Te Awe o te Āmiomio o te Ao ki ngā Huringa o te Wā
Pendahuluan
He āhuatanga taiao ngā huringa o ngā wā e pā ana ki te ora o Papatūānuku. Ehara i te mea ko te rangi me te āhuarangi anake te pānga o ēnei wā, engari ko ngā pūnaha rauropi, te ahuwhenua, me te oranga o ia rā. E pā tika ana ngā huringa o ngā wā ki te porowhita o Papatūānuku i te Rā me te piko o te tuaka hurihanga o Papatūānuku. Ka whakamāramahia e tēnei tuhinga te pānga o te porowhita o Papatūānuku ki ngā huringa o ngā wā.
Te Honga Āmiomio me te Honga Tuaka o te Ao
E porowhita ana te ao i te rā i roto i te ara porowhita tata. E 365,25 ngā rā e haere ana i te kotahi porowhita huri noa i te rā, e mōhiotia ana ko te tau rā. Hei tāpiri, kāore te tuaka hurihanga o te ao e poutū ana ki te papa o tōna porowhita, engari e piko ana i te 23,5 nekehanga. He mea nui tēnei pikonga i roto i te huringa o ngā wā.
1. Te Honga o te Ao: Nā te honga o te tuaka hurihuri o te Ao ka rerekē te nui o te hihi o te rā e whiti ana ki ngā wāhanga rerekē o te ao puta noa i te tau. Ka rerekē te pāmahana me te roa o te ao me te pō, ā, ka rerekē ēnei i ngā wā o te tau.
2. Te Nekehanga o te Ao i te Āmiomio: I a te Ao e huri ana i te Rā, ka rerekē ngā tūranga o ngā wāhanga o te Ao e pāngia ana e te rā tika. Ka hangaia he tauira ā-tau e pāngia ai ngā taha rerekē o te ao e ngā rerekētanga o te wera me te mārama.
Ngā Wā o te Ao
I runga i te whakakotahitanga o te nekehanga porohita o Papatūānuku me tōna honga, e whā ngā wā motuhake ka pā ki a tātou: Ko te Kōanga, te Raumati, te Ngahuru, me te Takurua.
1. Koanga: Ka tae mai te koanga i muri i te takurua, ā, i mua i te raumati. I te tuakoi raki, ka tīmata te koanga i te equinox o te kōanga i te 21 o Poutū-te-rangi. I tēnei wā, kāore te tuaka o te Ao e anga whakarara ana ki te Rā, nō reira ka whiwhi ngā tuakoi raki me ngā tuakoi tonga i te nui o te rā. Ka tīmata te piki haere o te pāmahana, ā, ka tīmata te tipu o ngā otaota.
2. Raumati: Ka tīmata te raumati i te Ao Raki i te 21 o Hune, te rā o te raumati. I tēnei wā, ka piko te tuaka o te Ao ki te taha tata o te Rā, ā, ka roa ake ngā rā me ngā pō poto ake mō ngā rohe kei ngā whānui teitei. Nā reira, ka piki ake te pāmahana nā te nui haere o te horapa o te rā ki ēnei wāhanga o te Ao.
3. Ngahuru: Ka puta te ngahuru i muri i te raumati, i mua hoki i te takurua. I te Tuawhenua ki te Raki, ka tīmata i te equinox ngahuru i te 23 o Hepetema, i te wā e anga atu ana te tuaka o te Ao i te Rā, ā, ka whiwhi ngā tuawhenua e rua i te nui o te hihi o te rā. Ka tīmata te heke o te pāmahana, ka tīmata te hinga o ngā rau.
4. Takurua: Ka puta te takurua i muri i te ngahuru me mua i te kōanga. Ka tīmata te takurua i te Tuawhenua o te Ao i te 21 o Hakihea, i te rā o te takurua. I tēnei wā, ka piko te tuaka o te Ao i tawhiti rawa atu i te Rā, ka poto ake ngā rā, ka roa ake ngā pō. Ka tino heke te pāmahana nā te mea he iti ake te hihi o te rā e tae atu ana ki te mata o te Ao.
Te Awe Tika me te Awe Ā-kore
1. Ngā Pānga ki te Huarere: Nā te rerekētanga o te nui o te hihi o te rā e whiwhihia ana i ngā rohe rerekē i ngā wā o te tau, ka rerekē te pāmahana, te ua, me ētahi atu āhuatanga o te āhuarangi. Ko ngā raumati mahana ake, paki ake ka maroke ake i ētahi wāhi, ko ngā hotoke makariri ake ka puta te hukarere me te hukapapa i ngā wāhi e mahana ake ana.
2. Pānga ki ngā Pūnaha Rauropi: Ka pāngia ngā huringa o te wā e ngā huringa koiora o ngā tipu me ngā kararehe. He maha ngā tipu he wā tipu e whakawhirinaki ana ki te pāmahana me te nui o te māramatanga e whiwhi ana rātou, pērā i te pua i te kōanga me te marere o ngā rau i te ngahuru. Ka urutau hoki ngā kararehe ki ngā huringa o te wā mā roto i ngā whanonga pērā i te hekenga, te moe roa rānei.
3. Pānga ki te Ahuwhenua: He mea nui ngā huringa o te wā mō te whakamahere ahuwhenua. Me whakarerekē e ngā kaimahi pāmu ngā wā whakato me ngā wā hauhake kia rite ki ngā wā o te tau kia nui ake ai ngā hua. Ko ngā wā whakato ka puta i te kōanga me te raumati, ko te ngahuru ia te wā hauhake.
4. Pānga ki te Oranga o te Tangata: He nui te pānga o ngā huringa o ngā wā ki te āhua noho o te tangata. I roto i ngā ahurea maha, ko ngā tikanga tuku iho, ngā hakari, me ngā mahi pāpori he mea hanga katoa i runga i ngā wā. I roto i ngā whenua e whā ngā wā motuhake, he maha ngā wā e hono ana te raumati ki ngā hararei me ngā mahi o waho, ko te hotoke ia e hono ana ki ngā whakanuinga me te wā whānau.
Ngā Āhuatanga Āhuatanga me ngā Tūmomo Motuhake
1. Te Rā o te Ao me te Equinox: He huihuinga whetū nui te Rā o te Ao me te equinox e tohu ana i ngā huringa o ngā wā. Ko te rā o te ao te wāhi e piko ana tetahi taha o te Ao ki te tawhiti rawa atu, ki te tata rawa atu rānei ki te Rā, ko te equinox ia te wā e tata ōrite ana te roa o te ao me te pō puta noa i te ao.
2. Te Pānga Katiariki me te Huringa Āhuarangi: Kua tino whakarerekētia ngā tauira o te wā e ngā mahi a te tangata pēnei i te whakangaromanga ngahere me ngā tukunga hau katiariki. Ka puta he panoni i te rangi me ngā huringa o te wā nā te huringa āhuarangi, ka pā ki ngā tauira mahi ahuwhenua, ngā pūnaha rauropi, me te oranga o te tangata whānui.
Whakamutunga
Ko ngā huringa o ngā wā ka puta mai i te taunekeneke uaua i waenga i te porowhita o te Ao me tōna piko tuaka. Ehara i te mea ko ēnei huringa anake te mea e ārahi ana i ngā huringa ā-tau o te rangi me te āhuarangi engari he pānga anō hoki ki ngā rauropi, te ahuwhenua, me te oranga tangata i roto i ngā huarahi maha. Mā te mārama ki ngā kaupapa matua o te ao e whakahaere ana i ngā wā ka āwhina i a tātou ki te matapae me te urutau ki ēnei huringa, i nāianei me ā muri ake nei. I te mea he nui te pānga o te huringa āhuarangi o nāianei, he mea nui kia haere tonu tā tātou ako me te mahi i ngā mahi hei pupuri i te taurite taiao kua tautoko i te oranga o tō tātou ao mō ngā mano tau.
