Te whenua o Initonīhia i runga i ngā rohe wā

Te whenua o Initonīhia i runga i ngā rohe wā

E mōhiotia ana a Initonīhia ko te whenua moutere nui rawa atu o te ao. E toro atu ana i ngā mano kiromita mai i te hauauru ki te rawhiti, e whiti ana i te ekueta, ā, e rua ngā moana me ngā whenua e rua e karapoti ana i a ia. Ko tētahi o ngā huarahi māmā ki te mārama ki te rohe whānui o Initonīhia ko ōna rohe wā. Ehara i te mea ko ngā karaka anake ngā rohe wā; e whakaata ana i te tauwāhi whenua, ngā whanaungatanga i waenga i ngā moutere, ngā tauira mahi ōhanga, tae atu ki ngā whanaketanga pāpori. Mā te tiro i a Initonīhia mā roto i te tirohanga o ngā rohe wā, ka taea e tātou te whiwhi māramatanga whai hua ake mō tōna whenua: mai i ngā moutere o te hauauru e tata ana ki te tuawhenua o Āhia ki ngā rohe rawhiti e anga tika ana ki te Moana-nui-a-Kiwa.

He aha i toru ai ngā rohe wā o Initonīhia?

Ko ngā rohe wā e whakatauhia ana e te roanga. Ka huri te Ao i te 360° i roto i ngā hāora 24, nō reira, ko ia 15° o te roanga e tohu ana i te rerekētanga kotahi hāora. Nā te mea he tawhiti rawa te toronga o Initonīhia mai i te hauauru ki te rawhiti, ka puta he rerekētanga rerekē i te awatea me te pō i ētahi wāhi mā te rohe wā kotahi. Whakaarohia mēnā i whakamahia e Papua te karaka kotahi me Ākeh: ka "wawe rawa" te putanga mai o te rā ki te rawhiti, ka "tōmuri rawa" rānei ki te hauauru. Nō reira, e toru ngā rohe wā matua e whakamahia ana e Initonīhia:

1. Wā Initonia ki te Uru (WIB): UTC+7
2. Waa Initonetia Waenga (WITA): UTC+8
3. Te Wā ki te Rawhiti o Initonīhia (WIT): UTC+9

Mā tēnei wehenga ka hāngai ake ngā mahi o ia rā—te kura, te mahi, te kawe waka, tae atu ki ngā whakapaohotanga pouaka whakaata—ki te tūranga o te rā i ia rohe.

Rohe WIB (UTC+7): Te Hauāuru o Initonīhia hei pokapū o te taupori

Ko te rohe o Initonīhia ki te Hauāuru o Java (WIB) e kapi ana i te rohe tino hauauru, ā, e tata ana ki te tuawhenua o Āhia ki te Tonga-mā-rāwhiti. Ko ngā porowini me ngā moutere matua kei roto i te WIB ko Sumatra, Java, Madura, me Kalimantan ki te Hauāuru me te Waenganui. Ko tēnei rohe te kāinga o te nuinga o te taupori o Initonīhia, nā te mea ko Java te pokapū o te kāwanatanga me te ōhanga.

PĀNUITIA HOKI  He aha te rohe wā, ā, me pēhea te tatau?

I runga i te āhua whenua, he maha ngā āhuatanga nui o te rohe WIB:

– Ka toro atu a Sumatra mai i Aceh ki Lampung, ko ngā Maunga Bukit Barisan te pou tuarā o te moutere. He maha ngā rohe o Sumatra e whakamanamana ana ki ngā ngahere ua, ngā whenua pītiti, me ngā whenua mania whānui. Nā te Moana-a-Kiwa o Malaka i te taha rawhiti o Sumatra hoki i hanga ai tēnei rohe hei huarahi hokohoko ā-ao.
– E mōhiotia ana a Java mō ōna rārangi puia hohe, e hanga ana i te oneone momona, e tautoko ana i te ahuwhenua kaha. Nā te nui o te taupori i tere ai te noho tāone me te whanaketanga o ngā tāone, inā koa i Jakarta, Bandung, Semarang, Yogyakarta, me Surabaya.
– Ko ngā ngahere pārūrū, ngā awa nui, me ngā repo me ngā whenua tāmi te nuinga o ngā rohe o Kalimantan ki te Hauāuru me te Waenganui. Ko ngā awa pēnei i a Kapuas me Barito hei huarahi kawe waka tuku iho, hei tautoko hoki i te oranga o ngā hapori taiwhenua.

I roto i te horopaki o ngā rohe wā, ka whakamahia te WIB hei "tohutoro ā-motu" nā te mea kei Jakarta te pokapū kāwanatanga. He maha ngā wātaka ā-motu kua tuhia ki te WIB, ā, me whakarerekē ngā rohe i roto i te WITA/WIT mō te rerekētanga o te wā.

Rohe WITA (UTC+8): te piriti whenua o waenganui o Initonīhia

Ka kapi te WITA i te rohe "pokapū" tino kanorau o Indonesia: Bali, West Nusa Tenggara, East Nusa Tenggara, Sulawesi katoa, me East Kalimantan, South Kalimantan, me North Kalimantan. Ma te matawhenua, ko te rohe o WITA he piriti i waenga i te "Indonehia ki te Hauauru o te iwi nui" me te "Indonehia ki te Rawhiti."

E kitea mārama ana te āhua whenua o WITA i roto i ētahi rohe matua:

– He āhua motuhake tō te moutere o Sulawēte me ētahi kokoru. He maha ngā rohe e wehewehea ana e ngā maunga, e hanga ana i ngā rerekētanga o ngā āhuarangi me ngā rauropi ā-rohe. He rongonui hoki a Sulawēte mō ōna rauemi moana—he wai nui te Moana-a-Tomini, te Moana Banda, me te Moana-a-Makassar mō te hī ika me te kaipuke.
– E whakaatu ana a Bali me Nusa Tenggara i te panoni o te whenua mai i te makuku ki te maroke. He maha ngā rohe o Nusa Tenggara (ina koa ko Nusa Tenggara ki te Rawhiti) e pāngia ana e ngā wā maroke roa ake, e pā ana ki ngā tauira ahuwhenua me te wātea o te wai. Heoi, he tino kitea te pūmanawa tūruhi—ngā takutai moana, ngā ahurea, me ngā papa whenua ā-motu.
– He nui ngā rauemi taiao o Kalimantan ki te Rawhiti, ki te Tonga, me te Raki, tae atu ki te maina me ngā ngahere. Nā te mea kei te taha tonu o te Moana Makassar rātou e tino hira ai mō te hononga moana i waenganui i a Java me Sulawesi.

PĀNUITIA HOKI  Te hanganga o ngā koraha i runga i te whenua

Nā te mea kotahi te hāora i mua o te WITA i te WIB, me whakarite te mahi tahi i ngā mahi ōhanga me ngā mahi kawe waka. Hei tauira, me mārama ki te rerekētanga o te wā i ngā rerenga mai i Jakarta ki Makassar kia kore ai e pōhēhē mō ngā wā taenga mai.

Rohe WIT (UTC+9): Te rawhiti o Initonīhia e anga atu ana ki te Moana-nui-a-Kiwa

Kei roto i te WIT ngā rohe rawhiti rawa o Initonīhia: Maluku me Papua (tae atu ki a Papua ki te Hauāuru me ngā kawanatanga o te Moutere o Papua). E mōhiotia whānuitia ana tēnei rohe mō ōna whenua ataahua, ōna kanorau koiora, me ōna tawhiti uaua i waenga i ngā moutere me ngā tāone.

Ko ngā āhuatanga matawhenua o te rohe o WIT ko:

– He maha ngā moutere o ngā Moutere o Maluku, ā, kua roa nei e kiia ana ko ngā "moutere mea kakara". Nā te tūnga o te moutere nei, he mea nui te kawe waka moana. Hei tāpiri, ko ngā wai o Maluku tētahi o ngā rohe tino kanorau koiora o te ao.
– He maunga teitei a Papua, tae atu ki ngā Maunga Jayawijaya, ā, he maha ngā tihi i taupokina e te hukarere i mua. I tētahi atu taha, he whānui hoki ngā whenua papaku me ngā repo o Papua i te tonga. Ka pā tēnei āhua whenua uaua ki te tohatoha o te taupori, te whanaketanga o ngā hanganga, me te urunga atu ki ngā ratonga tūmatanui.
– I runga i te tūnga, he tata ake te rohe o WIT ki te Moana-nui-a-Kiwa, ā, i roto i ētahi horopaki ōhanga me te haumarutanga, he mea nui te anga moana ki te rawhiti.

E rua hāora te rerekētanga o te wā i mua i te WIB (Te Wā Initonīhia ki te Hauāuru), ā, he maha ngā wā ka pāngia ngā rohe o WIT e te "karaka pāpori kore-whakarite" ina whai ana i ngā kaupapa ā-motu i runga i te WIB. Hei tauira, ko ngā hōtaka pouaka whakaata ā-motu i te ahiahi ka ahua tōmuri ake i te ahiahi mō te iwi o Papua i tō Jakarta.

PĀNUITIA HOKI  Ngā āhuatanga o te oneone podzolic me ōna whakamahinga

Ngā rohe wā hei whakaata i te hononga me te mahi ōhanga

E whakaatu ana hoki ngā rohe wā e toru i ngā tauira hononga o Initonīhia. He maha ngā pokapū ōhanga nui kei te Wā Initonīhia ki te Hauāuru (Jakarta, Surabaya, me Medan), ko te Wā Initonīhia Waenganui (WITA) he pokapū nui pērā i a Makassar me Denpasar, ā, kei te whānui haere te Wā Initonīhia ki te Rawhiti (WIT) me ngā tāone pērā i a Ambon, Sorong, me Jayapura, tae atu ki ngā wāhi keri me te hinu me te hau i roto i ētahi rohe.

Ka pāngia ngā mea pēnei i te:

– Tauhokohoko me te pakihi: ko ngā hui tuihono i waenga i ngā rohe me whakarite kia whai whakaaro ki ngā rerekētanga wā.
– Te kawe waka: me mārama te whakamahi i te rohe wā ā-rohe mō ngā wātaka kaipuke me ngā wārangi rererangi kia kore ai e hē te whakamārama.
– Mātauranga me te whakahaere: ko ngā mahi ā-motu (ngā whakamātautau, ngā kōwhiringa, ngā pānuitanga rānei) ka ara ake ai ngā kōrero mō te tika o te wā mō ngā kaiuru ki WIT.
– Te Āhua Noho: he rerekē ngā wā o te whitinga me te tōnga o te rā, ā, he rerekē ēnei e hanga ana i ngā tikanga mahi, i te karakia me ngā mahi mākete.

Te mārama ki a Indonesia mā roto i ngā karaka, te mārama ki ngā karaka mā roto i te whenua

Mā te tiro i a Indonesia mā te rohe wā ka mārama tātou ehara a Indonesia i te "maha moutere" anake, engari he wāhi whānui, paparua hoki. Mai i te Wā Initonīhia ki te Hauāuru (WIB) e noho ana hei pokapū whakahaere, ki te WITA pokapū (WITA) e noho ana hei pokapū, ki te WIT (WIT) e whai rawa ana i ngā rauemi me te kanorau koiora, e whakaata ana ia rohe wā i tōna tūranga whenua me ngā wero whanaketanga.

Hei whakamutunga, ko ngā rohe wā tētahi o ngā huarahi tino kitea hei mārama ki te whānuitanga o Initonīhia: tirohia noa te karaka, ā, ka maumahara tātou he whānui, he kanorau te whenua, ā, me āta mahi tahi kia mau tonu te nekehanga o te rohe katoa, ahakoa ka puta te rā i ngā wā rerekē.

Waiho he kōrero