpono māmā rawa ko:
– Tawhiti = Tere × Wā
Mena ka tere te kaipuke i te 12 knots mō ngā hāora e 2, ko te tawhiti i haerea he 24 maero moana. Heoi, kāore te tawhiti e rite tonu ki te nekehanga tuturu nā te hau me ngā āhuatanga o te ia. Koia te take kāore ngā tataunga tūranga i te mea he tātaitanga noa iho, engari he huinga o ngā inenga, ngā whakatau tata, me ngā whakatikatika taiao.
2. Te Whakatau Mate (DR): Te Tātaitanga Tūnga i runga i te Nekehanga
Ko te Dead Reckoning he tikanga tatau i te tūranga o te kaipuke i runga i tōna tūranga whakamutunga e mōhiotia ana, kātahi ka tāpirihia he whakatau tata mō te huarahi me te tere o te kaipuke i roto i tētahi wā kua tohua. Ko te Dead Reckoning he tikanga taketake me mātau nā te mea ka taea te whakamahi i ngā wā katoa me te kore e whakawhirinaki ki ngā tohu o waho.
Ngā taahiraa whānui:
1. Whakatauhia te tūranga tīmatanga (tūturu) whakamutunga tika.
2. Tuhia te ara i whaihia (ko te tikanga mai i te kāpehu/gyro).
3. Tuhia te tere (mai i te rangitaki o te kaipuke, i te whakatau tata rānei a te mīhini).
4. Tātaihia te tawhiti i haerea i roto i ngā wā.
5. Tuhia ki te tūtohi moana hei tiki i te tūranga o DR.
Ko te ngoikore o te DR ko tōna āhua kohikohi: ka kohikohi ngā hapa iti i te huarahi, te tere, te wā rānei, ā, ka neke haere te tūranga i te roanga o te wā. Nō reira, me whakatika pinepine te DR mā te whakamahi i ētahi atu tikanga whakanoho.
3. Tūnga Whakatau Tata (EP): Te Whakatikatika i te DR me te Au me te Hau
I te moana, kāore i te tino neke ngā kaipuke i runga i te huarahi e hiahiatia ana. Ka taea e ngā au te pana i te kaipuke ki te taha (te heke) me te whakatere, te whakaroa rānei (te pae). He wāhi anō tō te hau, inā koa mō ngā kaipuke he nui ngā mata o te rā (ngā hanganga o runga).
Ko te Tūnga Whakatau Tata (EP) he tūranga whakatau tata i whiwhihia mā te whakaaro ki te awe o te ia me/ranei te hau ki te DR. Ko te mātāpono:
– E whakaahua ana a DR i te “nekehanga o te kaipuke e pā ana ki te wai”.
– E ngana ana a EP ki te whakaahua i “te nekehanga o te kaipuke e pā ana ki te whenua”.
Ko te tikanga, ka whakamahia e ngā kaiwhakatere ngā mōhiohio o nāianei mai i ngā tūtohi tai, ngā tūtohi paerata, ngā matapae moana, ngā tirohanga tika rānei (hei tauira, te whakatairite i te DR me ngā whakatikatika GPS hei whakatau tata i te tīmatanga me te nekehanga). Mā te EP ka taea te whakamahere huarahi pono ake, inā koa i ngā kokoru, i ngā ia kaha, i ngā pūaha awa rānei.
4. Te Whakatika i te Tūnga: Te Whakatau i te Tūnga Tuturu mā te Tirotiro
He rerekē tēnei i te DR/EP, he mea tātai, ko te whāinga o te whakatakoto tūranga he whiwhi i te tūranga o te kaipuke i runga i ngā kitenga, i ngā inenga rānei o ngā mea, o ngā tohu rānei. He maha ngā mātāpono whānui mō te whakatakoto:
a. Whakatika Tirohanga (Peera Whakawhiti)
I te taha o te takutai, ka taea e te kaiwhakatere te tango i ngā aronga mai i ngā mea whenua e rua, e toru rānei e kitea ana (ngā whare rama, ngā pari, ngā pourewa, ngā puke). I runga i te mapi, ka tutaki ngā rārangi aronga mai i ēnei mea ki tētahi pūwāhi kotahi—arā, ko te tūranga o te kaipuke.
Ngā tikanga nui:
– Me mōhiotia ngā taonga, ā, me mārama hoki te tuhi ki runga i te mapi.
– Me tere te tango mai i te peera kia kore ai te kaipuke e neke tawhiti rawa.
– Kaua e iti rawa te koki whakawhitiwhiti tino pai, kia kore ai e piki ake te hapa.
b. Tawhiti Pūmau (Awhe me te Tawhiti Radar)
Ka taea hoki te tatau i te tūnga mai i ngā inenga tawhiti:
– Te tawhiti: ina kei te rārangi tika te kaipuke i waenganui i ngā tohu whakatere e rua (te rārangi ārahi).
– Te tawhiti o te radar: te tawhiti o te kaipuke ki te mea takutai i inehia e te radar; i honoa ki ētahi atu whāriki, ki ngā tawhiti rānei hei whakaputa i tētahi whakatikanga.
He tino whai hua te radar ina kore e kitea pai, engari me whakatikatika (ina koa mō ngā hapa tawhiti me te whārite) ā, me ōrite ngā mea kei runga i te mata ki te mapi.
c. Whakatikatika Amiorangi (GPS/GNSS)
Mā te GPS ka tere, ka tika hoki te tūnga, engari he mea nui tonu te mātāpono whakatūpato:
– Tirohia te rātaka o te mapi (hei tauira, WGS-84) kia kore ai he nekehanga o ngā taunga.
– Tirohia anō me te radar/tirotiro mēnā kei te tata ki ngā tūponotanga mōrearea o te whakatere.
– Kia tūpato ki ngā pokanoa tohu, ki te tinihanga, ki te whirihoranga hē rānei.
Me whakaaro te GPS hei pūtake kotahi o ngā whakatikatika, kaua hei kotahi anake.
5. Te Mātāpono o te Hapa me te Tika
He hapa tonu kei roto i te tatau i te tūranga o te kaipuke. Ko te kaupapa matua ko te tautuhi i ngā pūtake o te hapa me te whakaiti i aua hapa:
– Hapa kāpehu: ka taea e ngā rerekētanga aukume me te pekapeka o te kāpehu te whakarerekē i te whārite.
– Ngā hapa wā: ka pā te takiuru koretake ki a DR.
– Hapa tere: kāore pea ngā rangitaki kaipuke e tika nā te poke, nā te āhua rānei o te moana.
– Ngā hapa tātuhi: te tauine mahere, te tika o ngā taputapu (ngā karāhe, ngā rūri), me te hapa tangata.
– Ngā hapa o te pūoko hiko: te paheketanga gyro, te hapa radar, te whirihoranga GNSS rānei.
Nō reira, ka whakamahia e ngā kaiwhakatere te tāruarua: ki te puta he hua ōrite i roto i ngā tikanga e rua, e toru rānei, ka piki ake te whakapono ki te tūranga. Ki te kore e ōrite, me tirotirohia te pūtake o te rerekētanga i mua i te whakatau.
6. Te kaupapa o te "Whakatikatika Tonu" me te Aroturuki
Ehara te tatau tūranga i te mahi kotahi-wā, engari he tukanga tonu. I roto i te mahi, ka mahia e te kaiwhakatere ngā mahi e whai ake nei:
– Tātaitia te DR i ia wā (hei tauira, i ia hāora, i ia whakawhiti huarahi rānei).
– Me whakatika i ngā mea i ngā wā katoa e taea ana ina whakatata atu koe ki uta, ina nui rānei te waka.
– Whakatauritehia te huarahi tuturu ki te huarahi kua whakaritea (aroturukitanga ara).
– Whakamahia ngā whakaoho me ngā rohe haumaru (te āhua haumaru, te hapa ara whakawhiti) i runga i te ECDIS.
Mā te aroturuki tonu, ka taea te kite wawe i ngā hapa, kia kore ai e roa rawa ngā mahi whakatikatika.
7. Ngā Mātāpono Whakamahere: Mai i te Tūnga ki ngā Whakataunga Whakatere
Ko te whāinga matua o te tatau i te tūranga ehara i te mōhio noa ki ngā taunga, engari ko te whakatau i ngā whakatau whakatere haumaru. Mai i te tūranga tika, ka taea e te kaiwhakatere te:
– Whakatauhia te wā hei huri i te huarahi (hurihia te pūwāhi).
– Arotakehia te tawhiti haumaru mai i ngā tūponotanga (ngā toka, ngā wai pāpaku, ngā wāhi kua rāhuitia).
– Whakarerekētia te tere kia rite ki te wātaka me ngā āhuatanga o te waka.
– Te whakatau i ngā pūwāhi pūrongo me ngā tukanga tauranga.
I roto i tētahi āhuatanga ohorere—pērā i te raru o te mīhini, i te kino haere rānei o te rangi—he mea nui te tūnga tika hei karanga āwhina, hei whiriwhiri rānei i te wāhi piringa tata.
Te Katinga
Ko ngā mātāpono o te tatau i te tūranga o te kaipuke i te moana e whakakotahi ana i ngā tātaitanga taketake, te māramatanga ki ngā awe taiao, ngā tirohanga taputapu, me te kaupapa o te manatoko. Mā te Dead Reckoning ka whakaratohia he anga mō te nekehanga, mā te Estimated Position ka tāpirihia te mooni o ngā ia me ngā hau, ko te whakatikatika tūranga - ahakoa he tirohanga, he radar, he amiorangi rānei - ka whakaratohia he whakatikatika hei whakarite kia noho haumaru te kaipuke. I tēnei wā hou, he tino matatau te hangarau whakatere, engari ko te kaha ki te mārama ki ngā mātāpono me te aromatawai i te tika o ngā raraunga kāore e taea te whakakapi. Mā te mōhio ki ēnei mātāpono, ka noho haumaru ake te whakatere, ka pai ake te mahi, ka rite ake hoki mō ngā āhuatanga ohorere i te moana.
