He aha ngā Isobar, ā, he aha tā rātou pānga ki te āhuarangi?
Ina tirohia he mapi huarere i runga pouaka whakaata, i roto rānei i tētahi taupānga matapae huarere, kua kite pea koe i ngā rārangi piko e hono ana i ētahi pūwāhi o te mapi. Ehara ēnei rārangi i te whakapaipai noa iho; he mōhiohio nui hei mārama ki ngā āhuatanga o te hau. Ka kiia ēnei rārangi he isobar. Mā te mārama ki ngā isobar ka āwhina i a tātou ki te pānui i ngā tauira o te huarere: te wā e kaha ake ai ngā hau, te wāhi e ua ai, me te take ka tere te huri o te huarere. Ka matapakihia e tēnei tuhinga he aha ngā isobar, me pēhea te pānui i aua mea, me pēhea te pānga ki te huarere e pā ana ki a tātou i ia rā.
Te Whakamāramatanga o Isobar
He whakarāpopototanga noa iho, he rārangi te isobar i runga i te mapi huarere e hono ana i ngā pūwāhi he rite te pēhanga hau i tētahi wā kua whakaritea (i te taumata moana, i te taumata moana rānei). Ko te tikanga o te kupu "iso" he ōrite, ā, ko te "bar" e pā ana ki te pēhanga (barometric). Ko te pēhanga hau tonu ko te kaha e pā ana ki te papatipu hau i runga ake i tētahi pūwāhi. Ko te nui ake o te hau i runga ake, ko te teitei ake o te pēhanga; ko te iti iho, ko te iti iho.
I roto i te matawhenua, ko te pēhanga hau e whakaatuhia ana i roto i ngā hectopascals (hPa) me ngā millibars (mb) rānei, ā, he ōrite te tau o ēnei e rua (hei tauira, 1013 hPa ≈ 1013 mb). Ko te pēhanga toharite i te taumata moana he tata ki te 1013 hPa, engari ka rerekē pea tēnei uara i runga i ngā āhuatanga o te hau.
He aha te hiranga o ngā Isobar?
He mea nui ngā isobar nā te mea ko te pēhanga hau te "kaitaraiwa" matua o te hau, ā, he tohu kaha hoki mō te hanganga o ngā pūnaha huarere. Mā ngā mahere isobar ka taea e ngā tohunga huarere te kite:
1. Ngā wāhi pēhanga teitei me ngā wāhi pēhanga iti, e pā ana ki te rangi pai, ki te rangi kino rānei.
2. Te kaha me te ahunga o te hau, inā koa te tawhiti i waenga i ngā isobar.
3. Te tūnga o te taha mua (te tūtakitanga o ngā hau mahana me ngā hau makariri), e puta ai te ua me ngā awha.
4. Ngā panonitanga o te rangi i roto i te wā, mā te nekehanga o ngā pūnaha pēhanga.
Mā te mārama ki ngā isobar, kāore e taea e tātou te whakawhirinaki anake ki te ata "kapua me te ua" i runga i tā tātou taupānga huarere, engari e taea hoki e tātou te mārama ki ngā tauira e puta ai ēnei āhuatanga.
Me pēhea te pānui i ngā isobar i runga i te mahere huarere
Ko ngā isobar ka tuhia hei rārangi porowhita, piko rānei, kua tohua ki ngā tau pēhanga (hei tauira, 1008, 1012, 1016). He maha ngā mea nui hei whakaaroaro māu i te pānui i tētahi mahere isobar:
1. Te tawhiti i waenga i ngā isobar
– Ko te tikanga o ngā isobar tata ka puta ngā huringa pēhanga i ngā tawhiti poto. He tohu tēnei i te pikinga pēhanga nui, ā, ko te tikanga ka puta he hau kaha.
– Ko te whānuitanga o ngā isobar he iti noa ngā pikinga pēhanga; he ngoikore te nuinga o ngā hau.
Ko te mātāpono: ka nui ake te rerekētanga o te pēhanga i waenga i ngā wāhi e rua, ka kaha ake te pana o te hau ki te neke, ā, ka kaha ake te hau.
2. Te pokapū o te pēhanga teitei (Teitei/H) me te pēhanga iti (Iti/L)
I runga i te mahere, ka kite pea koe i ngā reta:
– H (Teitei): pokapū pēhanga teitei
– L (Iti): pokapū pēhanga iti
Ko ngā isobar e karapoti ana i a H ka piki ake te uara ki te pokapū. He rerekē, ki te taha o L, ka heke te uara ki te pokapū.
3. Ngā tauira porowhita me ngā āhua roa
– Ko ngā isobar e hanga porowhita piripono ana e tohu ana i tētahi pokapū pēhanga mārama (hei tauira, he awha).
– Ka toro atu ngā isobars pērā i te "hiwi" me te "awaawa" e tohu ana i te toronga o tētahi rohe pēhanga teitei, iti rānei ka pā ki tētahi rohe whānui.
Te Hononga i waenga i ngā Isobar me te Hau
Ko te hau, ko te tikanga, he hau e neke ana mai i te pēhanga teitei ki te pēhanga iti. Heoi, kāore te ahunga o te hau i tino tika nā te awe o te hurihanga o te Ao (te kaha Coriolis) me te waku o te mata.
I te nuinga o te wā:
– I te Tuaraki o te Ao, ka neke ngā hau i te taha maui o te karaka huri noa i ngā pokapū pēhanga iti, me te taha matau huri noa i ngā pokapū pēhanga teitei.
– I te Tuakoi Tonga (tae atu ki Initonīhia), he rerekē te āhua: ka porowhita i te pēhanga iti ki te taha matau, me te pēhanga teitei ki te taha maui.
Heoi, i te taha o te mata o Papatūānuku, ka "whiti" paku ngā hau i ngā isobar nā te waku, nō reira ka neke tonu mai i ngā wāhi pēhanga teitei ki ngā wāhi pēhanga iti.
He aha te pānga o ngā isobar ki te huarere?
Ka pāngia te huarere e ngā isobar mā roto i tō rātou hononga ki ngā pūnaha pēhanga me ngā āhuatanga o te hau. Ko ō rātou pānga matua koia ēnei:
1. Te pēhanga iti: ka puta mai he huarere kino
Ko ngā wāhi iti te pēhanga e hono ana ki te hau e piki ana (te huihuinga ki te mata). I te pikinga o te hau, ka whakamatao, ka whakapūpū te kohu wai, ā, ka puta he kapua me te ua. Nō reira, he maha ngā wā ka hono te pēhanga iti ki:
– Ngā kapua matotoru, ngā kapua kōruru
– Te ua me ngā whatitiri
– Kāore te rangi i te pumau, ā, ka tere te huri
Ka taea e tētahi pūnaha pēhanga iti kaha te whanake hei awha pārūrū mēnā he pai te moana mahana me te āhuarangi.
2. Te pēhanga nui: he āhua paki te rangi
Ko ngā wāhi pēhanga teitei e hono ana ki te hau e heke ana (te hekenga o te rangi). Ka mahana ake te hau e heke ana, ka maroke ake, ka ārai i te hanganga o ngā kapua. Ko te pānga:
– Rangi mārama, he iti noa iho rānei ngā kapua
– He pai ake te āhua o te rangi
– He iti ake te tūponotanga o te ua
Heoi anō, ko te pēhanga nui e "raka" ana i te hau e tata ana ki te mata ka taea hoki te mau i te kohu, te parahanga rānei ki runga i ngā tāone nui (ina koa i ngā āhuarangi mahana).
3. Ngā isobar e tata ana: he tohu mō ngā hau kaha me ngā ngaru teitei
Ina tata ngā isobar tetahi ki tetahi, ka tere ake te pupuhi o ngā hau nā te nui o ngā pikinga pēhanga. I ngā rohe moana, ka taea e ngā hau kaha te whakaoho i:
– Ngā ngaru teitei
– Ngā iahiko mata kaha ake
– Te tūponotanga o te huarere kino mō ngā kaipuke me ngā kaihao ika
Nō reira, he mea tino nui ngā mahere pēhanga me ngā isobar mō te whakatūpato mō te huarere moana.
4. Te nekehanga o te pūnaha pēhanga: ngā huringa o te rangi
Ka rerekē te āhua o te rangi i te nekehanga o ngā pūnaha pēhanga. Ina tata mai tētahi pokapū pēhanga iti ki tō rohe, ko te tikanga ka puta:
– Kei te tīmata te hau ki te pupuhi
– Kei te piki haere ngā kapua
– Ka piki te haumākū
– Tērā pea ka ua
I tetahi atu taha, i muri i te pahemotanga o te pēhanga iti, ā, i muri i te whakakapinga e te pēhanga teitei, ka pai ake te āhua o te rangi: ka iti haere ngā kapua, ā, ka mutu te ua.
Ngā Isobar me ngā Huarere
I roto i te matawhenua, he maha ngā wā ka ua te hau i ngā taha o mua, arā, ngā rohe i waenganui i ngā papatipu hau mahana me te hau makariri. Ko ngā taha o mua ka puta i ngā mapi huarere me ngā tauira isobar motuhake, pērā i ngā isobar "piko" koi, ngā rohe pēhanga iti roa rānei. I te rohe o mua:
– Ka panaia te hau mahana ki runga ake i te hau matao
– Ka puta ngā kapua matotoru
– Ka roa te ua (mata mahana) ka roa rānei te ua (mata makariri)
Ahakoa kei roto a Initonīhia i tētahi rohe pārūrū kāore i te nuinga o ngā wā e whakahaerehia ana e ngā hau pērā i te rohe e whā ngā wā, he wāhi nui tonu tā ngā tauira pēhanga ki te hanganga o ngā kapua kōpikopiko, ngā hau ua, me te nekehanga o ngā rohe huihuinga pērā i te ITCZ.
Ngā Tauira o te Pānga o ngā Isobars i te Oranga o Ia Rā
Hei tauira, ina whakaputa te BMKG i tētahi whakatūpato mō ngā hau kaha, ngā ngaru teitei rānei, he maha ngā wā ka puta mai i te pikinga o te pikinga o te pēhanga: he kaha te pēhanga teitei i tētahi wāhi, he iti ake te pēhanga iti i tētahi atu, ka tata ake ngā isobar i waenganui i a rātou. Nō reira:
– Ka kaha ake ngā hau i ngā awaawa, i ngā wai tuwhera rānei
– Kei te kino haere te āhua o te moana
– Me āta tupato ake ngā mahi kaipuke me ngā mahi hī ika
I runga whenua, ka taea e ngā āhuatanga ōrite te whakaputa hau kaha ka whakanui ake i te mōrearea o ngā rākau hinga, te whakararuraru rānei i te haere.
Whakamutunga
He rārangi ngā isobar i runga i te mapi huarere e hono ana i ngā pūwāhi he rite te pēhanga hau. Ahakoa te āhua māmā noa iho, kei roto i ngā isobar ngā kōrero nui mō te āhuarangi: te tūranga o te pēhanga teitei me te pēhanga iti, te kaha o te hau, me te kaha o te rangi paki, te rangi ua rānei. Ko ngā isobar e tata ana te tawhiti e tohu ana i ngā hau kaha, ko ngā pokapū pēhanga iti ia e tohu ana i te rangi kino, i te mea ka hanga kapua me te ua te hau e piki ake ana. Mā te mārama ki ngā isobar, ka taea e tātou te pānui i ngā mapi huarere me te mārama ki ngā take o te huringa o te rangi e karapoti nei i a tātou.
Ki te hiahia koe, ka taea e au te tāpiri i tētahi tauira māmā mō te pānui i tētahi mahere isobar, te waihanga rānei i tētahi tauira mahere pēhanga me tētahi whakamārama.
