Te Nekehanga Ā-Whānui a Newton: Te Mārama ki te Ao mai i te Tirohanga Nekehanga
Ko te nekehanga whanaunga tētahi o ngā ariā matua o te ahupūngao, e āwhina ana i a tātou ki te mārama ki te nekehanga o ngā mea e pā ana ki tētahi kaimātakitaki e neke ana pea. Ko te kupu nekehanga whanaunga e pā ana ki te nekehanga i inehia mai i tētahi pūwāhi tohutoro rerekē. Neke atu i te toru rau tau, kua noho tēnei mātāpono hei wāhanga nui o te miihini matarohia, nā ngā takoha nui a Isaac Newton. I roto i tēnei tuhinga, ka tūhuratia e tātou te ariā o te nekehanga whanaunga mai i te tirohanga a Newtonian, mai i ōna kaupapa matua ki ōna tono i roto i te oranga o ia rā me te pūtaiao hou.
Ngā Kaupapa Taketake o te Mīhini Newtonian
I mua i te ruku hohonu ki te nekehanga whanaunga, he mea āwhina kia mārama ki ngā kaupapa matua o te miihini Newtonian. Nā Isaac Newton i tito ngā ture nekehanga e toru hei poutokomanawa mō te miihini tawhito:
1. Ture o te Āhuakore: Ka noho okioki te mea, ka neke rānei i te rārangi tika i te tere pumau mēnā kāore i te akiakihia e te kaha o waho.
2. Ture o te Mahi me te Tauhohenga: He rite tonu te tere o te whakaterenga o tētahi mea ki te kaha e pā ana ki a ia, ā, he rite whakamuri ki te papatipu o te mea.
3. Te Ture o te Mahi me te Tauhohenga: Mō ia mahi, he tauhohenga ōrite, he tauhohenga rerekē.
Ko ēnei ture e toru, e whakahaere ana i te nekehanga o ngā mea i raro i te mahi a ngā kaha, koinei hoki te pūtake o tō tātou māramatanga ki te nekehanga whanaunga.
He aha te Nekehanga Whakawhanaunga?
Ko te nekehanga whanaunga ko te mātakitaki i te nekehanga o tētahi mea mai i ngā pūwāhi tohutoro rerekē. Hei tauira, whakaarohia kei runga koe i tētahi tereina e neke ana. Mai i tō tirohanga me te tirohanga a ētahi atu pāhihi, te āhua nei kei te tū tonu koe i te wā e neke ana te tereina. Heoi, ki tētahi e tū ana i waho o te tereina (hei tauira, i runga i te papa teihana), kei te neke tahi koe me te tereina.
E whakaatu ana tēnei tirohanga rerekē he mea whanaunga te nekehanga; kāore he nekehanga tuturu. I mārama a Newton ki tēnei, ā, i whakaurua ki roto i ana mātāpono o te miihini.
Ngā Pūnaha Ā-Inertia me te Kore-Ā-Inertia
I roto i te hangarau ā-Newtonian, e rua ngā momo tohutoro nekehanga: ngā pūnaha inertia me ngā pūnaha kore-inertia.
Pūnaha Ā-inerētia
He pūnaha tohutoro te pūnaha inertia e neke ana i te tere pumau, arā, kāore e pāngia e te whakaterenga. I roto i tēnei pūnaha, ka pāngia ngā ture a Newton me te kore whakarerekētanga. Hei tauira, ki te mātakitaki ngā kaimātakitaki e rua i roto i ngā tereina e rua e neke ana i te tere pumau i te nekehanga o te pōro i roto i ō rāua tereina, ka kite rātou i te pōro e neke ana i runga i ngā ture a Newton me te kore whakarerekētanga.
Pūnaha Kore-Mutu
I tētahi atu taha, ko te pūnaha kore-pūmau he pūnaha tohutoro e whakatereterehia ana. I roto i tēnei pūnaha, kāore ngā ture a Newton e tino pā ki te kore tātou e whakaaro ki ngā kaha rūpahu pērā i te kaha Coriolis, te kaha pokapū rānei. Hei tauira, ki te mea kei roto koe i tētahi motuka e whakatereterehia ana, ka pēhia koe ki muri.
Ngā Huringa o Kariri
Ko tētahi o ngā tūāpapa o te tikanga miihini tawhito a Newton mō te mārama ki te nekehanga whanaunga ko ngā panonitanga o Kariri. I kī a Galileo Galilei, te kaiwhakaawe i a Newton, he ōrite te pānga o ngā ture ahupūngao ki ngā pūnaha korekore katoa. Mā te tātai panonitanga o Kariri ka taea e tātou te neke mai i tētahi pūnaha korekore ki tētahi atu mā te tāpiri, te tango rānei i ngā tere whanaunga i waenganui i a rātou.
Hei tauira, ki te neke te tereina ki te taha matau me te tere \(v\), ā, ka whiua e tetahi he pōro ki mua i roto i te tereina me te tere \(u\) e pā ana ki te tereina, ko te tere o te pōro e pā ana ki te whenua ko \(u + v\). He tino whai hua tēnei panonitanga ki te whakaoti rapanga nekehanga whanaunga maha i roto i te miihini matarohia.
Ngā Whakamahinga o te Nekehanga Ā-Whānui a Newton i te Oranga o Ia Rā
He whānui ngā pānga o te mārama ki te nekehanga whanaunga ki ngā āhuatanga maha o te oranga o ia rā me te hangarau. Anei ētahi tauira:
Whakatere Amiorangi
Ka tere te neke o ngā amiorangi GPS i runga i te mata o te Ao. Hei whakarato i ngā mōhiohio tūranga tika, me whakaaro te pūnaha GPS ki ngā pānga o te nekehanga whanaunga, inā koa te nekehanga auau e mōhiotia ana ko te pānga Doppler. Ki te kore, ka hē pea te tūranga i whakaratohia e ngā amiorangi tae atu ki te maha mita.
Te kawe waka
Ko te whakahaere me te hoahoa i ngā pūnaha kawe waka, mai i ngā huarahi tere ki ngā tereina me ngā waka rererangi, me mārama pai ki te nekehanga whanaunga. Hei tauira, i tētahi whakawhitinga waka pukumahi, mā te mārama ki te nekehanga o ngā waka tetahi ki tetahi ka āwhina i te karo i ngā aituā.
Ahupūngao me te Wāhi
Kei te tere haere ngā kairangi aorangi i runga i te Teihana Wāhi Ātea o te Ao (ISS) i ngā tere teitei e pā ana ki te Ao. Mā te mārama ki te nekehanga whanaunga ka taea e rātou te tatau i ngā nekehanga e tika ana hei porowhita tika, hei tūtaki rānei ki ētahi atu waka mokowhiti.
Ngā Rerekētanga ki te Ariā o te Whakawhanaungatanga
He maha ngā tāngata e whakapoauau ana i te nekehanga whanaunga a Newtonian me te ariā whanaungatanga a Albert Einstein. Ahakoa e whakamārama ana ngā mea e rua i te nekehanga whanaunga, he rerekētanga nui kei waenganui i a rāua.
Te Whakawhanaungatanga Motuhake
Nā te ariā motuhake a Einstein mō te whanaungatanga i whakauru mai te ariā e pāngia ana te tere o tētahi mea e tata ana ki te tere o te mārama, tae atu ki te wā me te wāhi. I roto i te anga Newtonian, i kiia te wā he pūmau whānui e rite ana mō ngā kaimātakitaki katoa, engari i whakaatu a Einstein ka taea e te wā te neke pōturi ake i te wā e pā ana ki tētahi kaimātakitaki i roto i tētahi āhua tere.
Whānuitanga Whānui
I whakawhānui ake anō hoki a Einstein i te ariā o te nekehanga whanaunga mā roto i tana ariā whānui o te whanaungatanga, i whakauru mai ai i te awe o te kaha ā-papa ki te piko o te wāhi-wā. He rerekē rawa tēnei i te tirohanga a Newton, i whakaarohia ai te kaha ā-papa he kaha e mahi tonu ana i roto i te "wāhi tino tika".
Whakamutunga
Ko te nekehanga whanaunga he ariā taketake i whakawhanakehia e Isaac Newton, ā, e tautoko ana i ngā mātāpono maha o te miihini matarohia. Mā te mārama ki te nekehanga whanaunga ka taea e tātou te mārama ki te nekehanga o ngā mea, ā, ka taea hoki e tātou te whakarato i ngā whakaahuatanga tika ake i roto i ngā pūnaha tohutoro. Mai i ngā panonitanga o Kariri ki ōna whakamahinga o ia rā, kei te whai tikanga tonu te nekehanga whanaunga, ā, kei te whai hua tonu i roto i te ahupūngao matarohia.
Ahakoa ngā rerekētanga nui i waenga i te hangarau matarohia me te ariā whanaungatanga a Einstein, ko ngā takoha a Newton ki tō tātou māramatanga ki te nekehanga whanaunga he tohu nui tonu i roto i te hītori o te pūtaiao. Tae noa ki tēnei rā, ko te ariā o te nekehanga whanaunga he āwhina i te tangata i roto i te whānuitanga o ngā mara, mai i te hangarau o ia rā ki te tūhuratanga ātea.
