Ngā Tikanga Maimoatanga mō ngā Mate Pāwera
Pendahuluan
He wero nui tonu ngā mate pāwera mō ngā ratonga hauora puta noa i te ao, tae atu ki Initonīhia. Ka taea e ngā mate te puta mai i ngā huakita, ngā huaketo, ngā harore, ngā pirinoa rānei, ā, me whai huarahi hanganga te whakahaere i aua mate kia whai hua, kia haumaru, kia taea ai te whakaiti i te mōrearea o ngā raruraru me te ātete rongoā. Ko te tikanga maimoatanga mō ngā mate pāwera he raupapa o ngā mahi haumanu me ngā mahi whakahaere e ārahi ana i ngā kaimahi hauora ki te whakatū i tētahi tātaritanga, te whakatau i te rongoā, te aroturuki i te urupare, me te aukati i te tuku. Ka matapakihia e tēnei tuhinga ngā mātāpono me ngā wāhanga matua o tētahi tikanga maimoatanga mate pāwera.
Te Kaupapa o te Tikanga Maimoatanga
Ehara ngā kawa i te "ture" noa iho, engari he taputapu hei whakapai ake i te kounga ratonga. Ko ā rātou whāinga ko:
1. Whakaratohia he rongoā hāngai i runga i te pūtake o te mate.
2. Whakaitihia ngā whakaroa maimoatanga, inā koa i ngā mate kino pēnei i te sepsis.
3. Ārai i te ātete ki ngā huakita nā te whakamahinga hē o ngā rongoā.
4. Kia haumaru te tūroro mā te whakaiti i ngā pānga taha me ngā taunekeneke rongoā.
5. Whakahaerehia te horapa mā te noho motuhake me ngā mahi ārai mate.
1. Aromatawai Tuatahi me te Tirotiro Hauora
Ko te taahiraa tuatahi he aromatawai tere i te āhua o te tūroro. Ka aromatawaihia e ngā kaimahi hauora ngā tohu ora (te toto toto, te pā, te pāmahana, te tere o te manawa, te mākū o te hāora), te taumata o te māramatanga, me ngā tohu matua. I roto i ētahi āhuatanga, pērā i te kirika roa, te poto o te manawa, te toto toto iti, te heke o te māramatanga, te whakapae rānei he meningitis, he sepsis rānei, me tuku tonu te tūroro ki te ara tiaki ohorere.
I tēnei wā, ka whakahaerehia hoki e te tākuta he hītori tirotiro matua: te hītori haerenga, te pānga ki ngā mate pipiri, te whakapā atu ki te hunga e pangia ana, te whakamahinga o ngā paturopi o mua, ngā āhuatanga ārai mate (hei tauira, te HIV, te whakamahinga steroids), me ngā mate tāpiri pērā i te mate huka, te mate tākihi rānei.
2. Whakatauhia te Pūtake me te Momo Mate
Ko te tikanga pai he aro nui ki te tautuhi i te pūtake o te mate: ahakoa he ara manawa, he ara mimi, he kiri me ngā kiko ngohengohe, he mate puku, he mate pūnaha rānei. Tērā pea he rerekē ngā maimoatanga e hiahiatia ana mō ngā momo take rerekē. Hei tauira, ko ngā mate huaketo kāore e hiahiatia he paturopi, ko ngā mate kitakita ia he maha ngā wā e hiahiatia ana he paturopi tika.
Ko ētahi atu whakarōpūtanga nui ko:
– Ngā mate urutā hapori (i riro mai i waho o ngā whare hauora)
– Ngā mate urutā i roto i te hōhipera (i puta mai i te hōhipera)
– Ngā mate pāwera e pā ana ki ngā tikanga (hei tauira, ngā katitere, ngā mīhini manawa)
He nui ake te ātete o ngā iroriki ki ngā mate urutā i roto i te whare noho, nō reira ko ngā tikanga o te whakahaere he whai whakaaro ki ngā iroriki ātete-maha (MDR).
3. Te Tautoko i te Whakamātautau me te Tātaritanga Taketake
Ahakoa me tīmata tonu te rongoā i ētahi wā, ka akiakihia e ngā tikanga te tango tauira i mua i te hoatutanga o te paturopi mēnā ka taea. Ko ngā whakamātautau noa ko:
– Te tatau toto katoa, te CRP, te procalcitonin (i ētahi wā)
– Te ahurea toto i te wā e nui ana te kirika, e whakapaetia ana rānei he sepsis
– Te tātaritanga mimi me te ahurea mimi mēnā e whakapaetia ana he mate mimi
– He ūkui (korokoro, patunga, huware) mō te ahurea/PCR e ai ki te tohu
– He hihi-X o te uma mō te niumōnia
– Ngā whakamātautau tere pēnei i ngā whakamātautau antigen, PCR rānei mō ētahi huaketo
Ko te whāinga matua he whakatau mēnā nā te huakita, te huaketo, te harore, te pirinoa rānei te mate. Mā tēnei ka taea te rongoā whaitake ake, ā, kua whakaritea pai ina puta mai ngā hua o te whakamātautau.
4. Ngā Mātāpono o te Whakaora Whakamātautau
I ngā wā maha, ka roa te wā e puta ai ngā hua o te ahurea. Nō reira, kei roto i te kawa he aratohu mō te rongoā whakamātautau, arā, ko te hoatu rongoā i runga i te matapae tino pea i runga i te wāhi o te mate, tōna kaha, me te tauira kitakita o te rohe.
Ngā mātāpono matua o te rongoā whaimana:
1. Tohu tika: ka hoatu noa ngā paturopi mēnā he whakapae nui kei te pāngia koe e te mate kitakita, e te mate rānei e hiahia ana ki ngā paturopi.
2. Whānuitanga tika: whakamahia he whānuitanga e tika ana, engari kaua e nui rawa.
3. Te horopeta tika me te wā tango: whakaarohia te taumaha o te tinana, te mahi a te whatukuhu/ate, me te kaha o te mate.
4. Huarahi tika: werohanga ā-uaua mō ngā mate kino; ā-waha mēnā he pumau, ā, e taea ana te inu.
5. Wā tika: mō te sepsis, ko te hoatutanga o ngā paturopi i te wā tere tonu ka pai ake ngā putanga.
Mō ngā tūroro e tino mōrearea ana ki te ātete (he hītori o te hōhipera, te whakamahinga auau o ngā paturopi, te whakamahinga o ngā taputapu whakaeke), he maha ngā wā ka ārahi ngā tikanga i te whānuitanga o ngā whiringa paturopi, engari me arotake anō.
5. Te Whakaora Whakamutunga me te Whakaiti i te Pāwera
Kia puta mai ngā hua o te whakamātautau ahurea me te whakamātautau ngoikore ki ngā paturopi, ka arotahi te kawa ki te whakawhiti ki te rongoā tuturu: te whakawhiti i ngā paturopi whakamātautau ki ngā rongoā tino whai hua, tino whaiti te whānuitanga, me te haumaru hoki.
Ko te whakaiti i te kaha o te rongoā ko te whakaiti i te kaha o te rongoā ina taea:
– mai i te huinga ki te kotahi paturopi
– mai i te whānuitanga whānui ki te whānuitanga whaiti
– mai i te werohanga ā-uaua ki te werohanga ā-waha ina pumau te āhua
Ko te whakaiti i te ātete ki ngā paturopi he pou nui o ngā kaupapa whakahaere i te ātete ki ngā paturopi, ā, ka āwhina i te whakaiti i ngā pānga taha pērā i te mate korere e pā ana ki te paturopi, te mōrearea rānei o ngā mate urutā.
6. Te Roanga o te Maimoatanga
Ko ngā tikanga hou e taunaki ana i te roa o te wā, engari kaua e roa rawa. Ko te roa ka whakawhirinaki ki te momo mate, te urupare haumanu, me te āhua o te tūroro. Ka taea e ētahi mate te whakapai ake mā te rongoā poto, ko ētahi (hei tauira, te endocarditis, te osteomyelitis, te mate kohi rānei) me roa ake te maimoatanga me te aroturuki tata.
I te nuinga o te wā ka arotakehia te rongoā i roto i ngā haora 48–72 tuatahi hei whakarite:
– ka heke te kirika
- ka pai ake ngā tohu ora
– kua whakaitihia ngā tohu
– kāore he raruraru e puta mai
– ka tautokohia e ngā hua o te whakamātautau te whiriwhiri i te rongoā
Mena kāore he whakapainga, ka akiaki te tikanga kia arotakehia anō: tērā pea he tātaritanga hē, he whēwhe e hiahia ana kia tangohia te wai, he pūtake mate kāore anō kia rongoatia, he iroriki ātete rānei.
7. Te Whakaora Tautoko me te Whakahaere i ngā Whakararuraru
Ehara i te mea ko ngā rongoā paturopi anake te rongoā mō ngā mate pāwera. Kei roto hoki i ngā tikanga te rongoā tautoko e hiahiatia ana, pērā i:
– ngā wai ā-uaua mō te matewai, te ohorere rānei
- he rongoā mamae me te whakaheke i te wera
– te hāora, te hauhautanga rānei i roto i ngā mate manawa
– te whakahaere i te huka toto i roto i ngā tūroro mate huka
– te whakatikatika i ngā electrolytes me te aroturuki i te mahi a ngā okana
I roto i te sepsis, ko ngā tikanga he whakauru i tētahi kete maimoatanga pēnei i te whakaora wai, te whakamātautau lactate, ngā ahurea, te hoatutanga tere o ngā paturopi, me te aroturuki tata i roto i te wāhanga tiaki nui mēnā e tika ana.
8. Te Ārai i te Tuku me te Whakahaere Mate
Ko tētahi wāhanga matua o te kawa ko te aukati i te horapa, i roto i ngā hōhipera me te hapori. Ko ngā mahi noa ko:
– horoia ō ringaringa, ā, whakamahia hoki ngā PPE
– te wehewehe i ngā pata/rerenga hau/pā atu i runga i te momo mate
– tikanga maremare, whakamahia he kopare kanohi mēnā e tika ana
– te patu huakita i ngā taputapu me te taiao
– te werohanga mō ngā tūroro, ngā hoapā rānei e tutuki ana i ngā paearu
Ehara i te mea ko ngā hōhipera anake te kawenga mō te aukati i te horapa o te mate, engari ko te whakaakoranga hoki i ngā tūroro: te wā e okioki ai ki te kāinga, te wā e haumaru ai te hoki ki te mahi/kura, me pēhea te whakaiti i te mōrearea o te pangia o te whānau.
9. Te Aroturukitanga, Ngā Pānga Taha, me te Aromatawai Ā-Wā
I te wā e rongoatia ana, ka tirotirohia ngā tūroro mō te whai huatanga o te maimoatanga me ngā pānga taha. Ka pā pea ētahi paturopi ki ngā whatukuhu me te ate, ka puta rānei he mate pāwera. Nō reira, e whakanui ana te kawa:
– te aroturuki i te mahi a te whatukuhu/ate i te wā e whakamahi ana i ētahi rongoā
– te aromatawai i ngā taunekeneke rongoā, inā koa i roto i ngā tūroro e whakamahi ana i ngā rongoā maha
– te whakamutu me te whakakapi i te rongoā mēnā ka puta he pānga kino
Mā ngā aromatawai auau ka mōhio koe he nui ake ngā painga o te rongoā i ngā mōrearea.
10. Te Whakaakoranga Tūroro me te Whakatutukitanga i ngā Tikanga Maimoatanga
Ko te angitu o te maimoatanga o ngā mate pāwera e whakawhirinaki ana ki te ngohengohe ki ngā ture. Me mārama ngā tūroro ki:
– te hiranga o te tango rongoā i runga i te horopeta me te wātaka
– kaua e mutu te tango rongoā me te kore he tohutohu a te tākuta
– kaua e whakamahi i ngā toenga paturopi, kaua hoki e tohatoha i ngā rongoā
– ngā tohu mōrearea e hiahia ana kia hoki ki te whare hauora
Mā te mātauranga pai ka whakaitihia te whakamahinga koretake o ngā paturopi, he tino take nui tēnei o te ātete.
Te Katinga
He aratohu nui ngā tikanga maimoatanga mō ngā mate pāwera e whakauru ana i te tātaritanga tere, te rongoā whai hua, ngā whakarerekētanga i runga i ngā hua taiwhanga, te roanga tika, me te ārai i te tuku. Mā te whakatinanatanga tonu o ngā tikanga, ka taea te whakapai ake i ngā putanga o te tūroro, ka taea te whakaiti i ngā reiti raruraru, ā, ka taea te whakaiti i te tūponotanga o te ātete ki ngā huakita. Hei whakamutunga, ehara i te mea he tuhinga noa iho ngā tikanga, engari he mahi tahi e uru ana ngā tākuta, ngā nēhi, ngā tohunga hangarau taiwhanga, ngā kaiwhakaora rongoā, me ngā tūroro kia tutuki ai te whakahaere mate whai hua me te kawenga.
Ki te hiahia koe, ka taea e au te whakarite i tēnei tuhinga kia tino motuhake ake (hei tauira, ngā tikanga mō te niumōnia, te mate pipiri i roto i te toto (UTI), te sepsis, te TB rānei) me te tāpiri rānei i ngā whakatakotoranga pēnei i ngā wāhanga iti, he ripanga whakarāpopototanga o ngā kōwhiringa maimoatanga, me te rārangi pukapuka.
