Te Manaaki i te Kaumātua
Pendahuluan
Ko te tiaki kaumātua he raupapa mahi ngaio e aro ana ki te āwhina i ngā kaumātua kia whiwhi i te hauora pai, kia mau tonu te tū motuhake, me te whakapai ake i te kounga o ō rātou oranga. Nā te pikinga ake o te roanga o te oranga kua piki haere tonu te tokomaha o ngā kaumātua, ā, kua nui haere te hiranga o ngā ratonga hauora motuhake mō tēnei reanga. Ka pāngia ngā kaumātua e ngā huringa koiora, hinengaro, pāpori, me te wairua e hono tahi ana. Nō reira, kāore e taea te whakataurite i te huarahi tiaki kaumātua ki tērā mō ngā pakeke taitamariki, engari me aro nui ki ngā āhuatanga whānui, te ārai i ngā raruraru, me te tiaki i ngā mahi.
Ngā Āhuatanga me ngā Huringa o te Kaumātua
Ka heke haere te mahi a ngā okana i te kaumātuatanga. I roto i te pūnaha manawa, ka heke te ngāwari o ngā oko toto, ka piki ake te mōrearea o te toto toto tiketike. Ka heke te papatipu uaua me te kiato o te wheua i roto i te pūnaha uaua me te wheua, ka ngoikore ai, ka mamae ai ngā hononga, ka hinga ai hoki. I roto i te pūnaha manawa, ka heke te kaha o ngā pukahukahu, ka ngawari ake te manawa poto o ngā kaumātua i te wā e mahi ana. Hei tāpiri, ka pāngia ngā kaumātua e ngā panonitanga o te pūnaha io ki ngā urupare, te taunga, me te mahara.
I te taha hinengaro, ka pāngia ētahi kaumātua e te manukanuka, te mokemoke, tae noa ki te pouri nā te matenga o te hoa rangatira, te whakaiti i ngā tūranga pāpori, ngā herenga tinana rānei. He wero anō hoki ngā huringa pāpori pēnei i te reti, te whakaiti i te moni whiwhi, me te whakawhirinaki ki te whānau. I te taha wairua, he maha ngā wā ka whakaaroaro ngā kaumātua ki te tikanga o te ao, ā, me tautoko kia whiwhi ai i te whakaae ki a rātou anō.
Ngā Whāinga o te Manaaki i te Hunga Kaumātua
Ko ngā whāinga matua o te tiaki kaumātua he pupuri me te whakapai ake i te kounga o te oranga, he ārai i te hekenga o te mahi, me te arotau i te tū motuhake. Ko ēnei whāinga ko:
1. Te āwhina i te hunga kaumātua ki te whakatutuki i ngā matea o ia rā pēnei i te kai, te akuaku whaiaro, te horoi i te tinana, me te moe.
2. Te whakaiti i te mōrearea o ngā raruraru o te mate mau tonu mā te aroturuki me te mātauranga.
3. Ārai i ngā whara, inā koa ngā hinganga, ngā mate pēhanga, me ngā mate pāwera.
4. Tautokohia te oranga hinengaro mā te aro ki ngā kare ā-roto, te hihiri, me ngā whanaungatanga pāpori.
5. Te whakapai ake i te kaha o te hunga kaumātua me ō rātou whānau ki te urutau ki te tukanga koroheketanga.
Te Tukanga Tiaki mō te Kaumātua
Ka whakatinanahia te manaaki nēhi mā roto i te tukanga nēhi, tae atu ki te aromatawai, te tautuhi mate nēhi, te whakamahere, te whakatinanatanga, me te aromatawai. Mō te hunga kaumātua, me nui ake te tika o tēnei tukanga nā te mea he maha ngā tohu kāore i te tino motuhake, te maha o ngā mate tāpiri, me te whakamahinga o ngā rongoā rerekē.
1. Aromatawai Tapuhi
Kei roto i ngā aromatawai mō te hunga kaumātua ngā raraunga ā-tinana, ā-hinengaro, ā-pāpori, me te taiao. Kei roto i te aromatawai ā-tinana ngā tohu ora, te āhua kai, te nekehanga, te tirohanga me te mahi whakarongo, me te āhua o te kiri. Kei roto i te aromatawai hinengaro te āhua hinengaro, te kare ā-roto, ngā tauira moe, me te noho o te manukanuka, te pouri rānei. Kei roto i ngā āhuatanga pāpori te tautoko a te whānau, ngā tūranga pāpori, ngā āhuatanga ōhanga, me te urunga atu ki ngā ratonga hauora. Me aromatawai hoki te taiao kāinga hei aromatawai i te mōrearea hinga, te haumaru, me te wātea o ngā whare tautoko.
Ka taea e ngā nēhi te whakamahi i ētahi taputapu, pērā i te tirotiro mōrearea hinga, ngā aromatawai mahi o ia rā (ADL), me ngā aromatawai hinengaro māmā. Mā ngā raraunga whānui ka āwhina i ngā nēhi ki te whakawhanake i ngā mahere tiaki kua tohua.
2. Ngā Tātaritanga Tapuhi Noa i roto i te Hunga Kaumātua
Ko ētahi o ngā mate pāwera e kitea pinepine ana i roto i ngā kaumātua ko:
– Ko te tūponotanga o te hinganga e pā ana ki te ngoikore o te uaua, te kore taurite, te taiao morearea rānei.
– Te ngoikore o te nekenekehanga tinana e pā ana ki te mamae o ngā hononga, te ngoikore rānei o te kaha o te uaua.
– Te kore taurite o te kai: he iti iho i ngā hiahia o te tinana e pā ana ki te kore hiahia kai, ki ngā raruraru niho rānei.
– Ngā raruraru o te āhua moe e pā ana ki ngā panoni o te manawataki circadian, te mamae, te manukanuka rānei.
– Te mōrearea o te ngoikore o te kiri e pā ana ki te kore e taea te nekeneke, te kore e taea te pupuri i te mimi, te kiri pakarukaru rānei.
– E pā ana te noho mokemoke ki te iti o ngā mahi me te kore tautoko.
Me whakarite ngā tautuhi mate pāwera kia rite ki ngā āhuatanga takitahi o ia kaumātua, nā te mea he rerekē ngā āheinga me ngā matea o ia kaumātua.
3. Te Whakamahere Tapuhi
Ko te whakamahere e arotahi ana ki te whakatakoto i ngā whāinga tūturu me te ine. Hei tauira, "e kore te tūroro e hinga i te wā e rongoatia ana," "ka taea e te tūroro te hikoi me te āwhina o tētahi taputapu," "ka pai ake te āhua o te kai e whakaatuhia ana e te pikinga o te kai." Kei roto hoki i te whakamahere ngā wawaotanga e uru ana te whānau, nā te mea he mea nui te tūranga o te whānau ki te pupuri i te haere tonu o te tiaki i te kāinga.
4. Te Whakatinanatanga o te Nēhi
Ka whakatinanahia te whakamahinga ki te hunga kaumātua mā te whakarerekē i ngā āheinga tinana me ngā āheinga hinengaro o te tūroro. Ko ngā mahi noa ko:
– Te ārai i te hinganga: te whakarite kia kaua e pahekeheke ngā papa, te tāuta i ngā taura pupuri i roto i te wharepaku, te rama e tika ana, me te whakaako i te whakamahinga o ngā taputapu hikoi.
– Te tiaki i te nekehanga: ngā mahi whakakori tinana mō te whānuitanga o te nekehanga (ROM), te whakaora tinana māmā, me te whakarite i ngā mahi e taea ana.
– Te whakahaere kai: te āwhina i te whiriwhiri i ngā kai totika, te aroturuki i te taumaha o te tinana, te whakarato mātauranga kai e ai ki te mate (hei tauira, he kai iti te tote mō te toto toto tiketike), me te whakarite kia rawaka te wai.
– Te tiaki kiri: te pupuri i te ma, te whakamahi i te hinu whakamākū, te huri i ngā tūnga o te hunga kaumātua e takoto ana i te moenga i ia wā, me te aroturuki i ngā mate pēhanga.
– Tautoko hinengaro: te whakarongo ki ngā amuamu, te whakatenatena, te whakatenatena i te whai wāhi ki ngā mahi pāpori, ki ngā rōpū kaumātua rānei, me te tuku atu ki ngā tohunga mēnā he tohu o te pouri nui.
– Te mātauranga hauora: te whakamārama i te huarahi tika mō te tango rongoā, ngā pānga taha o te rongoā, te hiranga o ngā tirotiro hauora auau, me te mōhio ki ngā tohu whakatūpato o ngā mate pūmau.
I roto i te mahi, he mea nui te whakawhitiwhiti kōrero whakaora. Me mārama te kōrero a ngā nēhi, me whakamahi i te reo māmā, ā, me tuku wā ki te kaumātua kia whakautu. Mena kei te ngaro te rongo, ka taea e ngā nēhi te kōrero pōturi ake, me te whakarite kia titiro kanohi.
5. Aromatawai Tapuhi
Ka whakahaerehia he aromatawai hei aromatawai mēnā kei te tutukihia ngā whāinga tiaki. Hei tauira, mēnā kua heke te mōrearea o te hinganga, mēnā ka taea e te kaumātua te mahi i ngā mahi o ia rā me te motuhake ake, mēnā rānei kua pai ake tōna āhua hinengaro. Mēnā kāore i te pai ngā hua, me whakarerekē te mahere tiaki, mā te whakarerekē i ngā wawaotanga, mā te tāpiri atu rānei i ētahi atu mahi.
Te Tūranga o te Whānau me te Mahi Tahi a te Tīma Hauora
Ko te whānau te pūtake tautoko matua mō ngā kaumātua. Mā te whai wāhi mai o te whānau ka āwhina i a rātou kia noho haumaru, kia whai mana, kia hihiri hoki. Ka taea e ngā nēhi te whakaako i ngā whānau ki te tiaki tika, tae atu ki ngā tikanga whakawhiti tūroro, te whakahaere rongoā, me ngā tikanga kai hauora. Hei tāpiri, me mahi tahi ngā nēhi me ngā tākuta, ngā tohunga kai, ngā kaiwhakaora tinana, me ngā tohunga hinengaro ki te whakarato tiaki whānui. He mea nui rawa atu tēnei mahi tahi mō ngā kaumātua he mate pūmau uaua pērā i te mate huka, te whiu, te mate wareware rānei.
Ngā Wero i roto i te Manaaki i te Hunga Kaumātua
He maha ngā wero e pā ana ki te tiaki kaumātua, tae atu ki te iti o te whakawhitiwhiti kōrero nā te ngoikore o te whakarongo, te ngoikore o te piri ki ngā rongoā, me ngā āhuatanga ōhanga-pāpori e pā ana ki te urunga atu ki ngā ratonga. Hei tāpiri, he maha ngā mate o ngā kaumātua, e hiahia ana kia wawaotia kia whakaarohia te pānga o tētahi maimoatanga ki ētahi atu mate. Me whai manawanui, me whai arohaehae, me ngā pūkenga whakaaroaro nui ngā nēhi kia taea ai te whakatau tika i ngā whakataunga haumanu.
Whakamutunga
He uaua te tiaki kaumātua, ā, me whai huarahi whānui. Ko ngā huringa tinana, hinengaro, pāpori, me te wairua o ngā kaumātua me waiho hei pūtake mō te aromatawai me te wawaotanga a te kaumātua. Mā te whakamahinga tika o te tukanga tiaki kaumātua, te tautoko a te whānau, me te mahi tahi me te tīma hauora, ka taea e ngā kaumātua te pupuri i tō rātou mana motuhake me te whakapai ake i te kounga o ō rātou oranga. Ko te mahi a ngā nēhi ehara i te mea ko te tiaki i a rātou anake engari ko te mahi hei kaiwhakaako, hei hoa, hei kaitautoko hoki mō ngā kaumātua, kia taea ai e rātou te noho ora, haumaru, me te whai tikanga i te kaumātuatanga.
