Ngā Tauira Pātai me te Kōrero mō te Tohatoha o ngā Tipu me ngā Kararehe i Initonīhia
Ko Initonīhia te whenua moutere nui rawa atu o te ao, e horapa ana i tētahi rohe whenua whānui. Ko ngā taonga taiao o Initonīhia e horapa ana i tua atu i tōna ataahua taiao tae atu ki te kanorau o ana tipu me ana kararehe. Hei kāinga mō ngā momo maha, he mahi nui tā Initonīhia i roto i te tiakitanga o te kanorau koiora o te ao. I roto i tēnei tuhinga, ka tūhuratia e mātou te horapa o ngā tipu me ngā kararehe i Initonīhia, me ngā tauira pātai me ngā kōrero hei āwhina i a mātou ki te whakahōhonu ake i tō mātou māramatanga ki tēnei kaupapa nui.
1. Te horapa o ngā tipu i Initonīhia
He nui ngā momo tipu o Initonīhia, mai i Sabang ki Merauke. Kei roto i ngā rohe pārūrū me te āhuarangi mai i te mākū ki te maroke, he nui te awe o ngā āhuatanga taiao pēnei i te momo oneone, te ua, me te teitei o te whenua. Kei Initonīhia ngā ngahere ua nui, ngā mangrove, ngā savana, me ētahi atu momo tipu.
Tauira Pātai 1:
Whakahuatia, whakamāramahia hoki ngā momo tipu matua e rua o Initonīhia, me ngā āhuatanga e pā ana ki tō rātou horapa.
Kōrero:
– Ngāherehere Ua Tropika: Kei te nuinga o te taha hauauru o Initonīhia tēnei tipu, tae atu ki a Sumatra, Kalimantan, me Papua. Ko ngā āhuatanga o ngā ngāherehere ua toropika ko ngā rākau teitei, ngā tuanui kua kati, me te nui o ngā momo kanorau. Ko te nui o te ua i te tau me te mahana o ngā pāmahana ngā mea matua e tautoko ana i te horapa o tēnei tipu.
– Savanna: Kei te rawhiti o Initonīhia te nuinga, pērā i a Nusa Tenggara, ko ngā savanna he tipu tuwhera ake, he tarutaru me he rakau iti te nuinga. He āhuarangi maroke me te roa o te wā maroke te pānga o tēnei momo tipu.
2. Te horapa o ngā kararehe i Initonīhia
Ko Initonīhia tētahi o ngā whenua tino nui o te ao e noho tahi ana me ngā kararehe. E toru ngā rohe matua e wehea ana: ko te Rohe Sunda i te hauauru, ko te Rohe Wallacea i waenganui, me te Rohe Sahul i te rawhiti. Ko tēnei wehewehenga e hangai ana ki ngā rerekētanga matawhenua me te taiao nui e hanga ana i ngā momo kararehe motuhake i ia rohe.
Tauira Pātai 2:
He tātaritanga mō te wāhi o te Rārangi Wallace i roto i ngā rerekētanga o te horapa o ngā kararehe i Initonīhia.
Kōrero:
Ko te Rārangi Wallace he rohe whakaaro e wehe ana i ngā kararehe o Āhia me Ahitereiria i roto i ngā moutere o Initonīhia. I kitea tēnei rārangi e Alfred Russel Wallace, e rere ana i waenganui i a Kalimanata me Sulawesi, me Bali me Lombok. I te taha hauauru o te rārangi, ko ngā momo kararehe e pā ana ki Āhia, pērā i ngā taika, ngā arewhana, me ngā tapira te nuinga o ngā kararehe. I te taha rawhiti o te rārangi, he pātata ake te whanaungatanga o ngā kararehe ki Ahitereiria, pērā i ngā marsupial me ngā kākā. Ka whai wāhi tēnei ki te kanorau o ngā kararehe o Initonīhia, me te maha o ngā momo taketake i ia rohe.
3. Ngā Tūraru me te Tiakitanga
Ehara i te mea he puna whakahīhī anake te kanorau koiora o Initonīhia, engari he maha anō hoki ngā tūmomo mōrearea e pā ana ki a ia, tae atu ki te whakangaromanga o te ngahere, te hokohoko kararehe mohoao, te huringa āhuarangi, me te whanaketanga kore pumau.
Tauira Pātai 3:
Matapakihia ngā rautaki tiaki taiao ka taea te whakatinana hei tiaki i te horapa o ngā tipu me ngā kararehe i Initonīhia.
Kōrero:
Me whakakotahi te rautaki tiaki taiao whai hua i tētahi huarahi pūtaiao, ngā kaupapa here pakari, me te whai wāhi a te marea. Ko ētahi rautaki ka taea te whakatinana ko:
– Te Whakawhanaketanga o ngā Rohe Tiaki Taiao: Te whakawhānui ake i te whatunga o ngā pāka ā-motu me ngā ngahere tiaki hei tiaki i ngā nohanga nui.
– Te Whakaora me te Whakaora i te Pūnaha Rauropi: Te whakaora i ngā pūnaha rauropi kua pakaru me te whakahoki mai i ā rātou mahi rauropi.
– Te Whakatinanatanga Ture me te Kaupapa Here: Te whakapakari i te whakatinanatanga ture mō te hopu kararehe me ngā mahi rākau turekore, me te whakatinana i ngā kaupapa here pumau.
– Te Mātauranga me te Mōhiotanga ā-Iwi: Te whakapiki ake i te mōhiotanga me te mātauranga a te iwi mō te hiranga o te tiaki i te kanorau koiora.
4. Ngā Akoranga Take Rongonui
Hei whakahōhonu ake i tō tātou māramatanga ki te horapa o ngā tipu me ngā kararehe i Initonīhia, ka taea e tātou te titiro ki ngā rangahau take pērā i te Pāka Whenua o Komodo me te Ngāherehere o Leuser.
Tauira Pātai 4:
He aha te whai wāhi a te Pāka Whenua o Komodo ki te tiaki i ngā tipu me ngā kararehe?
Kōrero:
Ko te Pāka Whenua o Komodo he pae Tuku Iho o te Ao a UNESCO, e mōhiotia whānuitia ana koia te kāinga tūturu o te tarakona Komodo, te mokomoko nui rawa atu o te ao. Ko ngā mahi tiaki i roto i te pāka e arotahi ana ki te tiaki i te kāinga mai i ngā tūmomo mōrearea pēnei i te tūruhi kore whakahaere me te hī ika whakangaro. Haunga te tiaki i te tarakona Komodo, he nui hoki ngā momo kanorau o te moana i roto i te pāka, tae atu ki ngā toka korara me ngā momo ika kanorau. Ko te mahi tahi i waenga i te kāwanatanga, ngā whakahaere kore kāwanatanga, me ngā hapori o te rohe te mea nui ki te pupuri i te haumaru o tēnei pūnaha rauropi ahurei.
Ko te pupuri i tēnei kanorau koiora whakamiharo me mahi tahi ngā rōpū maha, tae atu ki ngā hapori o te rohe, te kāwanatanga, me te ao whānui. Mā tēnei ka taea tonu e ngā reanga o muri mai te pārekareka ki ngā tipu me ngā kararehe o Initonīhia.
